Luận án tiến sĩ: Mối quan hệ giữa chánh niệm, cảm hứng và ý định khởi sự kinh doanh xã hội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --------∞0∞-------- BÙI NGỌC TUẤN ANH MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÁNH NIỆM, CẢM HỨNG VÀ Ý ĐỊNH KHỞI SỰ KINH DOANH XÃ HỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --------∞0∞-------- BÙI NGỌC TUẤN ANH MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÁNH NIỆM, CẢM HỨNG VÀ Ý ĐỊNH KHỞI SỰ KINH DOANH XÃ HỘI Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh Mã số chuyên ngành: 62340102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH Người hướng dẫn khoa học: PGS. PHẠM XUÂN LAN TS. VÂN THỊ HỒNG LOAN TP.

HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 2 TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Độc lập – Tự do – Hạnh phúc KHOA ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC GIẤY XÁC NHẬN Tôi tên là: Bùi Ngọc Tuấn Anh Ngày sinh: 14/01/1979 Nơi sinh: TP Hồ Chí Minh Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh Mã NCS: 16A3401020001 Tôi đồng ý cung cấp toàn văn luận án tốt nghiệp, hợp lệ về bản quyền cho Thư viện Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh để kết nối toàn văn vào CSDL thông tin khoa học của Sở Khoa học Công nghệ TP. Ký tên (Ghi rõ họ tên) Bùi Ngọc Tuấn Anh LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận án “Mối quan hệ giữa chánh niệm, cảm hứng và ý định khởi sự kinh doanh xã hội” là công trình nghiên cứu của chính tôi và được thực hiện dưới sự hướng dẫn của tập thể giáo viên hướng dẫn. Các kết quả phân tích trong nghiên cứu trong luận án là trung thực. Nội dung của luận án chưa từng được những tác giả khác công bố.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính pháp lý trong quá trình nghiên cứu khoa học của luận án này. Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2022 BÙI NGỌC TUẤN ANH LỜI CÁM ƠN Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới PGS. Phạm Xuân Lan, người đã hướng dẫn tận tình trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi cũng xin tri ân đến TS.

Vân Thị Hồng Loan, đã hướng dẫn đồng thời tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận án tốt của mình. Tôi xin trân trọng cảm ơn Khoa Sau Đại học - Trường Đại học Mở Tp.HCM đã hỗ trợ, hướng dẫn những thủ tục trong cả quá trình học tập, nghiên cứu. Bên cạnh đó, tôi cũng cảm ơn chị Nguyễn Thị Hà Thanh, đại diện Hội Hỗ Trợ Cộng Đồng Doanh Nghiệp Xã Hội Việt Nam (Supporting Social Enterprise Community Association – SSEC) đã hỗ trợ cho quá trình thu thập dữ liệu khảo sát cho luận án. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt sự hỗ trợ, giúp đỡ từ đồng nghiệp, bạn bè trong thời gian thực hiện nghiên cứu.

Xin được tri ân gia đình, những người thân luôn bên cạnh, đã luôn đồng hành, cùng chia sẻ và tạo điều kiện tốt nhất để tôi có đủ nghị lực và sự tập trung hoàn thành luận án này. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2022 BÙI NGỌC TUẤN ANH TÓM TẮT LUẬN ÁN Đề tài : “Mối quan hệ giữa chánh niệm, cảm hứng và ý định khởi sự kinh doanh xã hội” Lý do nghiên cứu: Các doanh nghiệp xã hội là lực lượng quan trọng góp phần giải quyết các vấn đề xã hội còn bỏ ngỏ, ngoài phạm vi của chính phủ và các doanh nghiệp thương mại. Sự phát triển của lực lượng doanh nghiệp xã hội góp phần tạo cơ hội tăng trưởng bền vững cho quốc gia, đặc biệt là những nước mới nổi. Để thúc đẩy sự gia tăng về số lượng và chất lượng doanh nhân xã hội, quá trình hình thành ý định khởi sự kinh doanh (KSKD) xã hội cần phải được phân tích và hiểu rõ.

