Luận án tiến sĩ: Ảnh hưởng quá tự tin CEO đến quyết định tài chính doanh nghiệp Việt Nam - Trương Đình Bảo Long

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH -------------------- TRƯƠNG ĐÌNH BẢO LONG NGHIÊN CỨU HÀNH VI QUÁ TỰ TIN CỦA NHÀ QUẢN TRỊ TRONG VIỆC RA QUYẾT ĐỊNH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH -------------------- Trương Đình Bảo Long NGHIÊN CỨU HÀNH VI QUÁ TỰ TIN CỦA NHÀ QUẢN TRỊ TRONG VIỆC RA QUYẾT ĐỊNH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng Mã số: 934 0201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN NGỌC ĐỊNH Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH -------------------- TRƯƠNG ĐÌNH BẢO LONG NGHIÊN CỨU HÀNH VI QUÁ TỰ TIN CỦA NHÀ QUẢN TRỊ TRONG VIỆC RA QUYẾT ĐỊNH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP.

HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH -------------------- Trương Đình Bảo Long NGHIÊN CỨU HÀNH VI QUÁ TỰ TIN CỦA NHÀ QUẢN TRỊ TRONG VIỆC RA QUYẾT ĐỊNH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 93 40201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người Hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN NGỌC ĐỊNH TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan Luận án Tiến sĩ “Nghiên cứu hành vi quá tự tin của nhà quản trị trong việc ra quyết định tài chính đối với các doanh nghiệp Việt Nam” là công trình nghiên cứu do chính tác giả thực hiện. Các thông tin số liệu được sử dụng trong luận án giai đoạn từ 2007-2016 được Thomson Reuteurs thu thập lại là trung thực, được chấp thuận của kiểm toán qua các năm và công bố đại chúng.

Tất cả những tham khảo và kế thừa đều được trích dẫn và tham chiếu đầy đủ. Nghiên cứu sinh Trương Đình Bảo Long 2 MỤC LỤC CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN .1 Tính cấp thiết của luận án .2 Sơ lược tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án .3 Mục tiêu nghiên cứu của luận án .4 Phương pháp nghiên cứu của luận án .5 Các phát hiện và kết quả nghiên cứu trong luận án .6 Sơ lược ý nghĩa nghiên cứu trong luận án .7 Bố cục của luận án. KHUNG LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TRƯỚC ĐÂY.

Lý thuyết tài chính hành vi về lệch lạc nhận thức. Lý trí không hoàn toàn: tính lý trí bị giới hạn. Tâm lý học nhận thức: những mẫu hình lệch lạc hành vi. Lệch lạc quá tự tin nhà quản trị trong lý thuyết tài chính hành vi.

Quá tự tin và quá tự tin của CEO. Các tiếp cận đo lường sự quá tự tin của CEO. Lý thuyết về quá tự tin của CEO và quyết định tài chính doanh nghiệp. Quá tự tin của CEO và chính sách đầu tư.

Quá tự tin của CEO và chính sách tài trợ. Quá tự tin của CEO và chính sách cổ tức. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. Mô hình và phương pháp nghiên cứu.

Mô hình quá tự tin của CEO và chính sách đầu tư của doanh nghiệp. Mô hình quá tự tin của CEO và chính sách tài trợ của doanh nghiệp. Mô hình quá tự tin của CEO và chính sách cổ tức doanh nghiệp. Biến và thống kê mô tả dữ liệu.

Các biến trong mô hình và một số phép đo lường cho các biến đặc thù. Thống kê mô tả dữ liệu. Phương pháp ước lượng. Mô hình Fixed Effects và mô hình Random Effects.

