Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu tính đa dạng thực vật làm cơ sở bảo tồn tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP & PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP HÀ VĂN HOAN NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG THỰC VẬT LÀM CƠ SỞ CHO CÔNG TÁC BẢO TỒN TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN BẮC HƯỚNG HÓA, TỈNH QUẢNG TRỊ Ngành: Quản lý tài nguyên rừng Mã số: 9620211 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Vũ Quang Nam HÀ NỘI, 2022 1 i LỜI CAM ĐOAN Để đảm bảo tính trung thực của luận án, tôi xin cam đoan: Luận án “Nghiên cứu tính đa dạng thực vật làm cơ sở cho công tác bảo tồn ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đỗ Thị Xuyến và PGS. Vũ Quang Nam, các tài liệu tham khảo đều được trích nguồn.

Các kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố ở bất kì công trình nào trước đây. Hà Nội, ngày tháng 02 năm 2022 Tác giả Hà Văn Hoan ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Đỗ Thị Xuyến, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội và PGS. Vũ Quang Nam, Trường Đại học Lâm nghiệp đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Trường Đại học Lâm nghiệp, Phòng đào tạo sau đại học, Ban lãnh đạo Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ thuộc Bộ môn Quản lý tài nguyên rừng, Khoa Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường; Bộ môn Thực vật, Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên; Phòng Thực vật - Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; Phòng Kỹ thuật, Khu BTTN Bắc Hướng Hóa đã tận tình giúp đỡ và đưa ra nhiều ý kiến quý báu về mặt chuyên môn, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình công tác thực địa và nghiên cứu. Bên cạnh đó, chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới tất cả các cán bộ Kiểm lâm Khu BTTN Bắc Hướng Hóa, Quảng Trị đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu thực địa. Tôi xin trân trọng cảm ơn các nhà khoa học về phân loại thực vật: cố PGS.

Vũ Xuân Phương, TS. Bùi Hồng Quang, TS. Nguyễn Thế Cường, TS. Nguyễn Thị Kim Thanh, ThS.

Nguyễn Anh Đức đã giúp đỡ tôi trong quá trình định loại những mẫu vật thực vật khó. Nhân dịp này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các bạn bè, các đồng nghiệp: Đỗ Văn Hài, Nguyễn Anh Đức, Nguyễn Tấn Hiếu,. đã giúp đỡ và cho phép tôi trong việc sử dụng nguồn ảnh chụp. Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, đồng nghiệp, những người bạn đã bên cạnh, chia sẻ, ủng hộ chúng tôi trong suốt thời gian qua.

Hà Nội, ngày tháng 02 năm 2022 Tác giả Hà Văn Hoan iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC HÌNH. viii MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU. Quan điểm nhận thức về đa dạng sinh học. Một số công trình nghiên cứu về thực vật bậc cao có mạch trên thế giới. Một số nghiên cứu về thảm thực vật (TTV).

Một số nghiên cứu về hệ thực vật trên thế giới. Một số nghiên cứu về nguyên nhân suy giảm đa dạng thực vật. Một số công trình nghiên cứu về thực vật bậc cao có mạch tại Việt Nam. Một số nghiên cứu về thảm thực vật.

Một số nghiên cứu về hệ thực vật. Một số nghiên cứu về nguyên nhân suy giảm đa dạng thực vật. Một số công trình nghiên cứu về thực vật bậc cao có mạch tại khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hoá. Một số nghiên cứu về thảm thực vật.

Một số nghiên cứu về hệ thực vật:. Một số nghiên cứu về nguyên nhân suy giảm. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị [1, 2, 13, 14]. Điều kiện tự nhiên.

Điều kiện về kinh tế xã hội. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Đa dạng hệ thực vật tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Đa dạng các kiểu thảm thực vật tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Đề xuất các giải pháp bảo tồn đa dạng thực vật tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Phương pháp nghiên cứu.

Cách tiếp cận. Phương pháp kế thừa và phương pháp chuyên gia. Phương pháp nghiên cứu đa dạng hệ thực vật. Phương pháp nghiên cứu đa dạng thảm thực vật.

Phương pháp xác định các nguy cơ suy giảm và đề xuất giải pháp bảo tồn hệ thực vật. Phương pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đa dạng hệ thực vật tại khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị.

Xác định loài và xây dựng danh lục thực vật bậc cao có mạch tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị. Đa dạng phân loại các taxon hệ thực vật. Đa dạng về dạng sống của thực vật. Đa dạng về các yếu tố địa lý thực vật.

Đa dạng về giá trị sử dụng của thực vật. Đa dạng về nguồn gen nguy cấp, quý, hiếm. Đa dạng các kiểu thảm thực vật tại khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Hệ thống các kiểu thảm thực vật.

