Nghiên cứu đặc điểm hình thái, sinh thái nhông cát Leiolepis guttata bán hoang dã tại Bắc Bình, Bình Thuận

DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Thời gian thu mẫu tại 4 nông trại. Đặc điểm 5 nhóm đối tƣợng nhông cát. Các đặc điểm tính trạng kích thƣớc khảo sát.

Màu sắc xuất hiện ở phần đầu nhông cát. Màu sắc xuất hiện ở phần thân nhông cát. Màu sắc xuất hiện ở chi trƣớc nhông cát. Màu sắc xuất hiện ở chi sau nhông cát.

Màu sắc xuất hiện ở bụng nhông cát. Màu sắc xuất hiện ở dải dọc bên lƣng nhông cát. Màu sắc xuất hiện ở dải bên hông nhông cát. Màu sắc xuất hiện ở dải liên sƣờn nhông cát.

Đặc điểm trọng lƣợng của nhông cát L. Đặc điểm các tính trạng kích thƣớc của nhông cát L. Đặc điểm các hình thái cơ thể của nhông cát L. Đặc điểm chuồng nuôi nhông cát.

Nhiệt độ, độ ẩm trung bình tại hang nhông cát. Các loài thực vật chủ yếu đƣợc sử dụng làm thức ăn cho nhông cát. Kết quả phỏng vấn chủ trang trại về tập tính sinh sản của nhông cát. 57 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.

Các tỉnh, thành nuôi nhông cát Leiolepis guttata tại Việt Nam. Hình thái bên ngoài của Nhông cát L. Bẫy lồng nhỏ (trái) và bẫy lồng lớn (phải) dùng đế bắt nhông cát 14 Hình 2. Lƣới (trái) và bẫy thòng lọng (phải) dùng để bắt nhông cát.

Phƣơng pháp đánh dấu nhông cát sau khi nghiên cứu. Phƣơng pháp so màu phần đầu cổ. Phƣơng pháp so màu phần lƣng. Phƣơng pháp so màu phần bụng.

Phƣơng pháp so màu dải trên lƣng. Phƣơng pháp so màu dải liên sƣờn. Phƣơng pháp so màu chi sau và chi trƣớc. Phƣơng pháp so màu đùi sau con đực trƣởng thành.

Phƣơng pháp xác định trọng lƣợng sống nhông cát. Phƣơng pháp đo các tính trạng kích thƣớc. Phƣơng pháp đếm số vảy môi trên, số vảy môi dƣới. Phƣơng pháp đếm số vảy bụng và số lỗ đùi.

Phƣơng pháp đếm số bản mỏng dƣới ngón I, IV chi trƣớc và ngón IV chi sau. Phƣơng pháp đo nhiệt độ, độ ẩm tại hang nhông cát. Màu sắc phần đầu-cổ của nhông cát. Màu sắc phần thân của nhông cát.

Màu sắc chi trƣớc của nhông cát. Màu sắc chi sau của nhông cát. Màu sắc phần bụng của nhông cát. Màu sắc dải dọc bên lƣng của nhông cát.

Màu sắc dải bên hông của nhông cát. Màu sắc dải bên hông của nhông cát. Nhông cát đang ăn tại chuồng nuôi. Biểu hiện của nhông cát khi xung đột.

Biểu hiện của nhông cát khi hăm dọa nhông cát khác dƣới hang. Nhông cát bị đứt đuôi và đuôi mọc lại sau khi đứt. Hiện tƣợng ăn thịt con non ở nhông cát. Số cá thể nhông cát hoạt động tại 1 điểm nghiên cứu trong những thời điểm khác nhau trong ngày.

Hang nhông cát đƣợc lấp vào cuối ngày. Lột xác ở đầu, chi sau của nhông cát và lột xác ở đuôi, thân của nhông cát hậu bị. Sự thay đổi màu sắc của nhông cát trƣởng thành trƣớc và sau khi lột xác. Biểu hiện của nhông cát cái giai đoạn bắt cặp.

