Luận án tiến sĩ: Đa dạng sinh học và giá trị dịch vụ hệ sinh thái rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, Quảng Trị (2014)

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP KHỔNG TRUNG NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG SINH HỌC VÀ CÁC GIÁ TRỊ DỊCH VỤ HỆ SINH THÁI RỪNG TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN BẮC HƢỚNG HÓA, TỈNH QUẢNG TRỊ TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP HÀ NỘI, NĂM 2014 BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP KHỔNG TRUNG NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG SINH HỌC VÀ CÁC GIÁ TRỊ DỊCH VỤ HỆ SINH THÁI RỪNG TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN BẮC HƢỚNG HÓA, TỈNH QUẢNG TRỊ Chuyên ngành: Lâm sinh Mã Số: 62.05 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP Ngƣời hƣớng dẫn khoa học 1. Nguyễn Xuân Đặng 2: TS. Đồng Thanh Hải HÀ NỘI, NĂM 2014 i MỤC LỤC MỤC LỤC. i LỜI CAM ĐOAN.

iv LỜI CẢM ƠN .v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH. viii DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC.

ix MỞ ĐẦU .1 Đa dạng sinh học và bảo tồn đa dạng sinh học .8 ạng sinh họ am .3 Tình hình nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học ở Quảng Trị. Tình hình nghiên cứu giá trị dịch vụ môi trƣờng rừng ở Việt Nam .7 Một số phƣơng pháp lƣ ng giá giá trị phòng hộ xói mòn đất và giá trị cảnh quan trên thế giới và ở Việt Nam .1 Phƣơng pháp nghiên cứu giá trị cảnh quan .2 Phƣơng pháp nghiên cứu giá trị phòng hộ xói mòn đất .30 ĐỐI TƢỢNG, THỜI GIAN, PHƢƠNG PHÁP VÀ .30 ii ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU .2 Thời gian nghiên cứ ừ năm 2009 – 2014 .3 Nội dung nghiên cứu .4 Phƣơng pháp nghiên cứu.1 Quan điểm và phƣơng pháp luận nghiên cứu .2 Kế thừ ững nghiên cứu trƣớc .4 Phƣơng pháp điề ực vật.5 Phƣơng pháp điều tra động vật .6 Phƣơng pháp nghiên cứu chim. Phƣơng pháp nghiên cứu bò sát - ếch nhái .8 Phƣơng pháp nghiên cứu giá trị chống xói mòn đất .9 Phƣơng pháp nghiên cứu giá trị cảnh quan của rừng .5 Địa điểm nghiên cứu .1 Vị trí địa lý .2 Điều kiện tự nhiên .3 Điều kiện dân sinh- kinh tế ở khu vực KBTTN BHH .51 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 Hiện trạng đa dạng sinh họ. Giá trị dịch vụ HSTR của KBTTN BHH .1 Giá trị cảnh quan .1 Tiềm năng phát triển du lịch .1 Định lƣợng đất xói mòn tiềm năng .2 Xác định lƣợng đất xói mòn hiện trạng .3 Lƣợng hóa giá trị .1 Khai thác tài nguyên.2 Săn bắt động vật bất hợp pháp .3 Tác động của hậu quả chiến tranh .2 Phân vùng ƣu tiên bảo tồ .98 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ.105 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tài liệu trong nƣớc. Tài liệu nƣớc ngoài. ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hƣớng dẫn khoa học của tập thể thầy giáo hƣớng dẫn.

Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả ii LỜI CẢM ƠN Trƣớc tiên tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Xuân Đặng và TS. Đồng Thanh Hải là giáo viên hƣớng dẫn Tôi xin trân trọng cám ơn nguyên PGS.