Mô tả các đơn vị phân loại trong hệ thống thảm thực vật. Nguyên nhân gây suy giảm đa dạng thực vật và đề xuất các giải pháp bảo tồn đa dạng thực vật bậc cao có mạch tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị107 3. Nguyên nhân gây suy giảm đa dạng thực vật. Những thuận lợi trong công tác bảo tồn đa dạng thực vật.

Những khó khăn trong công tác bảo tồn đa dạng thực vật. Đề xuất các giải pháp bảo tồn đa dạng thực vật ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị. 122 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 134 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO/CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN LUẬN ÁN.

137 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 138 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Ý ngĩa BQL Ban quản lý BTTN Bảo tồn thiên nhiên BVR Bảo vệ rừng CHDCND Cộng hòa dân chủ nhân dân CTTT Công thức tổ thành ĐDSH Đa dạng sinh học HST Hệ sinh thái HTV Hệ thực vật IUCN Liên minh quốc tế bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên LSNG Lâm sản ngoài gỗ NĐ06 Nghị định số 06/2019/NĐ-CP của Chính phủ ngày 6/1/2019 về quản lý thực vật rừng, động vật rừng quý, hiếm, nguy cấp và các loài thuộc danh mục CITES. OTC Ô tiêu chuẩn PCCCR Phòng cháy chữa cháy rừng SĐVN Sách Đỏ Việt Nam TK Tiểu khu UBND Ủy ban nhân dân UNESCO Tổ chức Giáo dục, khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc VQG Vườn quốc gia vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Các tuyến khảo sát tại khu BTTN Bắc Hướng Hóa.

Phiếu điều tra các loài thực vật cây gỗ (mẫu). Danh lục các loài thực vật ở Khu BTTN Bắc Hướng Hóa (Mẫu). Sự phân bố của các taxon trong các ngành của HTV Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. So sánh tỷ lệ % số loài của HTV Khu BTTN Bắc Hướng Hóa với HTV Việt Nam.

Sự phân bố của các taxon trong ngành Ngọc lan tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Các chỉ số đa dạng của từng ngành và cả hệ thực vật tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Các họ đơn loài tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Thống kê 10 họ đa dạng nhất trong hệ thực vật Khu BTTN Bắc Hướng Hóa 61 Bảng 3.

Thống kê các chi đa dạng nhất trong HTV Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Thống kê các dạng sống của các loài trong HTV Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Thống kê các dạng sống của các loài thuộc nhóm cây chồi trên. Bảng các yếu tố địa lý các loài của HTV Khu BTTN Bắc Hướng Hóa.

Thống kê các giá trị sử dụng của HTV Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Các loài nguy cấp, quý, hiếm và tình trạng bảo tồn .77 theo các tiêu chí. Thống kê các loài quý, hiếm, nguy cấp ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa. Các nguyên nhân trực tiếp làm suy giảm đa dạng thực vật ở Khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị.

Thống kê về khai thác gỗ trái phép từ năm 2014-2019. Tình hình khai thác lâm sản ngoài gỗ trái phép tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa từ năm 2015-2019. Phân tích các nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp làm suy giảm đa dạng thực vật tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Các giải pháp nhằm giảm thiểu các tác động gây suy giảm .123 đa dạng thực vật tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa .123 viii DANH MỤC HÌNH Hình 1.

Bản đồ hiện trạng rừng Khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị. Sơ đồ tuyến điều tra thực vật tại khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị năm 2019. Biểu đồ so sánh tỷ lệ % các taxon trong từng ngành của HTV Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Ô pi quảng đông (Opithandra dinghushanensis W.

Trâm suối lá nhỏ (Syzygium fluviatile (Hemsley) Merrill & L. Biểu đồ phân bố tỷ lệ % của hai lớp trong ngành Ngọc lan tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Biểu đồ tỷ lệ kiểu dạng sống cơ bản của HTV Khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị. Biểu đồ phổ các yếu tố địa lý cơ bản của các loài trong khu HTV Khu BTTN Bắc Hướng Hóa.

Biểu đồ tỷ lệ % theo số loài các nhóm công dụng chính của khu hệ thực vật Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Đơn đỏ - Ixora chinensis Lam. Mán đỉa chevalie - Archidendron chevalieri (Kosterm. Tổ điểu - Asplenium griffithianum Hook.

Bánh lái - Pentaphragma sinense Hemsl. Lá ngón - Gelsemium elegans (Gardn. Mỏ quạ nam - Maclura cochinchinensis (Lour. Bình vôi - Stephania rotunda Lour.

Gắm núi - Gnetum montanum Margf. Ba gạc vòng - Rauvolfia verticillata (Lour. Sến mật - Madhuca pasquieri (Dubard) H. Lệ dương - Aeginetia indica L.

Nấm đất - Balanophora latisepala (Tiegh.20: Phẫu đồ kiểu rừng thường xanh mưa mùa nhiệt đới cây lá rộng với tầng vượt tán không rõ ràng (vẽ ô tiêu chuẩn số 5) .