Luận án Quản lý quá trình dạy học THPT Tuyên Quang trong bối cảnh phân cấp quản lý giáo dục

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM -------------  ------------- NGUYỄN VĂN SƠN QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC CỦA TRƢỜNG THPT TỈNH TUYÊN QUANG TRONG BỐI CẢNH PHÂN CẤP QLGD Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục Mã số: 62.14 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS: Vũ Đình Chuẩn 2.TS: Nguyễn Tiến Hùng HÀ NỘI – 2017 b BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM -------------  ------------- NGUYỄN VĂN SƠN QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC CỦA TRƢỜNG THPT TỈNH TUYÊN QUANG TRONG BỐI CẢNH PHÂN CẤP QLGD LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI – 2017 b i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả của luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Văn Sơn ii LỜI CẢM ƠN Trước hết tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Người hướng dẫn khoa học - PGS. Nguyễn Tiến Hùng và TS.

Vũ Đình Chuẩn đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam và quý Thầy, Cô giáo, cán bộ, viên chức thuộc các Trung tâm và các phòng chức năng của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn và quan tâm, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn đền Quí vị lãnh đạo Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, UBND tỉnh Tuyên Quang, Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên các trường THPT, các bậc phụ huynh và các em học sinh đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình triển khai thực hiện các khảo sát cho luận án. Luận án được hoàn thiện cũng nhờ sự giúp đỡ, động viên hỗ trợ về tinh thần, vật chất của những người thân, thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp, đồng môn.

Tôi xin cảm ơn tất cả về sự giúp đỡ tận tình đó. Dù cố gắng, song luận án chắc không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được các ý kiến chỉ dẫn từ các Thầy Cô, Qúi vị và các bạn. Hà Nội, ngày 13 tháng 02 năm 2017 Tác giả luận án Nguyễn Văn Sơn ii iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Đọc là CBQL Cán bộ quản lý CBQLGD Cán bộ quản lý giáo dục CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CMHS Cha mẹ học sinh CSGD Cơ sở giáo dục CSVC Cơ sở vật chất DTTS Dân tộc thiểu số GD Giáo dục GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo GDPT Giáo dục phổ thông GDTHPT Giáo dục trung học phổ thông GV Giáo viên HĐGD Hoạt động giáo dục HĐT Hội đồng trƣờng HS Học sinh KH Kế hoạch KHGD Khoa học giáo dục KQGD Kết quả giáo dục KQHT Kết quả học tập NV Nhân viên NXB Nhà xuất bản PTDTBT Phổ thông dân tộc bán trú PTDTNT Phổ thông dân tộc nội trú QLGD Quản lý giáo dục QLNN Quản lý nhà nƣớc TB Trung bình THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông UBND Ủy ban nhân dân iii iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ. viii DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC.

x PHẦN MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC CỦA TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH PHÂN CẤP QUẢN LÝ GIÁO DỤC. Tổng quan nghiên cứu vấn đề. ối cảnh phân cấp quản lý giáo dục và yêu cầu đặt ra đối với quản lý qu trình dạy học của trƣờng trung học phổ thông.

Tập trung và phân cấp. Mục tiêu phân cấp. Mô hình dạy học của trƣờng trung học phổ thông. Quản lý quá trình dạy học của trƣờng trung học phổ thông.

Một số h i niệm và thuật ngữ liên quan. Bản chất quản lý quá trình dạy học của trƣờng trung học phổ thông. 33 1 4 3 Mô hình và c c nhân tố ch nh t c động đến thành công của quản lý quá trình dạy và học của trƣờng trung học phổ thông. 40 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.

55 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC CỦA CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CÔNG LẬP TUYÊN QUANG TRONG BỐI CẢNH PHÂN CẤP QUẢN LÝ GIÁO DỤC. Tình hình phát triển giáo dục phổ thông và giáo dục trung học phổ thông Tuyên Quang. Vị tr địa lý, lịch sử hình thành, phát triển kinh tế - xã hội. Tình hình phát triển giáo dục phổ thông và giáo dục trung học phổ thông Tuyên Quang.

Khái quát về tổ chức nghiên cứu thực trạng. Nội dung, công cụ và phƣơng ph p .2 3 Đối tƣợng và qui mô khảo sát. Thực trạng phát triển giáo dục trung học phổ thông công lập Tuyên Quang trong 03 năm qua. Quy mô giáo dục và mạng lƣới trƣờng trung học phổ thông.

Chất lƣợng giáo dục trung học phổ thông. 65 2 3 3 Đội ngũ nhà gi o và c n bộ quản lý giáo dục. 69 2 3 4 Cơ sở vật chất, phòng học và tài chính. Khái quát về về mặt mạnh mặt yếu của phát triển giáo dục THPT trong 03 năm qua.

Thực trạng quản lý quá trình dạy học của c c trƣờng trung học phổ thông công lập Tuyên Quang trong bối cảnh phân cấp quản lý giáo dục. Bối cảnh phân cấp quản lý giáo dục trung học phổ thông Việt Nam và tại Tuyên Quang. Kết quả khảo sát về thực trạng quản lý quá trình dạy và học của các trƣờng THPT công lập Tuyên Quang. 84 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2.

