Các yếu tố ảnh hưởng hợp tác chuỗi cung ứng nông nghiệp - Bắc Trung Bộ

Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ---------------- TRẦN VĂN HÀO CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG NGÀNH NÔNG NGHIỆP: TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TẠI KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH HÀ NỘI, NĂM 2022 Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ---------------- TRẦN VĂN HÀO CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG NGÀNH NÔNG NGHIỆP: TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU TẠI KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH Mã số: 9340101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. TRƯƠNG ĐỨC LỰC 2.TS LÊ THÁI PHONG HÀ NỘI, NĂM 2022 Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm quy định liêm chính học thuật trong nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Hà Nội, ngày tháng năm 2022 Nghiên cứu sinh Trần Văn Hào Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC BẢNG.

v DANH MỤC HÌNH .vii PHẦN GIỚI THIỆU. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG .1 Tổng quan nghiên cứu về chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng .2 Tổng quan nghiên cứu về sự hợp tác trong chuỗi cung ứng .3 Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG .1 Chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng .1 Chuỗi cung ứng .2 Quản trị chuỗi cung ứng (SCM) .2 Hợp tác chuỗi cung ứng .1 Khái niệm về hợp tác chuỗi cung ứng .2 Đánh giá hợp tác trong chuỗi cung ứng .3 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng .3 Cơ sở lý thuyết và đề xuất mô hình nghiên cứu .1 Cơ sở lý thuyết của mô hình nghiên cứu .2 Đề xuất mô hình và giả thuyết nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phương pháp luận nghiên cứu .2 Quy trình nghiên cứu .3 Thiết kế bảng hỏi .4 Phương pháp nghiên cứu định tính .5 Phương pháp nghiên cứu định lượng.

71 Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh iii CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG NGÀNH NÔNG NGHIỆP KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ.1 Thực trạng về sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ .1 Thực trạng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ .2 Thực trạng về sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ.2 Kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ .1 Thống kê mô tả dữ liệu .2 Đánh giá độ tin cậy của thang đo .3 Phân tích nhân tố khám phá EFA .4 Phân tích nhân tố khẳng định CFA.5 Kiểm định giả thuyết nghiên cứu .6 Kiểm định ANOVA và T-Test. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ HỢP TÁC TRONG CHUỖI CUNG ỨNG NGÀNH NÔNG NGHIỆP KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ .1 Thảo luận kết quả nghiên cứu .2 Đề xuất giải pháp tăng cường sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ .1 Tiềm năng phát triển ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ .2 Đề xuất giải pháp tăng cường sự hợp tác trong chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp khu vực Bắc Trung Bộ .3 Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu trong tương lai. 123 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

124 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 146 Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh iv DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CC Hợp tác truyền thông (Collaborative communication) CFA Phân tích nhân tố khẳng định (Confirmatory Factor Analysis) CG Đồng thuận mục tiêu (Goal congruence) COM Sự cam kết (Commitment) DS Đồng bộ hóa quyết định (Decision synchronization) EFA Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis) HTX Hợp tác xã IA Khuyến khích liên kết (Incentive alignment) IS Chia sẻ thông tin (Information sharing) KC Sáng tạo kiến thức chung (Joint knowledge creation) OPB Hành vi cơ hội (Opportunistic behaviour) RE Rủi ro từ môi trường (Risks from the environment) RI Rủi ro từ thông tin (Risks from information) RS Rủi ro từ nguồn cung (Risks from supply sources) SCC Hợp tác trong chuỗi cung ứng (supply chain collaboration) SCM Quản trị chuỗi cung ứng (Supply chain management) SCR Rủi ro chuỗi cung ứng (Supply chain risks) SR Chia sẻ tài nguyên (Resource sharing) TR Niềm tin (Trust) Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh v DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Định nghĩa về hợp tác trong chuỗi cung ứng và các thành phần của nó. Tổng hợp đề xuấ các giả thuyết nghiên cứu.

Bảng thang đo cho biến hợp tác trong chuỗi cung ứng. Bảng thang đo cho biến rủi ro trong chuỗi cung ứng. Bảng thang đo cho biến hành vi cơ hội. Bảng thang đo cho biến niềm tin.

Bảng thang đo cho biến sự cam kết. Tốc độ tăng trưởng ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản các tỉnh khu vực Bắc Trung Bộ giai đoạn 2016-2020. Giá trị sản xuất nông nghiệp Khu vực Bắc Trung Bộ theo giá hiện hành giai đoạn 2016-2020. Quy mô vốn đầu tư vào nông nghiệp trên địa bàn khu vực Bắc Trung Bộ theo giá hiện hành giai đoạn 2016-2020.

Giá trị xuất khẩu nông sản của khu vực Bắc Trung Bộ giai đoạn 2016-2020. Tần suất và tỷ lệ đơn vị khảo sát theo địa bàn các tỉnh. Tần suất và tỷ lệ đơn vị khảo sát theo lĩnh vực kinh doanh. Tần suất và tỷ lệ đơn vị khảo sát có và không có hợp đồng mua (bán) nông sản.

