Luận án TS: Thu nhận tri thức tiếp thị đổi mới từ IJVs Việt Nam - Trương Quang Đô

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TRƯƠNG QUANG ĐÔ THU NHẬN TRI THỨC TIẾP THỊ ĐỂ ĐỔI MỚI MỘT NGHIÊN CỨU TỪ CÁC CÔNG TY LIÊN DOANH QUỐC TẾ (IJVs) Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH TP. HỒ CHÍ MINH NĂM 2014 1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TRƯƠNG QUANG ĐÔ THU NHẬN TRI THỨC TIẾP THỊ ĐỂ ĐỔI MỚI MỘT NGHIÊN CỨU TỪ CÁC CÔNG TY LIÊN DOANH QUỐC TẾ (IJVs) Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 62 34 05 01 Phản biện độc lập 1: PGS.

Lê Bảo Lâm Phản biện độc lập 2: TS. Nguyễn Hữu Lam Phản biện 1: PGS. Bùi Thị Minh Hằng Phản biện 2: TS. Phan Thị Thục Anh Phản biện 3: TS.

Vũ Thế Dũng NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Đình Thọ 2. Lê Nguyễn Hậu 2 LỜI CAM ĐOAN Đây là công trình được thực hiện bởi tôi, Trương Quang Đô, với sự hướng dẫn của thầy PGS. Nguyễn Đình Thọ và thầy PGS.

Lê Nguyễn Hậu. Nội dung của đề tài, kể cả từng phần hay toàn bộ chưa được nộp cho bất kỳ một chương trình học tập chính thức nào. Các thông tin tham khảo và trích dẫn đều được ghi nguồn trong mục tài liệu tham khảo (references). Tác giả luận án Trương Quang Đô 3 LỜI CẢM ƠN Đề tài này được chuẩn bị trong 1 năm và thực hiện trong hơn 5 năm, bắt đầu từ năm 2007.

Trong thời gian đó, tôi nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ thầy cô ở Khoa Quản Lý Công Nghiệp, Phòng Đào Tạo Sau Đại Học – Trường Đại Học Bách Khoa TP.HCM, nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ bạn bè, các bạn học viên cao học và gia đình. Đặc biệt, tôi nhận được sự hướng dẫn tận tình từ thầy PGS. TS Nguyễn Đình Thọ và thầy PGS. TS Lê Nguyễn Hậu.

Học được từ quý thầy cả về tri thức lẫn tác phong làm việc, nghiên cứu. Với tất cả lòng kính trọng, tôi kính gởi đến quý thầy cô, bạn bè, các bạn học viên và gia đình lòng biết ơn chân thành đã giúp tôi hoàn thành luận án tiến sĩ này. Thành thật cảm ơn! TP. HCM, ngày 19 tháng 08 năm 2014 Trương Quang Đô 4 TÓM TẮT LUẬN ÁN Mục tiêu đề tài: Mục tiêu của nghiên cứu này xem xét các công ty liên doanh quốc tế (IJVs) ở các nước đang phát triển học tập thu nhận tri thức tiếp thị từ các doanh nghiệp mẹ nước ngoài như thế nào.

Cụ thể, quá trình học tập thu nhận tri thức tiếp thị diễn ra ở hai cấp độ thích nghi và sáng tạo ra sao? Các yếu tố nào tác động đến hai cấp độ học tập này? Tri thức tiếp thị thu nhận được thông qua hai cấp độ học tập, thích nghi và sáng tạo, ảnh hưởng như thế nào đến năng lực đổi mới tiếp thị? Phương pháp nghiên cứu: Đây là nghiên cứu thực nghiệm số đông dựa trên phương pháp luận thực chứng (positivism) và trên cơ sở suy diễn (deductive). Theo đó, nghiên cứu bắt đầu bằng việc tổng quan lý thuyết về nguồn lực tri thức, học tập tổ chức và liên minh chiến lược quốc tế. Tiếp theo, mô hình lý thuyết và các giả thuyết được xây dựng dựa trên những phân tích logic. Kiểm định mô hình dựa trên dữ liệu của 181 mẫu thu thập được ở Việt Nam, sử dụng các phép phân tích EFA/CFA và SEM, phần mềm SPSS 16.

