Thiết kế tiến trình dạy học giải quyết vấn đề chương khúc xạ ánh sáng Vật lý 11 THPT

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGUYỄN THỊ OANH THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ " VẬT LÍ 11 CƠ BẢN NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THPT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN, NĂM 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGUYỄN THỊ OANH THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ KHI DẠY HỌC CHƢƠNG " " VẬT LÍ 11 CƠ BẢN NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THPT Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lý Mã số: 60140111 LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Tô Văn Bình THÁI NGUYÊN, NĂM 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình đề tài nghiên cứu này là của tôi, do chính tôi viết, nghiên cứu và hoàn thành chƣa đƣợc công bố ở đâu trên bất kì tạp chí nào. Thái Nguyên, Tháng 4 năm 2014 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Oanh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Tác giả xin chân thành cảm ơn: Thầy giáo PGS. Tô Văn Bình đã tận tình chỉ dẫn, giúp đỡ trong suốt thời gian thực hiện đề tài. Ban Giám Hiệu, khoa Sau Đại học, Ban Chủ nhiệm Khoa Vật lí trƣờng ĐHSP Thái Nguyên, thƣ viện trƣờng Đại Học Sƣ Phạm Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện cho việc học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Ban giám hiệu cùng các thầy cô giáo trƣờng THPT Phủ Thông, Trƣờng THPT Ngân Sơn, các em HS trong quá trình thực tế và kiểm nghiệm đề tài. Và trên hết, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, các đồng nghiệp, các bạn cùng các học viên lớp cao học Lý K20 luôn luôn tận tình, động viên, giúp đỡ. Thái Nguyên, tháng 4 năm 2014 Tác giả Nguyễn Thị Oanh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt. iv Danh mục các bảng. v Danh mục các hình. vi MỞ ĐẦU.

1 I- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. 1 II- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. 2 III- KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. 2 IV – GIẢ THUYẾT KHOA HỌC.

3 V- NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. 3 VI –PHẠM VI NGHIÊN CỨU. 3 VII – PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. 3 VIII- ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI.

3 IX – DỰ KIẾN BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG DẠY HỌC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CHO HỌC SINH. Tính tích cực học tập. Tính tích cực.

Tính tích cực học tập. Quan niệm về dạy và học.1 Bản chất của hoạt động dạy. Bản chất của hoạt động học. Sự tƣơng tác trong quan hệ dạy và học.

Các phƣơng pháp dạy học tích cực trong dạy học vật lí. Quan điểm DH GQVĐ. 16 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.1 Cơ sở lí luận của DH GQVĐ. Bản chất của DH GQVĐ.

Tình huống có vấn đề .4 Các giai đoạn của DH GQVĐ. Các bƣớc của DH GQVĐ. Dạy học giải quyết vấn đề thông qua sử dụng các thiết bị dạy học:. Hệ thống câu hỏi trong dạy học giải quyết vấn đề:.

Cách tổ chức hoạt động trong dạy học giải quyết vấn đề. Mối quan hệ giữa tính tích cực và năng lực giải quyết vấn đề.4 Thực trạng dạy- học theo hƣớng phát huy tính tích cực của HS ở trƣờng THPT. Phƣơng pháp:. Kết quả điều tra:.

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DH GQVĐ NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CHO HỌC SINH KHI DẠY HỌC KIẾN CHƢƠNG “KHÚC XẠ ÁNH SÁNG” – VẬT LÍ 11. Vận dụng quan điểm DH GQVĐ nhằm phát huy tính tích cực học tập của HS trong dạy học vật lí ở trƣờng THPT. Đặc điểm dạy học vật lí. Vận dụng quan điểm DH GQVĐ nhằm phát huy tính tích cực học tập của HS khi dạy chƣơng “ Khúc xạ ánh sáng”.

Nội dung, cấu trúc, đặc điểm chƣơng “Khúc xạ ánh sáng”- Vật lí 11. Thiết kế các bài học chƣơng “ Khúc xạ ánh sáng”. 37 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 65 Chƣơng 3 THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .1 Mục đích của thực nghiệm sƣ phạm.

Nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm. Đối tƣợng và PP thực nghiệm sƣ phạm.1 Đối tƣợng TNSP. Chọn giáo án dạy TNSP. 67 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.

Lịch lên lớp. Phƣơng pháp TNSP. Phƣơng pháp đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm. Đánh giá tính tích cực học tập của HS trong quá trình học tập.

Đánh giá qua kết quả bài kiểm tra. Đánh giá kết quả của TNSP. Đánh giá TTC trong học tập của HS trong quá trình dạy học.2 Đánh giá TTC trong học tập của HS qua bài kiểm tra. 72 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.

83 KẾT LUẬN CHUNG. 84 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 89 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BGH. Ban giám hiệu DH.

Dạy học DH GQVĐ. Dạy học giải quyết vấn đề ĐC. Đối chứng GQVĐ. Giải quyết vấn đề GV.

Giáo viên HS. Học sinh PH & GQVĐ. Phát hiện và giải quyết vấn đề PTDH. Phƣơng tiện dạy học QTDH.

Quá trình dạy học THPT. Trung học phổ thông TN. Thực nghiệm TNSP. Thực nghiệm sƣ phạm TTC.