Hiện tượng nội sinh và mô hình GMM. R bình phương (R-squared). Kiểm định Arellano-Bond – AR(1) và AR(2). Kiểm định Hansen J và Sargan J.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA QUÁ TỰ TIN CỦA CEO LÊN QUYẾT ĐỊNH TÀI CHÍNH. Quá tự tin của CEO ảnh hưởng lên quyết định đầu tư. Quá tự tin của CEO và độ nhạy cảm đầu tư theo dòng tiền (tiếp cận mô hình tĩnh). Quá tự tin của CEO và độ nhạy cảm đầu tư theo dòng tiền dưới điều kiện tài chính (tiếp cận mô hình động).

Quá tự tin của CEO ảnh hưởng lên quyết định tài trợ. Quá tự tin của CEO và quyết định tài trợ. Quá tự tin của CEO và quyết định tài trợ trong điều kiện thâm hụt tài chính .3 Quá tự tin của CEO ảnh hưởng lên quyết định cổ tức. KẾT LUẬN VỀ SỰ QUÁ TỰ TIN CỦA CEO VÀ CÁC QUYẾT ĐỊNH TÀI CHÍNH .1 Phát hiện của nghiên cứu.

Hạn chế của nghiên cứu. Ý nghĩa và khuyến nghị của nghiên cứu .1 Khuyến nghị đối với nhà nước .2 Khuyến nghị đối với doanh nghiệp. 137 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 139 PHỤ LỤC 1: NHỮNG SỰ LỆCH LẠC ĐƯỢC CHO LÀ KHUYNH HƯỚNG CỦA QUÁ TỰ TIN.

154 PHỤ LỤC 2: VỀ MÔ HÌNH GMM. 157 PHỤ LỤC 3: VỀ CÁCH CHẠY MÔ HÌNH GMM. 159 PHỤ LỤC 4: PHÁT HIỆN HIỆN TƯỢNG NỘI SINH. 162 PHỤ LỤC 5: DANH SÁCH CÁC 136 DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN.

163 PHỤ LỤC 6: CÂU LỆNH CHẠY STATA. 169 4 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa AIC Akaike Information Criterion CEO Giám đốc điều hành CFO Giám đốc tài chính DGMM Dynamic Generalized Method of Moments GMM Generalized Method of Moments GMM-CUE GMM – Continously Updated Estimator GMM-IV GMM – Instrument Variable HNX Sàn Chứng khoán Hà Nội HSX Sàn Chứng khoán Hồ Chí Minh SGMM System Generalized Method of Moments NPV Giá trị hiện tại ròng Pooled OLS Bình phương bé nhất trong dữ liệu bảng REM Random Effects Model FEM Fixed Effects Model FA Factor Analysis – Phân tích nhân tố OMO Open Market Operation – Hoạt động thị trường mở ADF Augmented Dickey Fuller DF Dickey Fuller 2SLS Two-Stage Least Squares FCI Financial Condition Indicator DPD Dynamic Panel Data NPV Net Present Value RMSE Root Mean Square Error 5 DANH MỤC HÌNH VÀ BẢNG HÌNH Hình 3. Lãi suất liên ngân hàng trong các năm 2011-2016 Hình 3. Biến động chứng khoán trên sàn thành phố Hồ Chí Minh qua các năm Hình 3.

Các thành phần FCI được giải thích bởi nhân tố chung Hình 3. Chỉ số điều kiện tài chính FCI của Việt Nam (2008-2016) BẢNG Bảng 3. Thống kê mô tả và một số thuộc tính dữ liệu vĩ mô nhằm xây dựng FCI Bảng 3. Định nghĩa biến Bảng 3.

Thống kê mô tả Bảng 3. Ma trận hệ số hồi quy Bảng 4. Quá tự tin của CEO và độ nhạy cảm đầu tư theo dòng tiền Bảng 4. Quá tự tin của CEO và độ nhạy cảm đầu tư theo dòng tiền dưới điều kiện tài chính Bảng 4.