Kết quả khám phá: Nghiên cứu đã xác định được 4 yếu tố: ý định học tập, văn hóa nghiệp chủ, nỗ lực quan sát và kiểm soát tổ chức có ảnh hưởng quan trọng đến hai cấp độ học tập thích nghi và học tập sáng tạo. Ý định học tập không tác động trực tiếp đến hai cấp độ học tập, thích nghi và sáng tạo, mà tác động thông qua hai yếu tố trung gian là kiểm soát tổ chức và nỗ lực quan sát. Trong khi đó, văn hóa nghiệp chủ tác động trực tiếp đến hai cấp độ học tập. Thêm vào đó, kết quả nghiên cứu cho thấy rằng công ty liên doanh quốc tế (IJVs) thành công cả học tập thích nghi và học tập sáng tạo.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhận thấy chỉ có tri thức tiếp thị sáng tạo thu nhận được thông qua quá trình học tập sáng tạo mới có ảnh hưởng tích cực và trực tiếp đến năng lực đổi mới tiếp thị của công ty liên doanh. Tri thức tiếp thị thích nghi thu nhận được thông qua quá trình học tập thích nghi không tác động trực tiếp đến năng lực đổi mới tiếp thị. Đóng góp của nghiên cứu: Đóng góp của nghiên cứu này, về mặt lý thuyết, đây là một trong những nghiên cứu liên kết lý thuyết nguồn lực tri thức với lý thuyết học tập tổ chức và lý thuyết liên minh chiến lược quốc tế, đặc biệt là công ty liên doanh quốc tế. 5 Điều này giúp mở rộng hiểu biết của chúng ta về vấn đề học tập thu nhận tri thức giữa các thực thể của liên minh.

Cụ thể, hiểu rõ hơn về hai cấp độ học tập, các yếu tố ảnh hưởng và kết quả của quá trình học tập. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu cũng đóng góp vào thực tiễn quản lý, giúp các nhà quản lý hiểu biết đầy đủ về các yếu tố ảnh hưởng quan trọng tới các cấp độ học tập. Đây là cơ sở để họ tác động lên các yếu tố này theo mục đích học tập thu nhận tri thức mong muốn của doanh nghiệp. Hạn chế: Nghiên cứu này chỉ xem xét giới hạn luồng tri thức tiếp thị từ doanh nghiệp mẹ nước ngoài đến các công ty liên doanh.

Do vậy, kết quả nghiên cứu không thể tổng quát hóa cho việc thu nhận tri thức ở các chiều kích khác trong liên minh chiến lược cũng như với các loại hình tri thức khác ngoài tri thức tiếp thị. 6 ACQUIRING MARKETING KNOWLEDGE TO DRIVE INNOVATION A study of international joint ventures in Vietnam Abstract Purposes: This study examines the process of inter-partner learning in International Joint Ventures (IJVs) in developing countries by focusing on adaptive and generative learning of marketing knowledge. Specifically, the research investigates the roles of 4 factors: learning intent, entrepreneurial culture, overseeing effort and organizational control to adaptive and generative learning. It also investigates the influences of acquired marketing knowledge to marketing innovation of IJVs.

Design/methodology/approach: Firstly, a conceptual model is developed to show relationships between adaptive, generative learning with their antecedents and outcomes. Secondly, measurement-scale is constructed. Then, a questionnaire was administered to 181 marketing managers of IJVs in Vietnam. Finally, EFA/CFA/SEM was utilized to verify the measurement and structural model.

Findings: The empirical results show that two factors learning intent and entrepreneurial culture are key determinants of adaptive and generative marketing learning. However, they facilitate adaptive and generative learning via different ways. Although learning intent is a precondition for learning, it has no direct impact on adaptive and generative learning. It actually influences adaptive and generative learning via overseeing effort and organizational control.