Biểu hiện của nhông cát đực trƣởng thành khi bắt cặp. 57 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU GIỐNG NHÔNG CÁT Leiolepis. Tình hình nghiên cứu giống nhông cát Leiolepis trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu giống nhông cát Leiolepis tại Việt Nam 5 1. Nhông cát Leiolepis guttata (Cuvier, 1829) tại tỉnh Bình Thuận. KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN HUYỆN BẮC BÌNH, TỈNH BÌNH THUẬN. VẬT LIỆU V PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỊA ĐIỂM – ĐỐI TƢỢNG V VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU. Địa điểm nghiên cứu .Đối tƣợng nghiên cứu. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phƣơng pháp thu mẫu. Phƣơng pháp nghiên cứu đặc điểm hình thái nhông cát trong điều kiện bán hoang dã. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm màu sắc của nhông cát theo lứa tuổi và giới tính. Phương pháp nghiên cứu trọng lượng sống và các tính trạng kích thước cơ thể nhông cát theo lứa tuổi và giới tính.

Phương pháp nghiên cứu số vảy, số bản mỏng và số lỗ ở một số bộ phận cơ thể nhông cát theo lứa tuổi và giới tính. Phƣơng pháp nghiên cứu đặc điểm sinh thái nhông cát trong điều kiện bán hoang dã. Phương pháp nghiên cứu tập tính s nh học, hoạt động ngày đêm, hoạt động m a trong điều kiện bán hoang dã. Phương pháp nghiên cứu thành ph n thức n trong điều kiện bán hoang dã.

Phƣơng pháp thống kê. KẾT QUẢ V THẢO LUẬN. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI NHÔNG CÁT TRONG ĐIỀU KIỆN BÁN HOANG DÃ. Đặc điểm tính trạng màu sắc của nhông cát theo lứa tuổi và giới tính.

Đặc điểm màu sắc ph n đ u. Đặc điểm màu sắc chi trước của nhông cát. Đặc điểm màu sắc chi sau của nhông cát. Đặc điểm màu sắc ph n bụng của nhông cát.

Đặc điểm màu sắc dải dọc bên lưng của nhông cát. Đặc điểm màu sắc dải bên hông của nhông cát. Đặc điểm màu sắc dải liên sườn của nhông cát. Đặc điểm trọng lƣợng sống và các tính trạng kích thƣớc cơ thể của nhông cát theo lứa tuổi và giới tính.

Đặc điểm tính trạng trọng lượng của nhông cát. Đặc điểm tính trạng kích thước cơ thể của nhông cát. Đặc điểm tính trạng số số vảy, số bản mỏng, số lỗ ở một số bộ phận cơ thể của nhông cát theo lứa tuổi và giới tính. ĐẶC ĐIỂM SİNH THÁI NHÔNG CÁT TRONG ĐIỀU KIỆN BÁN HOANG DÃ.

Đặc điểm chuồng nuôi. Một số loại thức ăn đƣợc nông dân sử dụng nuôi nhông cát. Tập tính s nh học nhông cát trong điều kiện bán hoang dã. KẾT LUẬN V KIẾN NGHỊ.

59 1 MỞ ĐẦU LÍ DO CHỌN ĐỀ T I Nhông cát Leiolepis guttata (Cuvier, 1829) có nhiều tên gọi khác tùy theo một số địa phƣơng gồm: nhông biển, kỳ nhông, nhông nhông, con dông hoặc con chông (Nguyễn Lân Hùng, 2010)[17]. Tại tỉnh Bình Thuận, nhông cát có tên là dông khu Lê (vì chúng sống trong khu vực Chiến khu Lê của huyện Bắc Bình). Tên tiếng Anh của nhông cát là Spotted butterfly lizard, tiếng Pháp là Agame-papillon géant (Malaisse và cộng sự, 2014; Trần Tình, 2015)[37,49]. Tuy nhiên, để thuận tiện cho việc thực hiện các nội dung nghiên cứu kế tiếp, nhông cát Leiolepis guttata (Cuvier, 1829) sẽ đƣợc gọi tắt là nhông cát.

Nhông cát sống thích nghi với kiểu sống chạy trên mặt đất, ƣa sống ở các khu vực ít cây cối và khô cằn. Thịt nhông cát có vị ngọt, mặn, mùi thơm, tính bình, không độc, có tác dụng bồi bổ, giảm đau, kích thích tiêu hóa, tiêu độc, làm khô vết thƣơng, có giá trị dinh dƣỡng cao (Nguyễn Lân Hùng, 2010)[17]. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, do sự phát triển mạnh của hệ sinh thái nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, các khu du lịch cùng với tình hình khai thác ngày một gia tăng dẫn đến số lƣợng nhông cát bị suy giảm đáng kể. Các công trình nghiên cứu về loài và phân loài trong giống Leiolepis còn tƣơng đối ít, chỉ có một số nghiên cứu về hình thái và phân bố địa lý nhƣng chƣa đầy đủ (Trần Tình, 2015)[49].

