Luận án nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp bưu chính Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG BÙI THỊ QUYÊN NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BƯU CHÍNH VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - Năm 2020 luan an BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG BÙI THỊ QUYÊN NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BƯU CHÍNH VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thị Tuệ Anh 2. Vũ Đức Thanh Hà Nội - Năm 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập do chính tôi nghiên cứu và thực hiện. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 TÁC GIẢ LUẬN ÁN BÙI THỊ QUYÊN luan an LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn Trung tâm tư vấn, đào tạo và thông tin tư liệu – Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung Ương đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Quý Thầy/Cô giáo – những người đã nhiệt tình truyền đạt kiến thức cho tôi thời gian bốn năm nghiên cứu sinh vừa qua. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới TS. Nguyễn Thị Tuệ Anh và PGS.

Vũ Đức Thanh, giảng viên hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ và định hướng tôi trưởng thành trong công tác nghiên cứu khoa học và hoàn thiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn đến ban lãnh đạo, các anh chị chuyên viên của Vụ Bưu chính – Bộ Thông tin và Truyền thông, các doanh nghiệp bưu chính đã quan tâm, hỗ trợ và cung cấp số liệu nghiên cứu cho tôi. Tôi xin cảm ơn các đồng nghiệp tại Khoa Quản lý kinh doanh – Trường Đại Học Công nghiệp Hà Nội đã chia sẻ và nhiệt tình giúp đỡ tôi suốt thời gian hoàn thành luận án. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, những người thân và bạn bè đã luôn hỗ trợ và tạo điều kiện tốt nhất trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Tôi xin trân trọng cảm ơn! TÁC GIẢ LUẬN ÁN BÙI THỊ QUYÊN luan an i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. iii MỤC LỤC. i DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG BIỂU.

vii DANH MỤC HÌNH VẼ. ix PHẦN MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1:TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BƯU CHÍNH TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ngoài nước về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính trong tiến trình hội nhập quốc tế. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố trong nước về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính trong tiến trình hội nhập quốc tế. Tổng quan các công trình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp………………………………………………23 1. Những vấn đề thuộc đề tài luận án chưa được các công trình công bố nghiên cứu giải quyết.

Những vấn đề luận án sẽ tập trung nghiên cứu giải quyết. Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu của luận án. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu.

27 luan an ii 1. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. 28 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BƯU CHÍNH TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Năng lực cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính.

Khái niệm năng lực cạnh tranh. Khái niệm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính trong tiến trình hội nhập. Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính trong tiến trình hội nhập.

Khả năng duy trì và mở rộng thị phần. Chất lượng dịch vụ. Giá cả dịch vụ. Thương hiệu, uy tín và hình ảnh của doanh nghiệp.

Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Các yếu tố ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính trong tiến trình hội nhập. Yếu tố bên ngoài doanh nghiệp. Yếu tố bên trong doanh nghiệp.

Các mô hình lý thuyết phân tích năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 56 2. Mô hình 5 áp lực. Mô hình kim cương. Mô hình kim cương mở rộng.

Mô hình chuỗi giá trị. 62 luan an iii 2. Mô hình đề xuất phân tích các yếu tố bên trong ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam. 64 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BƯU CHÍNH VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ.

Khái quát thực trạng doanh nghiệp bưu chính Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế. Về số lượng doanh nghiệp. Về doanh thu. Về quy mô lao động.

Phân tích đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế. Khả năng duy trì và mở rộng thị phần. Chất lượng dịch vụ. Giá cả dịch vụ.

Thương hiệu, uy tín và hình ảnh của doanh nghiệp. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Phân tích các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế. Các yếu tố thuộc môi trường vĩ mô.

Các yếu tố thuộc môi trường vi mô. Phân tích các yếu tố bên trong ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam. Kết quả nghiên cứu định tính. Kết quả nghiên cứu định lượng.

Kết quả kiểm định các giả thuyết mô hình nghiên cứu. Thảo luận kết quả sau kiểm định. 118 luan an iv 3. Kết luận về những nguyên nhân làm giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam.

