Luận án tiến sĩ vận dụng chu trình kiến tạo 5e vào dạy một số chủ đề toán cho si

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM –––––––––––––––––––––– NGUYỄN THỊ LOAN VẬN DỤNG CHU TRÌNH KIẾN TẠO 5E VÀO DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TOÁN CHO SINH VIÊN KHỐI TRƢỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÁI NGUYÊN- 2020 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM –––––––––––––––––––––– NGUYỄN THỊ LOAN VẬN DỤNG CHU TRÌNH KIẾN TẠO 5E VÀO DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TOÁN CHO SINH VIÊN KHỐI TRƢỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT Ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán học Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Bùi Văn Nghị 2.TS Trịnh Thanh Hải THÁI NGUYÊN- 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là bản luận án của riêng tôi. Mọi số liệu trong luận án là trung thực. Kết quả trong luận án chƣa từng đƣợc sử dụng để nhận học vị lần nào. Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020 Tác giả Nguyễn Thị Loan ii LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin chân thành cảm ơn tập thể cán bộ hƣớng dẫn: GS.

Bùi Văn Nghị và PGS.TS Trịnh Thanh Hải. Các thầy đã tận tình hƣớng dẫn, giúp cho tác giả hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn các thầy cô, các cán bộ phòng chức năng đã giảng dạy và tạo mọi điều kiện cho nghiên cứu sinh hoàn thành khoá học. Tác giả xin cảm ơn tới Ban giám hiệu và các đồng nghiệp trƣờng cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật, Đại học Thái Nguyên nơi tôi đang công tác đã động viên và tạo điều kiện trong quá trình tôi nghiên cứu.

Tác giả cũng xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn chia sẻ, động viên tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020 Tác giả Nguyễn Thị Loan iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN.

vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ. viii MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài.

Mục đ ch nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu. Giả thuyết khoa học.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Những đ ng g p của luận án. Những vấn đề đƣa ra bảo vệ. Cấu trúc của luận án.

8 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Tổng quan nghiên cứu về lý thuyết kiến tạo và chu trình kiến tạo 5E ở nƣớc ngoài. Tổng quan nghiên cứu trong nƣớc về vận dụng lý thuyết kiến tạo và chu trình kiến tạo 5E trong dạy học.

Lý thuyết kiến tạo và chu trình kiến tạo 5E. Lý thuyết kiến tạo. Quan niệm về dạy học theo thuyết kiến tạo. Dạy học theo chu trình kiến tạo 5E.

Quá trình hình thành và sự phát triển của chu trình kiến tạo 5E. Mối quan hệ giữa lý thuyết kiến tạo và chu trình kiến tạo 5E. Các bƣớc của chu trình kiến tạo 5E. Những chủ đề Toán đƣợc dạy trong các trƣờng Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật.

Khái quát về mục tiêu, chƣơng trình đào tạo của các trƣờng cao đẳng kinh tế kỹ thuật. Mục tiêu, nội dung Toán cao cấp và Xác suất thống kê trong chƣơng trình đào tạo Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật. Thực trạng dạy và học toán ở khối trƣờng Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật. Mục tiêu khảo sát.

Đối tƣợng khảo sát, thời gian khảo sát. Phƣơng pháp khảo sát. Nội dung và kết quả khảo sát. 50 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1.

59 Chƣơng 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ TOÁN CHO SINH VIÊN KHỐI TRƢỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT THEO CHU TRÌNH KIẾN TẠO 5E. Định hƣớng đề xuất biện pháp. Một số biện pháp. Biện pháp 1: Khai thác các hoạt động cụ thể vận dụng vào mỗi bƣớc của chu trình kiến tạo 5E trong dạy học một số chủ đề Toán.

Kết hợp chu trình kiến tạo 5E với một số phƣơng pháp dạy học khác dựa trên nền tảng của lý thuyết kiến tạo trong dạy học một số chủ đề Toán ở trƣờng Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật. Tăng cƣờng các tình huống liên quan đến thực tiễn nghề nghiệp thuộc lĩnh vực Kinh tế - Kỹ thuật trong quá trình dạy học một số chủ đề toán theo chu trình kiến tạo 5E. 91 v TIỂU KẾT CHƢƠNG 2. 110 Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM.

Mục đ ch, tổ chức thực nghiệm sƣ phạm. Mục đ ch thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm sƣ phạm. Phƣơng pháp dạy thực nghiệm sƣ phạm.

Giáo án thực nghiệm sƣ phạm. Hệ phƣơng trình tuyến t nh (2 tiết). Xác suất toàn phần - Công thức Bayes (2 tiết). Đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm.

Đánh giá định lƣợng. Đánh giá định t nh. 127 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3. 133 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

134 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ ĐÃ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. 135 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 137 vi NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Viết tắt Viết đầy đủ Engage - Explore - Explain - 5E Expand/Elaborate - Evaluate CĐ Cao đẳng CTKT Chu trình kiến tạo ĐHSP Đại học Sƣ phạm ĐC Đối chứng GQVĐ Giải quyết vấn đề GV Giảng viên HS Học sinh KT-KT Kinh tế - Kỹ thuật Nxb Nhà xuất bản PH&GQVĐ Phát hiện và giải quyết vấn đề PPDH Phƣơng pháp dạy học SV Sinh viên TCC Toán cao cấp TNSP Thực nghiệm sƣ phạm Tr Trang XSTK Xác suất thống kê vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Danh sách các trƣờng đƣợc khảo sát.