Riêng loài nhông cát tại tỉnh Bình Thuận, một số nghiên cứu, báo cáo chƣa thể hiện đầy đủ và chính xác về đặc điểm hình thái và sinh thái của chúng. Theo số liệu thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bình Thuận (2016), toàn tỉnh có hơn 5.700 hộ nuôi nhông với diện tích gần 100 ha, chủ yếu tận dụng cồn, bãi cát khô hạn, nhông cát sống tập trung chủ yếu tại huyện Bắc Bình. Đây là vùng có điều kiện khí hậu vốn khắc nghiệt nhƣng rất thuận lợi cho sự phát triển của nghề nuôi nhông cát, góp phần tăng thêm thu nhập cho ngƣời dân địa phƣơng. 2 Nhằm góp phần hỗ trợ bảo tồn nguồn gen, làm cơ sở dữ liệu khoa học về loài nhông cát Leiolepis guttata (Cuvier, 1829), là một trong 9 loài nhông cát của thế giới, thông qua đó hiểu rõ các đặc tính sinh học và sinh thái của nhông cát, hỗ trợ phát triển nghề nuôi nhông cát tại huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận trong điều kiện bán hoang dã, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm hình thái và sinh thái của nhông cát Leiolepis guttata (Cuvier, 1829) trong điều kiện bán hoang dã tại huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận”.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Cung cấp dẫn liệu khoa học để nhận diện loài Nhông cát dựa trên màu sắc cơ thể, các tính trạng hình thái, thành phần loại thức ăn đang đƣợc nuôi tại huyện Bắc Bình để đề xuất công tác bảo tồn trong điều kiện bán hoang dã. ĐỐI TƢỢNG V PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đối tƣợng: nhông cát Leiolepis guttata con, hậu bị và trƣởng thành. Phạm vi nghiên cứu: thôn Hồng Chính, xã Hòa Thắng, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận. Ý NGHĨA KHOA HỌC V THỰC TIỄN CỦA ĐỀ T I Ý nghĩa khoa học - Bổ sung dẫn liệu về đặc điểm hình thái: màu sắc cơ thể, các đặc điểm tính trạng kích thƣớc, các đặc điểm tính trạng số lƣợng về nhông cát L.

- Bổ sung dẫn liệu về đặc điểm sinh thái: tập tính sinh học, hoạt động ngày và mùa, đặc điểm dinh dƣỡng của nhông cát L. guttata trong điều kiện bán hoang dã. Ý nghĩa thực tiễn - Cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất công tác bảo tồn loài nhông cát trong điều kiện bán hoang dã nhằm hỗ trợ phát triển nghề nuôi nhông cát tại Bình Thuận, đồng thời góp phần bảo vệ vốn gen loài đặc hữu của Việt Nam. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU GIỐNG NHÔNG CÁT Leiolepis 1.

Tình hình nghiên cứu giống nhông cát Leiolepis trên thế giới Theo Vitt et Caldwell (2014)[52], Trần Tình và cộng sự (2015)[49], nhông cát Leiolepis guttata (Cuvier, 1829) thuộc giới Animalia (Động vật); ngành Dây sống Chordata; phân ngành có xƣơng sống Vertebrata; phân thứ ngành Động vật có hàm Gnathostomata; động vật 4 chân trên lớp Tetrapoda; lớp bò sát Reptilia; phân lớp hai cung Diapsida; phân thứ lớp thằn lằn đốt sống mỏng Lepidosauromorpha; trên bộ đốt sống mỏng Lepidosauria; bộ có vảy Squamata; phân bộ thằn lằn Sauria; họ nhông Agamidae; phân họ Leiolepidinae và giống Leiolepis. Những công trình nghiên cứu về loài và phân loài trong giống Leiolepis trên thế giới còn tƣơng đối ít, chủ yếu các công trình nghiên cứu về hình thái và phân bố địa lý. Năm 1845, trong “Catalogue of the Lizards in the British Museum” Gray gọi là Leiolepis belliana. Năm 1864, trong “Reptile of the British India” Gunther gọi là Leiolepis guttata.

Một số công trình nghiên cứu về hình thái, phân bố và phân loại của loài nhông cát: Smith (1943)[43] mô tả Leiolepis belliana ở Ấn Độ, Miến Điện, Sri Lanca.