The results also indicate that entrepreneurial culture has a direct effect on both adaptive and generative learning of marketing knowledge, and no effect on organizational control and overseeing effort. Finally, this study finds that there only acquired generative marketing knowledge fosters marketing innovation while acquired adaptive marketing knowledge has no impact on marketing innovation. Practical implications: Learning occurs naturally in every organization. However, to achieve faster learning and better outcomes from learning in an IJV, firms must have learning intent.

On the first hand, to enable generative learning, the learning type is 7 very crucial to marketing innovation, firms should encourage the overseeing effort of its members and firm’s leaders. Activities on overseeing effort would strengthen the knowledge connection and ease the access to knowledge sources in an IJV. To foster adaptive learning, on the other hand, firms should implement organizational control system. Organizational control provides formal mechanism for learning.

Although adaptive learning has no effect on marketing innovative, it has positive impact on generative marketing learning which is important to marketing innovation. Another important factor to facilitate both adaptive and generative marketing learning is to develop an entrepreneurial culture in the IJV. The development of such a culture requires time and effort of IJV leaders. This culture is developed gradually after the IJV goes into operation.

It forms a system of shared values among all members of the IJV. Although being slow to achieve its effect, entrepreneurial culture is more important in the long run which helps the learning process in the IJV being smoothly. Research limitations: the result of this study is limited to marketing knowledge flow from oversea mother firms to IJVs. So it can not be generalized to other knowledge flows, such as from IJVs to local mother firms, between local mother firms and oversea mother firms.

The result also can not be applied for other types of knowledge except marketing knowledge. 8 MỤC LỤC Trang Chương 1: GIỚI THIỆU CHUNG. Cơ sở hình thành đề tài. Các vấn đề nghiên cứu và khoảng trống tri thức (knowledge gaps).

Học tập được xem là quá trình. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình học tập thu nhận tri thức. Các cấp độ học tập trong doanh nghiệp. Kết quả học tập.

Mục tiêu của nghiên cứu hiện tại. Phương pháp nghiên cứu. Một số giới hạn của nghiên cứu hiện tại. Định nghĩa các thuật ngữ.

Phác thảo nội dung trình bày của luận án. 25 Chương 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT. Phân tích tổ chức trên quan điểm nguồn lực. Lý thuyết nguồn lực.

Nguồn lực tri thức. Khái niệm tri thức. Tri thức tài sản chiến lược của doanh nghiệp. Học tập tổ chức.

Các vấn đề thuộc học tập tổ chức. Cấu trúc của học tập tổ chức. Chủ thể của học tập tổ chức. Các cấp độ của học tập tổ chức.

Quá trình học tập tổ chức. Học tập và thu nhận tri thức bởi các tổ chức. Kết quả học tập. Các yếu tố ảnh hưởng đến học tập tổ chức.

Một số vấn đề khác liên quan đến chủ đề học tập tổ chức. Các vấn đề còn tranh luận liên quan đến học tập tổ chức. Các vấn đề cần nghiên cứu liên quan đến học tập tổ chức. Liên minh chiến lược quốc tế.

Liên minh chiến lược. Tham gia liên minh từ động lực tri thức. Nền tảng học tập trong công ty liên doanh. Các khoảng trống tri thức cần nghiên cứu.

63 Chương 3: MÔ HÌNH & GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Tri thức tiếp thị. Định nghĩa tri thức tiếp thị. Quản trị tri thức tiếp thị.

Tiếp thị ở các nước đang phát triển. Thu nhận tri thức bởi các tổ chức trong liên minh chiến lược. Khái niệm thu nhận tri thức giữa các tổ chức. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình thu nhận tri thức giữa các tổ chức.

Nhóm các yếu tố thuộc đặc điểm môi trường liên minh tồn tại .