Phạm Bình Quyền, thầy giáo hƣớng dẫn đầu tiên đã qua đời Tôi xin chân thành cám ơn các thầy giáo trong Ban giám hiệu Nhà trƣờng, Khoa Sau đại học, Khoa Quản lý Tài nguyên và Môi trƣờng, Bộ môn Lâm sinh và nhiều thầy, cô giáo khác của Trƣờng Đại học Lâm nghiệp Tôi xin cám ơn Ban quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hƣớng Hóa, Chi cục Kiểm Lâm, Hội Khoa học kỹ thuật Bảo vệ rừng và Đa dạng sinh học Quảng Trị, các đơn vị, cơ quan và các bạn bè, đồng nghiệp… Đã tận tình giúp đỡ, hƣớng dẫn, tạo điều kiện cho tôi trong nghiên cứu, học tập và hoàn thành luận án này. Ngày tháng năm 2014 Tác giả Khổng Trung ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BHH Bắc Hƣớng Hóa BCI Dự án sáng kiế ọc BTTN Bảo tồn thiên nhiên CHDCND Cộng hòa Dân chủ nhân dân DVMT ĐDSH Đa dạng sinh học GIS Hệ thông tin địa lý GPS ịnh vị toàn cầu HST Hệ sinh thái HSTR IUCN Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế KBT KBTTN Khu bảo tồn thiên nhiên LSNG Lâm sản ngoài gỗ NNPTNT bản SĐVN Sách Đỏ Việt Nam TNMT VQG Vƣờn quốc gia WWF ii DANH MỤC CÁC BẢNG BẢNG 2.1 CÁC TUYẾN ĐIỀU TRA HỆ THỰC VẬ BẢNG 2.2 SỐ LIỆU KHÍ TƢỢ Ạ NH BẢ ẬT ĐỘ DÂN SỐ KHU VỰC KBTTN BHH BẢNG 3.1 THÀNH PHẦN THỰC VẬT KBTTN BHH BẢ BẢ KBTTN BHH BẢNG 3.4 CÁC KIỂU THẢM THỰC VẬT RỪNG Ở KBTTN BHH BẢNG 3. TÓM TẮT GIÁ TRỊ CẢNH QUAN CủỦA MỘT SỐ KHU DU LỊCH ở VIệT NAM BẢNG 3.7 SO SÁNH ĐẶC ĐIỂM CảNH QUAN CỦA KHU BTTN BHH VớI VQG KON KA KINH VÀ VQG BẠCH MÃ BẢNG 3.8 GIÁ TRỊ CHỈ SỐ K CÁC ĐƠN VỊ ĐẤT ở KHU BTTN BHH BẢNG 3.10 HỆ SỐ LS CỦA KBTTN BHH BẢNG 3.11 PHÂN CẤP XÓI MÒN TIỀ HH BẢNG 3.12 HỆ SỐ C Ở KBTTN BHH BẢNG 3.13 PHÂN CẤP HIỆN TRẠNG XÓI BẢNG 3.14 LƢỢNG ĐẤT BỊ XÓI MÒN PHÂN THEO KIỂU RỪ BẢNG 3.15 GIÁ TRỊ ỦA CÁC KIỂU RỪ BẢNG 3.16 GIÁ TRỊ ỦA CÁC KIỂU RỪ ii DANH MỤC CÁC HÌNH N BHH BTTN BHH HÌNH 2.5 BẢN ĐỒ ĐỊA HÌNH – THỦY VĂN KBTTN BHH HÌNH 2.6 BẢN ĐỒ PHÂN BỐ LƢỢNG MƢA TỉNH QUẢNG TRỊ HÌNH 2.7 BẢN ĐỒ THỔ NHƢỠNG KBTTN BHH 3.1 BIỂU ĐỒ SO SÁNH THÀNH PHẦN LOÀI ĐỘNG VẬT NĂM 2006 VÀ NĂM 2013 BTTN BHH KBTTN BHH KBTTN BHH BHH HÌNH 3.6 BẢN ĐỒ HỆ SỐ HÌNH 3.7 BẢN Đồ HỆ SỐ LS CủA KBTTN BHH HÌNH 3.8 BẢN ĐỒ XÓI MÒN TIỀM NĂNG KBTTN BHH HÌNH 3.9 BẢN Đồ HỆ SỐ C Ở KBTTN BHH HÌNH 3.10 BẢN Đồ HIỆN TRẠNG XÓI MÒN KBTTN BHH H 3.13 C HST BHH ii DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC PHỤ LỤC 1. DANH LỤC CÁC LOÀI THỰC VẬT TRONG KBTTN BHH PHỤ LỤC 2.

DANH LỤC CÁC LOÀI THỰC VẬT ĐƢỢC BỔ SUNG PHỤ LỤC 3. DANH LỤC CÁC LOÀI CHIM TRONG KBTTN BHH PHỤ LỤC 3. DANH LỤC CÁC LOÀI BÒ SÁT VÀ ẾCH NHÁI TRONG KBTTN BHH P 4. DANH LỤC CÁC LOÀI THÚ GHI N ở KBTTN BHH PHỤ LỤC 5.

DANH LỤC CÁC LOÀI THÚ ĐƢỢC BỔ SUNG TẠI KBTTN BHH PHỤ LỤC 6. DANH LỤC CÁC LOÀI THÚ ĐƢỢC BỔ SUNG 7. DANH LỤC PHỤ LỤC 8. DANH LỤC BHH 9.