Tần suất và tỷ lệ đơn vị khảo sát theo đối tượng. Thống kế mô tả dữ liệu. Đánh giá độ tin cậy của thang đo. Kết quả kiểm định KMO và Bartlett đối với biến SCR.

Kết quả kiểm định KMO và Bartlett đối với nhóm biến cấp 1. Kết quả kiểm định KMO và Bartlett đối với biến SCC. Ma trận xoay nhân tố của biến SCR. Ma trận xoay nhân tố của các biến OPB, COM và TR.

Ma trận xoay nhân tố của biến SCC. Bảng kiểm định về Validity và Reliability. Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu .103 Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh vi Bảng 4. Hệ số hồi quy chuẩn hóa (Standardized Regression Weights: (Group number 1 - Default model).

Bảng kiểm định phương sai đồng theo tỉnh. Kết quả ANOVA theo tỉnh. Bảng kiểm định phương sai đồng nhất đối với biến lĩnh vực hoạt động. Kết quả ANOVA theo lĩnh vực hoạt động.

Bảng thống kê trung bình sự hợp tác theo lĩnh vực hoạt động. Bảng kiểm định Independent T-Test đối với nhóm có và không có hợp đồng mua (bán) nông sản. Bảng thống kê trung bình sự hợp tác theo nhóm có và không có hợp đồng mua (bán) nông sản. Bảng kiểm định Independent T-Test theo nhóm đối tượng khảo sát.

Hiện trạng sử dụng đất khu vực bắc trung bộ giai đoạn 2016-2020. Số lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của các tỉnh khu vực Bắc Trung Bộ giai đoạn 2016-2020 .114 Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh vii DANH MỤC HÌNH Hình 2. Cấu trúc cơ bản của chuỗi cung ứng. Mô hình nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu. Phân tích nhân tố khẳnh định CFA. Cấu trúc mô hình SEM .102 Luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh 1 PHẦN GIỚI THIỆU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong môi trường kinh doanh hiện nay các doanh nghiệp muốn xây dựng được vị thế cạnh tranh bền vững trên thị trường cần làm chủ được cả khâu trước và sau quá trình chế biến.

Chuỗi cung ứng có thể đáp ứng được được mục tiêu trên. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng chỉ có thể được hình thành và hiệu quả của nó phụ thuộc vào sự hợp tác của các thành viên trong chuỗi chặt chẽ đến mức độ nào. Với xu thế toàn cầu hoá, các doanh nghiệp Việt Nam dù muốn hay không cũng bắt buộc phải tìm cách tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu để tận dụng những cơ hội và vượt qua những thách thức mới của thời đại. Đa số các doanh nghiệp Việt Nam ở hầu hết các ngành sản xuất đều có nhiều điểm còn khó khăn khi tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu do sự hạn chế về quy mô, công nghệ sản xuất, tư duy quản trị và sự am hiểu các luật chơi quốc tế… Đối với ngành nông nghiệp, để nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường thế giới cũng cần phải quản trị theo mô hình chuỗi cung ứng.

Tức là hình thành sự liên kết giữa các cơ sở cung ứng đầu vào với các doanh nghiệp sản xuất, phân phối đến tay người tiêu dùng tạo thành một chuỗi khép kín để tăng cường sức mạnh thay vì sự thiếu hợp tác giữa các chủ thể với nhau. Trọng tâm của quản trị chuỗi cung ứng đó là sự hợp tác của các chủ thể tham gia trong chuỗi. Hợp tác trong chuỗi cung ứng nông nghiệp có nhiều hình thức khác nhau, hình thức hợp tác theo chiều dọc với sự tham gia của các hộ nông dân vào chuỗi cung ứng hiện đại ngày càng tăng lên. Thông qua những hợp đồng nông nghiệp, sự kết hợp giữa nông dân quy mô nhỏ với chuỗi cung ứng nông nghiệp không chỉ nâng cao chất lượng nông sản (Wang và cộng sự, 2014) mà còn giúp người nông dân hưởng lợi từ các doanh nghiệp kinh doanh nông nghiệp chuyên nghiệp lớn như tăng kiến thức, tiếp cận thông tin, giảm chi phí và rủi ro (Barret và cộng sự, 2012).

Nhưng vẫn còn có sự hoài nghi của các hộ nông dân về lợi ích của việc tham gia vào hợp tác trong chuỗi cung ứng (Phạm D.H và cộng sự, 2019). Mặc dù đã có những nghiên cứu thực nghiệm đề cập đến sự hợp tác của hộ nông dân trong chuỗi cung ứng nông nghiệp ở các nước đang phát triển (Barret và cộng sự, 2012; Wang và cộng sự, 2014) nhưng vẫn còn có ít các nghiên cứu về quan điểm hay hành vi của hộ nông dân trong việc tham gia vào chuỗi cung ứng cũng như sự khác biệt giữa họ với cách nhìn của các chủ thể khác trong chuỗi.