Mục đ ch qua các câu khảo sát. Thống kê kết quả các phiếu hỏi GV. Thống kê kết quả các phiếu hỏi SV. Kết quả đánh giá của GV về tình hình dạy và học TCC, XSTK.

Kết quả đánh giá PPDH của GV trong dạy học TCC, XSTK. Kết quả khảo sát đối với SV. Kết quả tham gia các hoạt động chủ yếu trong học TCC, XSTK của SV. Kết quả học tập các kh a đào tạo theo t n chỉ của SV Trƣờng CĐ KT-KT Thái Nguyên.

Kết quả bài kiểm tra 30’ của lớp TNSP và lớp ĐC. Kết quả bài kiểm tra 45’ của lớp TNSP và lớp ĐC. 127 viii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ Biểu đồ: Biểu đồ 3. So sánh số lƣợng các loại điểm giữa lớp TNSP và lớp ĐC.

So sánh số lƣợng các loại điểm giữa lớp TNSP và lớp ĐC. Biểu diễn tỷ lệ SV c hành vi t ch cực (t nh theo %). Chu kỳ 4 giai đoạn học tập của Kolb. Sơ đồ kiến tạo tri thức của Von Glaserfeld.

Chu trình kiến tạo 5E. Nguồn gốc và sự phát triển của chu trình kiến tạo 5E. Chu trình 7E của Eisenkraft A. Chu trình kiến tạo 5E.

Chu trình học tập Kolb. Lý do chọn đề tài (1) Xuất phát từ mục tiêu đào tạo nghề ở các trường Cao đẳng khối ngành Kinh tế - Kỹ thuật. Sự phát triển nhanh ch ng của nền kinh tế Việt Nam đang định hình lại nhu cầu và mục tiêu đối với giáo dục. Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển dịch từ nền kinh tế nông, công nghiệp sang nền kinh tế tri thức, việc đào tạo nguồn lao động ở trình độ cao đẳng (CĐ) là hết sức cần thiết, nhằm cung cấp cho xã hội đội ngũ lao động c tay nghề, c kỹ năng, c kỷ luật và c thể hội nhập ngay vào thị trƣờng lao động trong nƣớc, trong khu vực và trên thế giới.

Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp n i chung, của các trƣờng CĐ khối Kinh Tế - Kỹ thuật (KT-KT) nói riêng là “Đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo; có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng sáng tạo, thích ứng với môi trường hội nhập quốc tế; bảo đảm nâng cao năng suất, chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học sau khi hoàn thành khoá học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học trình độ cao hơn” (Luật Giáo dục Việt Nam, năm 2019) [34]. Tuy nhiên đào tạo nghề đang đối mặt với nhiều thách thức, việc nâng cao chất lƣợng đƣợc đặt ra và đƣợc coi là vấn đề sống còn đối với các trƣờng CĐ. Với mục tiêu cụ thể, “Đối với giáo dục nghề nghiệp, tập trung đào tạo nhân lực có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm nghề nghiệp. Hình thành hệ thống giáo dục nghề nghiệp với nhiều phương thức và trình độ đào tạo kỹ năng nghề nghiệp theo hướng ứng dụng, thực hành, bảo đảm đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật công nghệ của thị trường lao động trong nước và quốc tế” [34].

Nhƣ vậy, việc đổi mới nội dung, phƣơng pháp đào tạo hơn lúc nào hết đã trở nên cấp bách, là nhiệm vụ chiến lƣợc đối với toàn ngành giáo dục n i chung, các trƣờng CĐ khối KT-KT nói riêng. 2 (2) Xuất phát từ thực tiễn đào tạo trong các trường CĐ khối KT-KT chưa đáp ứng được yêu cầu mới của nền kinh tế, xã hội. Trong báo cáo tại Hội nghị lần thứ 8 của Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng cộng sản Việt Nam, khoá XI, ngày 14 - 03 - 2013, c đoạn ghi rõ: “Đào tạo nghề nghiệp chưa gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học, với sản xuất kinh doanh và nhu cầu thị trường, dẫn đến tình trạng thừa thầy, thiếu thợ” [1]. Khảo sát thực trạng dạy và học ở một số trƣờng CĐ KT-KT (sẽ trình bày trong mục 1.4 của luận án) cho thấy có không ít giảng viên (GV) chƣa chú trọng đến phƣơng pháp dạy học t ch cực, chủ yếu vẫn dạy học theo phƣơng pháp truyền thụ một chiều, áp đặt kiến thức.

Từ đ dẫn tới, ngƣời học luôn ở thế thụ động, tiếp nhận kiến thức một cách miễn cƣỡng, không nắm đƣợc quá trình hình thành, dẫn đến kiến thức mới và cũng không biết vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề do thực tiễn nghề nghiệp đặt ra. Điều này dẫn tới tình trạng sau khi ra trƣờng, có không ít sinh viên (SV) kém năng động, sáng tạo và không đáp ứng đƣợc yêu cầu của xã hội. Trong thời gian qua, đã c một số kết quả nghiên cứu trong nƣớc về việc vận dụng các phƣơng pháp dạy học t ch cực, các thuyết dạy học vào đào tạo ở bậc CĐ, đại học, trong đ c lý thuyết kiến tạo. Kết quả nghiên cứu cho thấy, lý thuyết kiến tạo đã kế thừa đƣợc những thành tựu quan trọng của tâm lý học hiện đại.