Luận án tiến sỹ chính sách tiền lương trong các doanh nghiệp có vốn nhà nước

i TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG ĐOÀN NGUYỄN TUẤN DOANH CHÍNH SÁCH TIỀN LƯƠNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN NHÀ NƯỚC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ NHÂN LỰC Mã số: 9 34 04 04 LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN TRỊ NHÂN LỰC Người hướng dẫn khoa học: TS. Bùi Tôn Hiến PGS. Hoàng Văn Hoan HÀ NỘI, 2020 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin và kết quả nghiên cứu trong luận án là do tôi tự tìm hiểu, đúc kết và phân tích một cách trung thực.

Các tài liệu tham khảo được trích dẫn nguồn gốc rõ ràng. Nghiên cứu sinh Nguyễn Tuấn Doanh iii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của rất nhiều người, qua đây tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tất cả mọi người. Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo hướng dẫn TS. Bùi Tôn Hiến và thầy giáo hướng dẫn PGS.

Hoàng Văn Hoan về sự hướng dẫn và những góp ý quý báu trong suốt quá trình hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường ĐH Công đoàn, Khoa sau đại học, Khoa quản trị nhân lực và các thầy, cô giáo đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Cuối cùng, Tôi xin chân thành cảm ơn các nhà quản lý ở các doanh nghiệp đã dành thời gian trả lời bảng hỏi và phỏng vấn sâu để giúp tác giả có đầy đủ các thông tin cần thiết phục vụ cho luận án. Nghiên cứu sinh Nguyễn Tuấn Doanh iv MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Kết cấu của Luận án. Đóng góp mới của Luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH TIỀN LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP.

Tài liệu nước ngoài. Quan điểm về tiền lương. Chính sách tiền lương trong doanh nghiệp. Tài liệu trong nước.

Quan điểm về tiền lương. Chính sách tiền lương trong doanh nghiệp. Khoảng trống nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP.

Một số khái niệm cơ bản. Các khái niệm về tiền lương, thù lao, thu nhập. Chính sách và chính sách tiền lương trong doanh nghiệp. Doanh nghiệp có vốn nhà nước và quản lý nhà nước về tiền lương 32 2.

Nội dung chính sách tiền lương trong doanh nghiệp. Hình thành quỹ tiền lương. Chính sách trả lương. Yêu cầu của chính sách tiền lương trong doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách tiền lương trong doanh nghiệp 56 2. Các nhân tố bên trong doanh nghiệp. Các nhân tố bên ngoài doanh nghiệp. Tiểu kết chương 2.

PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TIỀN LƯƠNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN NHÀ NƯỚC. Quá trình đổi mới doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam. Tổng quan chính sách quản lý tiền lương của nhà nước đối với doanh nghiệp. Chính sách tiền lương tối thiểu.

Chính sách quản lý chi phí tiền lương và trả lương đối với doanh nghiệp có vốn nhà nước. Phân tích thực trạng chính sách tiền lương trong các doanh nghiệp có vốn nhà nước. Xác định quỹ tiền lương trong các doanh nghiệp có vốn nhà nước 77 3. Chính sách trả lương trong doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Phân tích các nhân tố tác động đến chính sách tiền lương trong doanh nghiệp có vốn nhà nước. Xác định mục tiêu chính sách tiền lương. Năng suất lao động. Chính sách quản lý tiền lương của nhà nước.

Sự phát triển thị trường lao động. Vai trò của công đoàn trong xây dựng chính sách tiền lương. Đánh giá chung về thực trạng chính sách tiền lương trong các doanh nghiệp có vốn nhà nước. Những mặt tích cực.

Hạn chế và nguyên nhân:. Tiểu kết chương 3. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH TIỀN LƯƠNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN NHÀ NƯỚC 126 4. Định hướng đổi mới chính sách tiền lương của nhà nước đối với doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Định hướng đổi mới doanh nghiệp nhà nước. Mục tiêu cải cách chính sách tiền lương của nhà nước đối với người lao động trong doanh nghiệp nhà nước. Quan điểm về chính sách tiền lương trong doanh nghiệp có vốn nhà nước. Các giải pháp đối với các doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Chính sách trả lương phải theo cách tiếp cận tiền lương là chi phí cần thiết trả cho việc sử dụng dịch vụ lao động và là khoản đầu tư cho nguồn nhân lực. Xác định mức lương và quan hệ tiền lương trên cơ sở thị trường 131 4. Chính sách tiền lương trong doanh nghiệp cần xây dựng theo hướng tiếp cận hệ thống tiền lương 3P. Kiến nghị đối với nhà nước.

Bãi bỏ thủ tục phê duyệt kế hoạch lao động để làm cơ sở xây dựng quỹ tiền lương kế hoạch. Đổi mới quản lý quỹ lương thông qua mức lương bình quân gắn với NSLĐ và lợi nhuận. Xây dựng và áp dụng các chỉ tiêu tính năng suất lao động theo cách tiếp cận tạo ra giá trị gia tăng nhằm phản ánh tổng quát hiệu quả lao động. Mở rộng thêm các chỉ tiêu đo lường hiệu suất lợi nhuận bên cạnh chỉ tiêu lợi nhuận để làm cơ sở quản lý chi phí tiền lương.

