Luận án tiến sĩ tái cân bằng ngân sách của chính phủ mỹ thực trạng và những vấn

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ---------------------------- LÊ THỊ VÂN NGA TÁI CÂN BẰNG NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ MỸ: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2016 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI --------------------------------- LÊ THỊ VÂN NGA TÁI CÂN BẰNG NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ MỸ: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA Chuyên ngành : Kinh tế quốc tế Mã số : 62 31 01 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Cù Chí Lợi 2. Nguyễn Thiết Sơn HÀ NỘI - 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các thông tin, số liệu trong luận án này có nguồn gốc rõ ràng và có độ tin cậy cao.

Kết quả nghiên cứu của luận án dựa trên quá trình nghiên cứu nghiêm túc của chính tác giả và là kết quả trung thực, không trùng lặp với các đề tài khác và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Lê Thị Vân Nga ii MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC CÁC BẢNG.

vi DANH MỤC CÁC HÌNH. vii PHẦN MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hƣởng tới cân bằng ngân sách của chính phủ.

Các nghiên cứu về thực trạng ngân sách và các chính sách nhằm cân bằng, tái cân bằng ngân sách của chính phủ Mỹ. Các nghiên cứu về triển vọng ngân sách và những vấn đề đặt ra. Nhận xét chung về kết quả của các công trình nghiên cứu có liên quan. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ THỰC TIỄN VỀ TÁI CÂN BẰNG NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ.

Ngân sách chính phủ. Cơ sở lý luận về cân bằng và tái cân bằng ngân sách của chính phủ. Chính sách tài khóa nhằm cân bằng ngân sách của chính phủ. Kinh nghiệm xử lý mất cân bằng ngân sách ở một số quốc gia trên thế giới.

THỰC TRẠNG TÁI CÂN BẰNG NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ MỸ. Ngân sách của chính phủ Mỹ trƣớc thời Tổng thống Obama. Quá trình tái cân bằng ngân sách chính phủ dƣới thời Tổng thống Obama. TRIỂN VỌNG NGÂN SÁCH CHÍNH PHỦ MỸ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA.

Triển vọng ngân sách của chính phủ Mỹ. Những vấn đề đặt ra. Hàm ý chính sách cho Việt Nam. 146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt ADB Asian Development Ngân hàng Phát triển châu Á Bank ARRA American Recovery and Đạo luật Phục hồi và Tái đầu tƣ Reinvestment Act ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á BCA Budget Control Act Đạo luật Kiểm soát Ngân sách BHXH Bảo hiểm xã hội CBO Congressional Budget Văn phòng Ngân sách Quốc hội Office CBPP Center on Budget and Trung tâm về Ngân sách và Các Policy Priorities ƣu tiên chính sách ECB European Central Bank Ngân hàng Trung ƣơng châu Âu EU European Union Liên minh Châu Âu GFS Government Finance Cẩm nang thống kê tài chính Statistics chính phủ IMF International Monetary Quỹ tiền tệ quốc tế Fund NATO North Atlantic Treaty Tổ chức Hiệp ƣớc Bắc Đại Tây Organization Dƣơng NS Ngân sách NSNN Ngân sách Nhà nƣớc OBRA Omnibus Budget Đạo luật Tái lập Ngân sách tổng v Reconciliation Act thể OECD Organization for Tổ chức Hợp tác và Phát triển Economic Cooperation Kinh tế and Development OMB Office of Management Văn phòng Quản lý và Ngân and Budget sách SIPRI Stockholm International Viện Nghiên cứu Hòa bình Peace Research Institute Quốc tế Stockholm TANF Temporary Assistance Chƣơng trình trợ giúp tạm thời for Needy Families cho những gia đình nghèo TARP Troubled Asset Relief Chƣơng trình Giải cứu Tài sản Program xấu TNCN Thu nhập cá nhân TNDN Thu nhập doanh nghiệp WB World Bank Ngân hàng thế giới vi DANH MỤC CÁC BẢNG TT Tên bảng Trang Bảng 2.

Các khoản mục thu và chi ngân sách của chính phủ theo cách xác định của ECB .1: Tỷ lệ thặng dƣ (thâm hụt) ngân sách/ GDP trong thập niên 1990 69 Bảng 3.2: Ngân sách Liên bang 2001-2008 .3: Sự tăng giảm các khoản mục thu ngân sách của chính phủ Mỹ, giai đoạn 2008-2013 .4: Thu, chi ngân sách, thâm hụt ngân sách và nợ công của chính phủ Mỹ, 2008-2014.5: Các khoản mục chi ngân sách của chính phủ Mỹ trong giai đoạn 2008-2013. Số liệu thực tế và dự báo về thâm hụt ngân sách và nợ công của Mỹ. Quyết toán thu chi cân đối ngân sách nhà nƣớc của Việt Nam giai đoạn 2008-2014. 141 vii DANH MỤC CÁC HÌNH TT Tên hình Trang Hình 2.

Các yếu tố quyết định cân đối ngân sách của chính phủ Mỹ. Các công cụ của chính sách tài khóa tác động tới tổng cầu của nền kinh tế.3: Đƣờng cong Laffer. Cân đối ngân sách của chính phủ Nhật Bản theo tỷ lệ % GDP, giai đoạn 1990-2015. Thâm hụt ngân sách theo tỷ lệ % GDP ở các quốc gia EU, giai đoạn 2006-2014.