112 Chƣơng 3: GIẢI PHÁP QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC CỦA TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TUYÊN QUANG TRONG BỐI CẢNH PHÂN CẤP QUẢN LÝ GIÁO DỤC. Chủ trƣơng, chính sách phát triển giáo dục và giáo dục trung học phổ thông Tuyên Quang. Nguyên tắc đề xuất giải pháp. Giải pháp quản lý quá trình dạy học trƣờng THPT công lập Tuyên Quang trong bối cảnh phân cấp quản lý giáo dục.

117 3 3 1 Đề xuất bộ tiêu chuẩn và thang đo/đ nh gi quản lý quá trình dạy học trƣờng trung học phổ thông Tuyên Quang. Quy trình tự đ nh gi quản lý quá trình dạy học của trƣờng trung học phổ thông Tuyên Quang. Cân bằng giữa tập trung và phân cấp trong quản lý quá trình dạy học trƣờng trung học phổ thông Tuyên Quang. 131 3 3 4 Tăng cƣờng mối quan hệ “Nhà trƣờng – Gia đình/CMHS – Cộng đồng” trong quản lý quá trình dạy học thông qua cải tiến hoạt động của hội đồng trƣờng trung học phổ thông Tuyên Quang.

Phát triển trƣờng trung học phổ thông Tuyên Quang thành nhà trƣờng học tập. Khảo nghiệm và thử nghiệm giải pháp. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các giải pháp. Thử nghiệm giải pháp.

157 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 166 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 170 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ. 172 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

182 vi 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong những năm đổi mới vừa qua, Việt Nam luôn x c định: muốn phát triển kinh tế - xã hội đất nƣớc trƣớc hết phải phát triển GD, vì vậy, GD đƣợc coi là quốc s ch hàng đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tích nổi bật đã đạt đƣợc, so với yêu cầu phát triển đất nƣớc, GD Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, nhƣ chất lƣợng GD còn thấp so với yêu cầu; còn quan tâm đến phát triển số lƣợng nhiều hơn chất lƣợng; hệ thống GD thiếu đồng bộ chƣa liên thông mất cân đối giữa các cấp học, ngành học cơ cấu trình độ, ngành nghề, vùng, miền; GDPT chỉ mới quan tâm nhiều đến "dạy chữ" chƣa quan tâm đúng mức đến "dạy ngƣời", kỹ năng sống và "dạy nghề". chƣơng trình gi o trình phƣơng ph p GD chậm đổi mới, chậm hiện đại hóa; nhà trƣờng chƣa gắn chặt với đời sống xã hội và lao động nghề nghiệp chƣa chú trọng phát huy tính sáng tạo năng lực thực hành của HS.

Một trong các nguyên nhân chính dẫn tới các bất cập trên là công tác quản lý còn yếu ém cơ chế QLGD chậm đổi mới chƣa theo ịp sự đổi mới trên c c lĩnh vực của đất nƣớc [11]. Cụ thể là trong xu thế phân cấp quản lý GDPT nói chung và phân cấp quản lý nhà trƣờng THPT nói riêng, công tác quản lý trong nhà trƣờng và đặc biệt là quản lý quá trình dạy học của THPT Việt Nam hiện nay còn nhiều bất cập/yếu kém. Vì vậy, Đảng và Nhà nƣớc cũng nhƣ ngành GD luôn coi trọng và đề cao việc đổi mới QLGD nhƣ là giải ph p đột ph để phát triển GD Việt Nam. Tại Thông báo kết luận số 242-TB/TW ngày 15/4/2009 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ƣơng 2 (Khóa VIII) Phƣơng hƣớng phát triển giáo dục và đào tạo đến năm 2020 nhấn mạnh: cần đổi mới mạnh mẽ quản lý nhà nƣớc đối với GD theo hƣớng “Thực hiện phân cấp, tạo động lực và thế chủ động của c c cơ sở GD”.

Đặc biệt Nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 hóa XI “về đổi mới căn 2 bản toàn diện gi o dục và đào tạo đ p ứng nhu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa trong điều iện inh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” tiếp tục hẳng định: “Đổi mới căn bản công t c quản lý gi o dục đào tạo bảo đảm dân chủ thống nhất tăng quyền tự chủ và tr ch nhiệm xã hội của c c cơ sở gi o dục đào tạo coi trọng quản lý chất lƣợng… Giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho c c cơ sở giáo dục đào tạo; phát huy vai trò của HĐ trƣờng, thực hiện giám sát của các chủ thể trong nhà trƣờng và xã hội…” [11]. Trong những năm gần đây, Bộ GD&ĐT luôn x c định: việc đổi mới quản lý là điều kiện tiên quyết trong việc nâng cao chất lƣợng và hiệu quả GD. Muốn đổi mới quản lý thành công đòi hỏi các cấp QLGD phải đổi mới nhận thức về nhiệm vụ cơ bản lâu dài thƣờng xuyên là quản lý chất lƣợng GD.