145 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ.147 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 148 PHỤ LỤC vii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế CP Cổ phần CSTL Chính sách tiền lương ĐH Đại học DN Doanh nghiệp DN FDI Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNNNN Doanh nghiệp ngoài nhà nước HĐLĐ Hợp đồng lao động ILO Tổ chức lao động Thế giới LĐTBXH Lao động – Thương binh và Xã hội MTV Một thành viên NLĐ Người lao động NSDLĐ Người sử dụng lao động NSLĐ Năng suất lao động NXB Nhà xuất bản SXKD Sản xuất kinh doanh TCT Tổng công ty TLTT Tiền lương tối thiểu TNHH Trách nhiệm hữu hạn viii DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ Sơ đồ 2. Các cầu phần tiền lương, thù lao, thu nhập. Các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách tiền lương trong DN.

Các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách tiền lương trong DN. Số lượng DN đang hoạt động có kết quả SXKD .2: Cơ cấu lao động và tốc độ phát triển lao động phân theo loại hình DN .3: Lao động và nguồn vốn bình quân DN phân theo loại hình DN. Một số chỉ tiêu kết quả hoạt động SXKD khu vực DN giai đoạn 2011- 2017 .5: Các mức lương tối thiểu giai đoạn 2011-2020. Mức độ quan trọng của người tham gia phê duyệt kế hoạch lao động 79 Bảng 3.7: Hệ số điều chỉnh mức lương bình quân theo NSLĐ và lợi nhuận .8: Tỉ lệ trích đóng các loại bảo hiểm bắt buộc.

Tỉ lệ các DN lựa chọn chỉ tiêu tính NSLĐ. Tỉ lệ DN áp dụng các kết cấu tiền lương chi trả hàng tháng cho người lao động. Thu nhập bình quân/lao động phân theo loại hình DN. Tỉ lệ DN đánh giá tương quan mức lương bình quân so với thị trường và đối thủ cạnh tranh.

Tỉ lệ các DN lựa chọn yếu tố xây dựng thang, bảng lương cơ bản phân theo mức độ quan trọng. Tỉ lệ các DN lựa chọn yếu tố xây dựng thang, bảng lương biến đổi phân theo mức độ quan trọng. Bội số tiền lương trong các hệ thống tiền lương phân theo loại hình DN .16: Tốc độ tăng NSLĐ và thu nhập bình quân lao động giai đoạn 2011- 2015 và giai đoạn 2016-2017 .17: Sự tham gia của công đoàn trong xây dựng chính sách tiền lương của DN. 120 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Tiền lương là một chi phí đầu vào của DN nhưng khác với các đầu vào khác, được kết chuyển vào giá trị của sản phẩm/dịch vụ thì tiền lương lại có tác động quyết định đến năng suất, chất lượng sản phẩm, khả năng cạnh tranh của DN trong dài hạn. Đối với NLĐ, tiền lương là nguồn thu nhập và là nguồn sống chính của NLĐ, tiền lương hàm chứa cả vấn đề kinh tế và xã hội. Bên cạnh đó quá trình sử dụng lao động không phải là hoạt động thuê mướn đơn thuần mà quan hệ lao động phát sinh giữa NSDLĐ và NLĐ phản ánh nhiều tác động về mặt xã hội, ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển DN. Nghiên cứu CSTL trong DN bao gồm các khía cạnh như chi phí tiền lương; chính sách trả lương luôn có tác động hai chiều đến DN (chi phí, lợi nhuận, khả năng cạnh tranh) và NLĐ với vai trò là người cung ứng dịch vụ lao động mà biểu hiện về tính hiệu quả của dịch vụ này là NSLĐ.

Về CSTL trong DN, được hiểu là tập hợp các quyết định của DN, có liên quan đến nhau trong phương diện tiền lương nhằm đạt được các mục tiêu như: Chi phí có hiệu quả; thu hút, giữ chân, động viên NLĐ; đạt được lợi thế cạnh tranh thông qua tăng NSLĐ. Năng suất lao động, chất lượng công việc của NLĐ chịu sự chi phối rất lớn bởi CSTL trong DN mà đối với NLĐ thì đó là mức lương và chính sách trả lương. Theo sách trắng DN Việt Nam năm 2019 [4] thì thu nhập bình quân của NLĐ từ 2011 đến 2017 khu vực DNNN cao hơn các khu vực khác nhưng nhiều ý kiến cho rằng CSTL ở những DN này chưa tạo được động lực làm việc. Với vai trò là chủ sở hữu, nhà nước thực hiện quản lý tiền lương đối với các DNNN thông qua hệ thống CSTL vĩ mô và điều này đã tạo sự khác biệt về CSTL trong DNNN với DN thuộc các thành phần kinh tế khác.

Ở mỗi thể chế chính trị, mô hình phát triển kinh tế các quốc gia khác nhau cũng tạo nên sự khác biệt giữa 2 các quốc gia về CSTL vĩ mô của nhà nước đối với DNNN trên cơ sở mục tiêu quản lý nhà nước về tiền lương đối với các DN này. Sự khác biệt về chính sách quản lý tiền lương vĩ mô ở mỗi quốc gia đã dẫn đến các CSTL trong DNNN cũng có những khác biệt. Nhiều nghiên cứu về CSTL trong DNNN đã chỉ ra rằng so với các DN tư nhân thì CSTL trong các DNNN thường có những hạn chế nhất định trong việc tạo động lực làm việc, nâng cao NSLĐ. Trong nhiều trường hợp CSTL trong DNNN không những không tạo được động lực làm việc mà còn tạo ra những mâu thuẫn nội bộ, triệt tiêu động lực làm việc, sức sáng tạo của NLĐ.