Các tiếp cận học thuật trước đây giải thích ý định thông qua lăng kính lý thuyết hành vi hoạch định (TPB) và lý thuyết sự kiện KSKD (SEE) vẫn chưa hoàn toàn giúp mô tả đầy đủ được các khía cạnh của hiện tượng này. Bên cạnh đó, các đặc điểm tính cách doanh nhân xã hội hiện vẫn cần khám phá thêm để giúp hiểu rõ hơn về động cơ thúc đẩy của họ. Chính vì các lý do trên, luận án thực hiện nhằm xây dựng mô hình nghiên cứu bổ sung những khoảng trống trên, góp phần hoàn thiện lý thuyết KSKD xã hội. Mục tiêu nghiên cứu: Xây dựng và kiểm định mô hình nghiên cứu ý định KSKD xã hội dựa trên khung Lý thuyết nghề nghiệp nhận thức xã hội (SCCT) với sự bổ sung 3 biến ngoại sinh: chánh niệm, cảm hứng và nhận thức hỗ trợ xã hội.

Trong đó, chánh niệm và cảm hứng là 2 đặc điểm tính cách được kỳ vọng là những tính cách bổ sung, góp phần giải thích ý định khởi sự kinh doanh xã hội. Bên cạnh đó, luận án còn đặt mục tiêu khám phá sự ảnh hưởng của hai trung gian nhận thức năng lực, kỳ vọng kết quả cũng như nghề nghiệp, giới tính đến mô hình nghiên cứu. Trên kết quả nghiên cứu, luận án đề xuất hàm ý quản trị cho các nhà chính sách, nhà quản lý liên quan đến hoạt động KSKD xã hội có các chiến lược hoạt động phù hợp. Phương pháp nghiên cứu: Luận án đã sử dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng.

Phương pháp nghiên cứu định tính (thảo luận nhóm chuyên gia) nhằm xác nhận và điều chỉnh thang đo của những biến nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu định lượng được dùng để kiểm tra độ tin cậy, giá trị thang đo (tính đơn hướng, tính phân biệt và giá trị hội tụ), cũng như kiểm định mô hình (mô hình đo lường, mô hình cấu trúc) và giả thuyết nghiên cứu bằng phương pháp mô hình cấu trúc tuyến tính SEM với phần mềm SmartPLS. Mẫu khảo sát có kích thước là 502, bao gồm những người có sự hiểu biết về doanh nghiệp xã hội, đã tham gia tham dự các chương trình khác nhau do SSEC tổ chức. Kết quả định lượng được thực hiện trên 502 bản câu hỏi hợp lệ.

Kết quả nghiên cứu: Nghiên cứu đã phát triển và kiểm định thành công mô hình nghiên cứu đề xuất cho KSKD xã hội. Tổng tác động lên ý định KSKD xã hội của những yếu tố trong mô hình lần lượt theo thứ tự là: nhận thức năng lực khởi sự, nhận thức hỗ trợ xã hội, chánh niệm, cảm hứng và kỳ vọng kết quả. Hai đặc điểm tính cách cảm hứng, chánh niệm cung cấp thêm các đặc điểm của những doanh nhân xã hội, vốn được tập trung quanh mô hình năm đặc điểm lớn (Big five model). Vai trò giới tính, nghề nghiệp cũng được xác nhận những khác biệt trên mối quan hệ giữa những yếu tố trong mô hình KSKD xã hội.

