Luận án quản lý hoạt động dạy học tiểu học tại TPHCM - Tác giả Dương Trần Bình

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Tiến sĩ Khoa học Giáo dục “Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục” là công trình do chính tôi nghiên cứu và thực hiện. Các thông tin, số liệu được sử dụng, kết quả nghiên cứu trong luận án này hoàn toàn trung thực, chính xác, có xuất xứ rõ ràng và chưa từng được công bố. Tác giả luận án Dương Trần Bình ii LỜI CẢM ƠN Luận án được hoàn thành tại Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học nghiêm túc, sự giúp đỡ tận tình, trách nhiệm cao của GS. Nguyễn Thị Mỹ Lộc và GS.

Lê Phương Nga. Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu, lãnh đạo Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cán bộ, giảng viên Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã dành cho tác giả những điều kiện hết sức thuận lợi; nhiều nhà khoa học đã nhiệt tình đóng góp những ý kiến quý báu giúp tác giả nâng cao trình độ và hoàn thiện luận án. Tác giả cũng nhận được động viên, đóng góp ý kiến của các nhà khoa học ngoài cơ sở đào tạo như: Trường Đại học sư phạm Hà Nội, Học viện Quản lý Giáo dục, Trường Đại học Giáo dục… Tác giả xin chân thành cảm ơn lãnh đạo, chuyên viên phụ trách văn xã các quận (huyện); lãnh đạo, cán bộ, giáo viên thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo các quận, huyện, các trường tiểu học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo những điều kiện thuận lợi nhất giúp cho tác giả có cơ hội phấn đấu trong công tác cũng như trong sự nghiệp nghiên cứu khoa học của mình. Tác giả cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất với gia đình, bạn bè đã giúp đỡ trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu để thực hiện bản luận án này.

Tác giả luận án Dương Trần Bình iii MỤC LỤC TRANG LỜI CAM ĐOAN i LỜI CẢM ƠN ii MỤC LỤC iii DANH MỤC CÁC BẢNG THỐNG KÊ ix DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ xi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT xii MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Mục đích nghiên cứu 3 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3 4.

Phạm vi nghiên cứu 3 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 4 6. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học 4 7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 4 8.

Đóng góp mới của luận án 7 9. Luận điểm cần bảo vệ 8 10. Cấu trúc, bố cục của luận án 8 Chương 1: Cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục tiểu học Việt Nam 9 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 9 1.

Các nghiên cứu về hoạt động dạy học ở tiểu học 9 1. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở tiểu học 16 1. Những khái niệm cơ bản 20 1. Hoạt động dạy học 26 iv 1.

Quản lý hoạt động dạy học 29 1. Hoạt động dạy học ở cấp tiểu học 31 1. Vị trí, vai trò, nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường tiểu học 31 1. Đặc trưng hoạt động dạy học ở cấp tiểu học 33 1.

Đặc trưng của học sinh tiểu học 33 1. Mục tiêu hoạt động dạy học tiểu học 35 1. Nội dung hoạt động dạy học tiểu học 36 1. Đặc điểm hoạt động dạy học tiểu học 37 1.

Yêu cầu hoạt động dạy học ở cấp tiểu học trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 39 1. Mục tiêu đổi mới căn bản và toàn diện đối với hoạt động dạy học ở cấp tiểu học 40 1. Nội dung đổi mới căn bản và toàn diện đối với hoạt động dạy học ở cấp tiểu học 40 1. Quản lý hoạt động dạy học ở tiểu học theo tiếp cận sư phạm tương tác trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 41 1.

Tiếp cận sư phạm tương tác trong quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học 41 1. Nội dung quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học theo tiếp cận sư phạm tương tác 43 1. Quản lý hoạt động dạy 44 1. Quản lý hoạt động học 47 1.

Quản lý môi trường dạy học 49 1. Mối quan hệ tương tác giữa ba thành tố cơ bản quản lý hoạt động dạy, quản lý hoạt động học và quản lý môi trường dạy học ở trường tiểu học trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục 52 1. Kết luận chương 1 58 Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu v học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 60 2. Khái quát về nghiên cứu thực trạng 60 2.

Mục đích nghiên cứu 60 2. Nội dung nghiên cứu 60 2. Địa bàn nghiên cứu 60 2. Đối tượng nghiên cứu 60 2.

Phương pháp nghiên cứu 61 2. Kết quả nghiên cứu thực tiễn 61 2. Khái quát chung về đặc điểm địa lý tự nhiên và kinh tế - văn hóa- xã hội - giáo dục TPHCM 61 2. Khái quát chung về phát triển giáo dục tiểu học tại TPHCM 65 2.