Thâm hụt/ Thặng dƣ ngân sách theo tỷ lệ % GDP của chính phủ Mỹ 1974-1995. So sánh chi tiêu và tổng thu ngân sách dƣới thời tổng thống Bill Clinton và dƣới thời Tổng thống Bush .3: Thâm hụt/ Thặng dƣ ngân sách theo tỷ lệ % GDP, giai đoạn 2001-2009. Nợ do công chúng nắm giữ theo tỷ lệ % GDP, giai đoạn 2001-2009. Tổng thâm hụt ngân sách so với mức tăng nợ công 2001-2013.

Cơ cấu chi tiêu ngân sách của Mỹ năm tài khóa 2010. Các yếu tố gây ra thâm hụt ngân sách (nghiên cứu của CBPP). Tỷ lệ % nợ công/ GDP của chính phủ Mỹ từ năm 1990. Thâm hụt ngân sách của chính phủ Mỹ từ 2008-2015.

Tốc độ tăng GDP thực tế của Mỹ từ 1990-2015. Các khoản mục chi tiêu ngân sách của Mỹ, thực tế và dự báo, giai đoạn 1965-2025. 119 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, trên thế giới, thâm hụt ngân sách nhà nƣớc diễn ra tƣơng đối phổ biến và là một vấn đề hết sức phức tạp, có tác động rộng lớn đối với các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội.

Vì vậy, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều quan tâm đến thâm hụt ngân sách và chính sách tài khóa nhằm cân bằng ngân sách của chính phủ. Cân bằng ngân sách chính phủ có thể coi là cơ sở nhằm đảm bảo an ninh tài chính quốc gia và là điều kiện cần thiết để duy trì sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chƣa thoát khỏi tác động của suy thoái kể từ sau khủng hoảng tài chính năm 2008, tình hình thâm hụt ngân sách chính phủ ở một số quốc gia cũng trở thành một vấn đề đáng lo ngại. Việc dự toán thu chi ngân sách và cân bằng ngân sách nhà nƣớc là một mục tiêu khó thực hiện đối với nhiều quốc gia.

Tại Mỹ, sau khủng hoảng tài chính năm 2008, tình trạng thâm hụt ngân sách càng trở nên trầm trọng. Thâm hụt ngân sách của chính phủ Mỹ năm 2009 đã xấp xỉ mức 10% GDP. Trƣớc đây, trong lịch sử nƣớc Mỹ, thâm hụt ngân sách liên bang đã nhiều lần chạm mốc 10% GDP, đó là các thời điểm trong và sau cuộc Nội chiến (1865), Chiến tranh thế giới (1918, 1919), và Thế chiến II (1942-1945). Thâm hụt ngân sách ở mức cao và kéo dài sau khủng hoảng đã khiến cho nợ công ở Mỹ tăng cao.

Đến năm 2013, nhờ các nỗ lực nhằm cân bằng tài khóa ở quốc gia này, thâm hụt ngân sách của Mỹ đã giảm xuống còn 680 tỷ USD, chỉ chiếm 4,1% GDP, tuy nhiên nợ công vẫn tiếp tục tăng cao và nền kinh tế Mỹ vẫn còn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn [56]. Tình trạng mất cân bằng ngân sách kéo dài đã đặt ra những vấn đề thách thức và những lo ngại về ảnh hƣởng tiêu cực của nó đối với nền kinh tế và xã hội Mỹ. Trong thời gian qua, chính phủ Mỹ đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nỗ lực giải quyết vấn đề này, song câu hỏi đặt ra là các biện pháp này trên thực tế có hiệu quả nhƣ thế nào. 2 Việc nghiên cứu quá trình tái cân bằng ngân sách của chính phủ Mỹ sẽ nhằm giải quyết các nội dung trên và nghiên cứu này cũng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình nghiên cứu về nền kinh tế Mỹ, các chính sách và tác động của các chính sách đó đối với sự phục hồi của nền kinh tế Mỹ hiện nay, từ đó rút ra những hàm ý chính sách cho Việt Nam trong việc thực hiện mục tiêu cân bằng thu chi ngân sách, tiến tới ổn định kinh tế vĩ mô.

Tuy nhiên, trên thế giới và Việt Nam, những nghiên cứu về ngân sách của chính phủ Mỹ hầu hết chỉ đi sâu vào khai thác các khía cạnh cụ thể của quá trình tái cân bằng ngân sách mà chƣa có nghiên cứu nào phân tích một cách tổng thể và hệ thống về những động lực thúc đẩy tái cân bằng ngân sách của chính phủ Mỹ và đánh giá kết quả của chính sách tài khóa nhằm tái cân bằng ngân sách dƣới thời Tổng thống Obama, dự báo triển vọng và xem xét những vấn đề đặt ra từ xu hƣớng cân bằng tài khóa của chính phủ Mỹ trong tƣơng lai. Chính vì những lý do đó, tác giả chọn đề tài “Tái cân bằng ngân sách của chính phủ Mỹ: Thực trạng và những vấn đề đặt ra” nhằm làm rõ những vấn đề liên quan đến tái cân bằng ngân sách của chính phủ Mỹ, những vấn đề đặt ra và hy vọng có thể rút ra những hàm ý chính sách tài khóa cho Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích chính của luận án là phân tích thực trạng quá trình tái cân bằng ngân sách của chính phủ Mỹ qua các thời kỳ, đặc biệt là dƣới thời Tổng thống Obama, xem xét những vấn đề đặt ra từ xu hƣớng ngân sách của chính phủ Mỹ trong tƣơng lai đối với kinh tế Mỹ và kinh tế thế giới, từ đó rút ra những hàm ý chính sách đối với Việt Nam.

Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục đích nghiên cứu, luận án sẽ làm rõ các vấn đề sau: (1) Luận giải những vấn đề lý luận liên quan đến ngân sách của chính phủ và tái cân bằng ngân sách.