Tính tích cực Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Hứng thú và mức độ tích cực học tập của HS .1: Chất lƣợng học tập của các nhóm TN và nhóm ĐC.2: Tổng hợp kết quả, thái độ, tình cảm, tác phong của HS .3: Mức độ sẵn sàng học tập của HS.4: Bảng kết quả bài kiểm tra số 1 .5: Xếp loại bài kiểm tra số 1:.6: Phân phối tần suất bài kiểm tra số 1. Các tham số thống kê của bài kiểm tra số 1 .8:Bảng kết quả bài kiểm tra số 2 .9: Xếp loại bài kiểm tra số 2:.10: Phân phối tần suất bài kiểm tra số 2 .11: Các tham số thống kê của bài kiểm tra số 2 .12: Kết quả bài kiểm tra số 3 .13: Xếp loại bài kiểm tra số 3 .14: Phân phối tần suất bài kiểm tra số 3. Các tham số thống kê của bài kiểm tra số 3.

Tổng hợp các thống kê qua 3 bài kiểm tra TNSP. 81 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1.1: Sơ đồ cấu trúc tâm lý của hoạt động .2: Sơ đồ quan hệ ngƣời dạy - ngƣời học và đối tƣợng dạy học trong quá trình dạy học ( Phan Trọng Ngọ, DH và PPDH trong nhà trƣờng, NXB ĐHSP, 2005) .1: Chu trình sáng tạo V. Ra- zu- mốp- xki .2: Con đƣờng hình thành thế giới quan duy vật biện chứng .1: Biểu đồ xếp loại bài kiểm tra số 1 .2: Đồ thị đƣờng phân phối tần suất bài kiểm tra số 1.3: Biểu đồ xếp loại bài kiểm tra số 2 .4: Đồ thị đƣờng phân phối tần suất bài kiểm tra số 2.5: Biểu đồ xếp loại bài kiểm tra số 3 .6: Đồ thị đƣờng phân phối tần suất bài kiểm tra số 3. 80 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỞ ĐẦU I- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

Nghị quyết Ban chấp hành TW Đảng lần II- khóa VIII (Năm 1997) đã chỉ rõ: “.Cuộc cách mạng về phƣơng pháp giáo dục phải hƣớng vào ngƣời học, rèn luyện và phát triển khả năng giải quyết vấn đề một cách năng động, độc lập sáng tạo ngay trong quá trình học tập ở nhà trƣờng phổ thông. Áp dụng những phƣơng pháp giáo dục hiện đại để bồi dƣỡng cho học sinh (HS) năng lực tƣ duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề. Nhƣ vậy, dạy học không chỉ chú ý phát huy vai trò chủ động của HS trong việc chiểm lĩnh vực kiến thức mà quan trọng hơn là phải biết luyện cho các em trở thành con ngƣời năng động sáng tạo có năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, có khả năng thích ứng nhanh với sự phát triển của xã hội văn minh, khoa học kỹ thuật và công nghệ tiên tiến. Trong nhiều năm qua, việc đổi mới phƣơng pháp dạy học trong dạy học Vật lý ở trƣờng phổ thông đã chú trọng đến quan điểm giáo dục trên của Đảng.

Chúng ta đã và đang triển khai các phƣơng pháp dạy học tích cực, trong đó có phƣơng pháp dạy học giải quyết vấn đề (DH GQVĐ). Phƣơng pháp dạy học DH GQVĐ là một trong những biện pháp quan trọng để giáo viên phát huy tính tích cực ( TTC) học tập của HS. Nhƣng trong việc vận dụng phƣơng pháp dạy học này, rất nhiều giáo viên còn mơ hồ về nhận thức cũng nhƣ cách thức vận dụng vì vậy chƣa phát huy đƣợc tối đa hiệu quả của phƣơng pháp này. 11 cơ bản có vai trò rất quan trọng trong phần quang học.

Khi sử dụng phƣơng pháp DH GQVĐ, giáo viên vừa có thể phát huy tính tích cực học tập của học sinh vừa có thể giúp các em nắm vững đƣợc kiến thức của chƣơng. Điều đó tạo điều kiện để các em học tốt chƣơng tiếp theo. Trong dạy học vật lí, đã có một số đề tài nghiên cứu các biện pháp nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS: Đào Quang Thành - Tích cực hoá hoạt động học tập Vật lí của HS THPT ở miền núi trên cơ sở tổ chức định hƣớng rèn kỹ năng giải bài tập Vật lí ( Luận văn thạc sỹ- ĐHSPTN- Năm 1997). 1 Nguyễn Đăng Thanh - Nghiên cứu vận dụng phƣơng pháp dạy học theo định hƣớng tích cực hoá học tập của học sinh vào giảng dạy Vật lý phần" Các định luật cơ bản của dòng điện không đổi" ở các trƣờng PTTH miền núi (Luận văn thạc sỹ- Năm 1999).

Vũ Trọng Hà- Sử dụng một số phƣơng pháp nhận thức của Vật lí học để tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS khi dạy "Thuyết động học phân tử"ở lớp 10 THPT (Luận văn thạc sỹ- ĐHSPTN- Năm 2001). Vƣơng Thị Kim Yến - Tích cực hoá hoạt động nhận thức của HS trong dạy học Vật lí ở trƣờng THPT với sự hỗ trợ của máy vi tính và phận mềm dạy học (Luận văn thạc sỹ - ĐHSPTN- Năm 2002). Trƣơng Tấn Long - Tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh miền núi khi giảng dạy một số khái niệm và định luật Vật lí của chƣơng "Khúc xạ ánh sáng" ( Vật lí 11- Ban cơ bản) ( Luận văn thạc sỹ- ĐHSPTN- Năm 2008).