Quá tự tin của CEO và cấu trúc vốn Bảng 4. Quá tự tin của CEO và quyết định tài trợ trong điều kiện thâm hụt tài chính Bảng 4. Quá tự tin của CEO và quyết định chi trả cổ tức 6 CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN Những phân tích cho thấy có nhiều cơ sở để tin rằng người quản lý có quyền cao nhất của doanh nghiệp (CEO) dễ bị lệch lạc do hành vi quá tự tin.

Từ đó, những quyết định được đưa ra bởi người CEO quá tự tin có thể dẫn đến rủi ro cao hơn so với những người CEO bình thường (không quá tự tin). Thực ra lý thuyết nghiên cứu mối liên hệ giữa các hành vi lệch lạc của người quản lý và các quyết định doanh nghiệp đã được nghiên cứu từ nhiều thập kỷ trước. Trong khuôn khổ các lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm ở luận án này, tác giả sẽ xem xét tác động của hành vi quá tự tin đến ba quyết định quan trọng của CEO là đầu tư, tài trợ và chi trả cổ tức. Bởi vì ba quyết định này có liên quan chặt chẽ lẫn nhau, nên nếu như thiếu đi một yếu tố được phân tích, thì sẽ khó cho nhà quản trị đi đến một quyết định đúng đắn.

Phần này tập trung vào việc giới thiệu được sơ lược toàn bộ nội dung nghiên cứu trong bài. Giới thiệu bao gồm lý do lựa chọn đề tài, tính cấp thiết, mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, một số kết quả tìm được. Ngoài ra, tác giả còn trình bày rõ phần bố cục các chương để người đọc tiện theo dõi.1 Tính cấp thiết của luận án Chủ đề nghiên cứu về ba quyết định tài chính không còn xa lạ đối với giới nghiên cứu của Việt Nam và trên thế giới. Mỗi năm có rất nhiều các nghiên cứu bổ sung, đưa ra nhiều các bằng chứng thực nghiệm, các khía cạnh khác nhau về vấn đề quyết định tài chính như cấu trúc vốn, đầu tư, thâm hụt tài trợ và các yếu tố ảnh hưởng chi trả cổ tức.

Thế nhưng, hầu hết các nghiên cứu đều dựa trên quan điểm lý thuyết chuẩn tắc để chứng minh các giả thuyết và có rất ít các nghiên cứu giải thích dựa trên quan điểm tài chính hành vi. Trong những năm gần đây, lĩnh vực tài chính hành vi lần lượt nhận được nhiều sự quan tâm từ giới nghiên cứu kinh tế trên toàn cầu, lần lượt các giải Nobel đươc trao cho Daniel Kahneman (2002) và Richard Thaler (2017). Cùng với đó, 7 Malmendier và Tate (2005a) đã cùng nhau đưa tài chính hành vi, cụ thể là hành vi quá tự tin vào để đánh giá các quyết định tài chính của doanh nghiệp. Nghiên cứu thật sự mang lại nhiều lợi ích to lớn trong việc đánh giá các quyết định tài chính của CEO và từ đó hiểu được phần nào ảnh hưởng của hành vi gây ra những sai lệch đối với các quyết định và dẫn đến những quyết định không phù hợp theo các lý thuyết chuẩn tắc.

Từ đó, kết quả nghiên cứu phần nào cũng bổ sung thêm vào trong khung lý thuyết trước đây về mặt lý giải các quyết định. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam, các CEO trong doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn trong việc đưa ra quyết định. Dữ liệu không đầy đủ, thiếu nhất quán, thị trường không minh bạch, bất cân xứng thông tin có thể là những nguyên nhân dẫn đến việc quyết định của CEO phần lớn phụ thuộc vào cảm tính, kinh nghiệm ngành. Điều này sẽ rất nghiêm trọng và có thể gây ra chi phí đại diện đối với cổ đông, làm giảm giá trị doanh nghiệp.

Và trong những trường hợp khác, vấn đề này có thể là nguyên nhân dẫn tới khả năng doanh nghiệp bị kiệt quệ tài chính, thậm chí phá sản.