Thực trạng hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 67 2. Thực trạng quy mô phát triển lớp và học sinh 67 2. Thực trạng hoạt động dạy 68 2. Thực trạng hoạt động học 71 2.

Thực trạng cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy và học 75 2. Thực trạng về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 78 2. Thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý 78 2. Quản lý hoạt động dạy 78 2.

Quản lý hoạt động học 90 2. Quản lý môi trường dạy học 95 2. Đánh giá chung 97 2. Những mặt mạnh 97 vi 2.

Những mặt hạn chế 98 2. Nguyên nhân của những thành công và những hạn chế trong công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 100 2. Kết luận chương 2 102 Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 104 3. Những định hướng phát triển giáo dục tiểu học của TPHCM trong những năm tới 104 3.

Phương hướng chung 105 3. Nhiệm vụ trọng tâm 105 3. Nguyên tắc cơ bản của việc đề xuất biện pháp 107 3. Đảm bảo tính mục tiêu, toàn diện 107 3.

Đảm bảo tính thực tiễn 108 3. Đảm bảo tính khả thi, hiệu quả 108 3. Đảm bảo tính khoa học, đồng bộ 109 3. Đảm bảo tính hệ thống, kế thừa và phát triển 109 3.

Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 110 3. Biện pháp chung: Nâng cao nhận thức cho đội ngũ CBQL các cấp và GV về công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 110 3. Nhóm biện pháp quản lý hoạt động DẠY ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 113 3. Biện pháp 1: Đổi mới việc quản lý xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học 113 vii 3.

Biện pháp 2: Hoàn thiện việc quản lý thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm sư phạm tương tác 116 3. Biện pháp 3: Tăng cường việc quản lý triển khai quan điểm sư phạm tương tác vào trong hoạt động dạy học của giáo viên 119 3. Biện pháp 4: Đổi mới việc quản lý sử dụng, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên 123 3. Biện pháp 5: Đổi mới việc quản lý kiểm tra, đánh giá giáo 126 viên 3.

Nhóm biện pháp quản lý hoạt động HỌC ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 130 3. Biện pháp 6: Tăng cường việc quản lý triển khai học tập theo quan điểm sư phạm tương tác cho học sinh 130 3. Biện pháp 7: Quản lý việc hình thành kĩ năng tự học cho 132 học sinh 3. Biện pháp 8: Đổi mới việc quản lý kiểm tra, đánh giá kết 136 quả học tập của học sinh theo mục tiêu phát triển năng lực 3.

Nhóm biện pháp quản lý MÔI TRƯỜNG DẠY HỌC ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn 140 diện giáo dục 3. Biện pháp 9: Tăng cường quản lý môi trường dạy học bên trong 140 3. Biện pháp 10: Nâng cao hiệu quả quản lý môi trường bên ngoài nhà trường 143 3. Mối quan hệ giữa các biện pháp 146 3.

Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục 147 3. Thử nghiệm một số biện pháp đã đề xuất 153 viii 3. Kết luận chương 3 163 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 165 1. Khuyến nghị 166 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 169 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 170 PHỤ LỤC 177 ix DANH MỤC CÁC BẢNG Danh mục bảng Trang Bảng 1.1: Phân phối chương trình cấp tiểu học 37 Bảng 2.1: Mạng lưới trường, lớp và quy mô phát triển 65 Bảng 2.2: Đội ngũ giáo viên 65 Bảng 2.3: Kết quả chất lượng giáo dục cuối năm 65 Bảng 2.4: Kết quả khảo sát thực tế 67 Bảng 2.5: Kết quả khảo sát đội ngũ giáo viên năm học 2014-2015 68 Bảng 2.6: Kết quả khảo sát thực trạng kết quả đổi mới phương pháp dạy học 69 Bảng 2.7: Kết quả khảo sát thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh 70 Bảng 2.8: Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn 71 Bảng 2.9: Kết quả đánh giá phẩm chất học sinh năm học 2014 - 2015 71 Bảng 2.10: Kết quả đánh giá năng lực học sinh năm học 2014 - 2015 72 Bảng 2.11: Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động học các môn học 73 Bảng 2.12: Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động dạy học 1 buổi/ngày 74 Bảng 2.13: Kết quả khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động dạy học 2 buổi/ngày 75 Bảng 2.14: Kết quả khảo sát cơ sở vật chất năm học 2014 -2015 75 Bảng 2.