Kết luận và hàm ý quản trị: Luận án đã bổ sung khoảng trống lý thuyết về mối quan hệ giữa cảm hứng, chánh niệm, nhận thức hỗ trợ xã hội và ý định KSKD xã hội thông qua Lý thuyết nghề nghiệp nhận thức xã hội (SCCT). Kết quả nghiên cứu cung cấp các gợi ý cho các nhà chính sách, nhà quản lý về các chương trình hỗ trợ, truyền thông. Sự đa dạng của thành phần doanh nhân xã hội đòi hỏi cần sự phân chia các nhóm đối tượng trong thiết kế các chương trình tác động, thúc đẩy lực lượng doanh nhân xã hội. Đặc biệt, nghiên cứu còn gợi ý đưa vào các chương trình đào tạo chánh niệm trong hoạt động nhằm kích hoạt động cơ xã hội tích cực của các doanh nhân tiềm năng.

Từ khóa: ý định KSKD, SCCT, chánh niệm, cảm hứng, giới tính. MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. 7 DANH MỤC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ. 11 DANH MỤC BẢNG.

12 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. 14 1 CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU .1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài luận án .1 Bối cảnh thực tiễn .2 Bối cảnh lý thuyết .2 Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu .1 Câu hỏi nghiên cứu .2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu .4 Phương pháp nghiên cứu .1 Phương pháp nghiên cứu định tính.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng .5 Ý nghĩa, đóng góp của nghiên cứu .1 Đóng góp về mặt lý thuyết .2 Đóng góp về mặt thực tiễn .6 Bố cục của luận án. 15 2 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Doanh nghiệp xã hội (DNXH) .2 Doanh nhân xã hội (social entrepreneur) .2 Doanh nhân xã hội .3 Phân biệt doanh nhân thương mại và doanh nhân xã hội .3 Ý định khởi sự kinh doanh xã hội (social entrepreneurship intention) 28 2.1 Khởi sự kinh doanh và KSKD xã hội .2 Phân biệt khởi sự kinh doanh xã hội và các khái niệm tương tự .3 Ý định khởi sự kinh doanh xã hội (social entrepreneurial intention - SEI) 33 2.4 Các nghiên cứu về ý định khởi sự kinh doanh xã hội .1 Hướng tiếp cận thứ nhất: Kiểm định và phát triển các mô hình nghiên cứu về ý định KSKD xã hội .2 Hướng nghiên cứu thứ hai: Tập trung vào các đặc tính của doanh nhân xã hội.3 Hướng nghiên cứu thứ ba: Tập trung vào các yếu tố bối cảnh .4 Các khoảng trống nghiên cứu .5 Hướng tiếp cận nghiên cứu của luận án .5 Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu .1 Lý thuyết nghề nghiệp nhận thức xã hội (SCCT) .3 Chánh niệm (Mindfulness - MFN) .4 Nhận thức hỗ trợ của xã hội (perceived social support - PSS) .5 Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết .6 Mô hình nghiên cứu đề xuất. 83 Tóm tắt chương 2.

85 3 CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU .1 Tiếp cận nghiên cứu.1 Phương pháp nghiên cứu .2 Quy trình nghiên cứu .2 Nghiên cứu định tính .1 Kết quả tổng quan tài liệu .2 Kết quả thảo luận nhóm .3 Kết quả phỏng vấn thử sơ bộ .3 Nghiên cứu định lượng .1 Đối tượng khảo sát.2 Phương pháp chọn mẫu .3 Kỹ thuật xử lý dữ liệu. 104 Tóm tắt chương 3. 108 4 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Mô tả mẫu nghiên cứu .2 Đánh giá mô hình đo lường .1 Kiểm định độ hội tụ và độ tin cậy nhất quán nội tại .2 Kiểm định giá trị phân biệt giữa các cấu trúc trong mô hình nghiên cứu 112 4.3 Đánh giá mô hình cấu trúc .1 Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến .2 Đánh giá hệ số xác định (R2) và hệ số tác động (f2).3 Đánh giá năng lực dự báo (Q2).4 Đánh giá mối quan hệ và kiểm định giả thuyết nghiên cứu .5 Kiểm tra tác động trung gian .6 Đánh giá sự ảnh hưởng của nghề nghiệp đến mô hình ý định KSKD xã hội .