MỘT SỐ HÌNH ẢNH ĐIỀU TRA KHẢO SÁT TẠI KBTTN BHH 1 MỞ ĐẦU Tỉnh Quảng Trị thuộc vùng Bắc Trung Bộ Việt Nam, có diện tích rừng chiếm trên 50% tổng diện tích toàn tỉnh. Quảng Trị ạng sinh học (ĐDSH) cao với hàng nghìn loài động, thực vậ ặc hữ - ,. Tuy nhiên, sau nhiều năm chiến tranh ác liệt kéo dài, đời sống kinh tế của ngƣời dân, đặc biệt là các dân tộc thiểu số nhƣ Vân Kiề ất nhiều khó khăn. Sự gia tăng dân số ạn săn bắt động vật hoang dã, chặt phá rừng và phát rừng làm rẫy bất hợp pháp kéo dài trong nhiề ể ồn tài nguyên rừ (WWF), BTTN (Birdlife International),.

(KBTTN) BHH đƣợc thành lậ "Bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và ĐDSH; Bảo vệ quần thể của các loài động thực vật quí hiếm, các loài đang bị đe dọa, các loài đặc hữu cho Việt Nam và HSTR núi thấp Miền Trung. Duy trì giá trị ức năng phòng hộ đầu nguồn của khu vực đối với các con sông lớn nhƣ Sông Bến Hải, Rào Quán, Cam Lộ , 2006). Khu bảo tồn nằm ở phía bắc huyện Hƣớng Hóa, là vùng địa hình cao nhất của tỉnh Quảng Trị với hai đỉnh núi cao nổi trội là đỉnh Sa Mù (1.550 m) và đỉnh Voi Mẹp (1. Toàn bộ KBTTN BHH đƣợc bao phủ bở ờng xanh mƣa mùa nhiệt đới ở độ cao dƣới 1.000m và kiểu rừng kín thƣờng xanh á nhiệt đới ở độ cao trên 1.

ột phần thảm 2 rừng nguyên đã bị ừng thứ (Mahood, et al. ủ TR trong KBTTN BHH, luận án thực hiện luận án ”Nghiên cứu đa dạng sinh họ trị dịch vụ ệ sinh thái rừ ảo tồn thiên nhiên Bắc Hướ ”. : - Nghiên cứu tính ĐDSH về loài và HSTR nhằm xác định các giá trị bảo tồn quan trọng của KBTTN BHH. - Bƣớc đầu nghiên cứu và lƣợng hóa đƣợ ảnh quan và giá trị chống xói mòn đất của KBTTN BHH.

- Xác định sinh cảnh, loài có giá trị bảo tồn cao và các tác động tiêu cực để đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả KBTTN BHH. : - ấ ẫn liệu khoa họ ề ;C ,.) - HSTR trong KBTTN BHH ống xói mòn đất. - BHH 3 x ả R theo Nghị định số 99/2010/NĐ-CP, ngày 24 tháng 9 năm 2010 của Thủ tƣớng Chính phủ. : - Luận án sử dụng một số phƣơng pháp nghiên cứu hiện đại, lần đầu tiên đƣợc áp dụng cho nghiên cứu ĐDSH tại tỉnh Quảng Trị nhƣ phƣơng pháp bẫy ảnh, phƣơng pháp phân tích GIS để xác định các sinh cảnh ƣu thích của một số loài có giá trị bảo tồn cao, sử dụng ảnh viễn thám trong nghiên cứu HSTR… - Lần đầu tiên giá trị chống xói mòn đất và giá trị cảnh quan ở KBTTN BHH đƣợc lƣợng hóa, từ đó đã chứng minh rõ vai trò phòng hộ, cảnh quan môi trƣờng rừng.

Vì vậy, những cơ quan, ngƣời hƣởng lợi từ các DVMT sẽ tự nguyện chi trả, đây là điểm đóng góp quan trọng cho việc thực hiện chính sách chi trả DVMT rừng tại tỉnh Quảng Trị. - Lần đầu tiên quan điểm về phân chia các phân khu chức năng trong KBTTN đƣợc đề xuất thực hiện theo quan điểm về BTTN (phân chia theo mục tiêu bảo tồn loài dựa trên tập tính sinh thái và sinh cảnh yêu thích của loài), ví dụ: phân khu bảo vệ nghiêm ngặt đƣợc phân chia theo mục đích bảo tồn HST cụ thể, sinh cảnh cho loài ƣu tiên bảo tồn hiện có trong KBTTN, mà có thể không liền nhau; Đồng thời, các khu vực mà rừng và đất rừng chỉ ở trạng thái Ia, Ib, Ic,IIa chƣa chắc đã cần phục hồi lại rừng giàu; Vì đây là sinh cảnh sống phù hợp của một số loài quí hiếm nhƣ loài móng guốc, các loài gà… khác với quan điểm lâm sinh là phân khu bảo vệ nghiêm ngặt thƣờng là khu vực rừng nguyên sinh hay rừng ở trạng thái rừng giàu. Và đây là đề xuất đƣợc áp dụng cho việc quy hoạch lại các phân khu chức năng của KBTTN BHH, đồng thời có thể áp dụng cho các KBTTN khác.