129 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP BƯU CHÍNH VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ THỜI KỲ TỚI NĂM 2030. Bối cảnh và dự báo tác động của hội nhập quốc tế tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam thời kỳ tới năm 2030. Bối cảnh quốc tế và trong nước ảnh hưởng tới doanh nghiệp bưu chính Việt Nam. Dự báo tác động của hội nhập quốc tế tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam thời kỳ tới năm 2030.

Định hướng phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam trong hội nhập quốc tế thời kỳ tới năm 2030. Các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam trong hội nhập quốc tế thời kỳ tới năm 2030. Nhóm giải pháp 1: Nhóm giải pháp đối với các doanh nghiệp bưu chính Việt Nam. Nhóm giải pháp 2: Nhóm giải pháp về phía Nhà nước.

Một số kiến nghị đối với Nhà nước. 146 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO CỦA LUẬN ÁN. 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.

luan an v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 1. Tiếng Việt BPBK Bưu phẩm bưu kiện CBCNV Cán bộ công nhân viên CNTT Công nghệ thông tin DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa NHNN Ngân hàng nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NLCT Năng lực cạnh tranh TMĐT Thương mại điện tử ViettelPost Tổng công ty cổ phần bưu chính Viettel VNPost Tổng công ty bưu điện Việt Nam 2. Tiếng Anh Từ viết tắt Cụm từ Tiếng Anh Cụm từ Tiếng Việt AHP Analytic Hierarchy Process Mô hình phân tích thứ bậc ASEAN Association of Hiệp hội các quốc gia Southeast Asian Nations Đông Nam Á ATM Automatic teller machine Máy rút tiền tự động CRM Customer Relationship Quản trị quan hệ khách Management hàng DEA Data Envelopment Analysis Mô hình tuyến tính phi tham số EFA Exploratory Factor Analysis Phân tích nhân tố khám phá EMS Express mail service Dịch vụ nhận gửi, vận luan an vi chuyển, phát thư, tài liệu FDI Foreign direct investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài GPS Global Positioning System Hệ thống định vị toàn cầu ODA Official development Viện trợ phát triển chính assistance thức OEDC Organization for Economic Tổ chức hợp tác và phát Cooperation and Development triển kinh tế RFID Radio frequency identification Công nghệ nhận dạng đối tượng bằng sóng vô tuyến SEM Structural Equation Modeling Mô hình cấu trúc tuyến tính SPSS Statistical Product and Services Giải pháp sản phẩm và dịch Solutions vụ thống kê SWOT Strengths, Weaknesses, Phân tích các điểm mạnh, Opportunities and Threats yếu, cơ hội và nguy cơ UPU Universal postal union Liên minh Bưu chính Quốc tế UPS United States postal service Bưu chính Mỹ WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới luan an vii DANH MỤC BẢNG BIỂU DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Các ưu thế thể hiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp so với doanh nghiệp cùng ngành.1: Xếp hạng về chỉ số bưu chính của các quốc gia Đông Nam Á .2: Loại hình doanh nghiệp bưu chính (tính tới thời điểm 31.3: Doanh thu dịch vụ bưu chính phân theo loại hình doanh nghiệp .4: Số lượng lao động bưu chính qua các năm .5: Thị phần theo loại hình sở hữu năm 2017 và năm 2018 .6: Số vụ khiếu nại .7: So sánh chất lượng dịch vụ của các doanh nghiệp………….8: Doanh thu của các doanh nghiệp có vốn Nhà nước .9: Doanh thu của các doanh nghiệp có vốn tư nhân .10: Doanh thu của các doanh nghiệp có vốn nước ngoài .11: Năng suất lao động của các doanh nghiệp có vốn Nhà nước .12: Năng suất lao động của các doanh nghiệp có vốn tư nhân.13: Năng suất lao động của các doanh nghiệp có vốn nước ngoài.14: Sản lượng dịch vụ gói, kiện hàng hóa quốc tế năm 2018.15: Cam kết về thương mại dịch vụ trong lĩnh vực bưu chính .16: Kết quả thảo luận về các yếu tố ảnh hưởng đến NLCT của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam .17: Tổng hợp kết quả thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bưu chính Việt Nam .18: Thang đo chính thức các yếu tố ảnh hưởng tới NLCT của các DN bưu chính Việt Nam .19: Kiểm định quan hệ nhân quả các khái niệm nghiên cứu .