Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học: Diễn ngôn kêu gọi Hồ Chí Minh (1941-1969)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM NGUYÊN NHUNG PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN CÓ NỘI DUNG KÊU GỌI CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH (Giai đoạn 1941 – 1969) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH NGÔN NGỮ HỌC HÀ NỘI - 2017 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM NGUYÊN NHUNG PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN CÓ NỘI DUNG KÊU GỌI CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH (Giai đoạn 1941 – 1969) Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ Mã số: 62 22 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH NGÔN NGỮ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. Đinh Văn Đức HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Số liệu và kết quả trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố. Trích dẫn sử dụng trong luận án đƣợc ghi rõ và chính xác về nguồn gốc.

Tác giả luận án Phạm Nguyên Nhung LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và nghiên cứu luận án với đề tài “Phân tích diễn ngôn có nội dung kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, giai đoạn 1941 – 1969”, tôi luôn nhận đƣợc sự ủng hộ, động viên, giúp đỡ của thầy cô, bạn bè. Đây là đề tài tâm đắc và kết quả quá trình cố gắng học tập, nghiên cứu của bản thân. Tôi xin gửi lời cám ơn chân thành tới GS. Đinh Văn Đức, ngƣời thầy tâm huyết, ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn và định hƣớng cho tôi trong quá trình thực hiện luận án.

Thầy là tấm gƣơng, là ngƣời đã dạy cho tôi sự nghiêm túc, cẩn trọng trong khoa học. Thầy đã luôn luôn ủng hộ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập tại trƣờng và thực hiện bản luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn Trƣờng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội, khoa Ngôn ngữ học đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành tốt trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp, cơ quan công tác đã luôn ủng hộ, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án.

Tác giả Phạm Nguyên Nhung MỤC LỤC MỤC LỤC. 1 BẢNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN. 5 DANH MỤC BẢNG. Lý do chọn đề tài.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án.

Bố cục luận án. TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN. Tổng quan tình hình các nghiên cứu liên quan tới luận án .Tình hình nghiên cứu phân tích diễn ngôn ở ngoài nước. Tình hình nghiên cứu phân tích diễn ngôn trong nước.

Tình hình nghiên cứu ngôn ngữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cơ sở lý luận có liên quan đến luận án. Cơ sở lý luận về diễn ngôn. Phân tích diễn ngôn.

Quan niệm về giao tiếp của Roman Jakobson. Một số vấn đề về hành động ngôn từ. Cơ sở về phân tích diễn ngôn chính trị. Diễn ngôn có nội dung kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tiểu kết chƣơng 1. PHÂN TÍCH DI ỄN NGÔN CÓ NỘI DUNG KÊU GỌI CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH T Ừ BÌNH DIỆN THÔNG ĐI ỆP. Thông điệp ngôn từ. Thông điệp ngôn từ của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nguyên tắc thông điệp trong diễn ngôn kêu gọi. Thông điệp từ diễn ngôn kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tính minh bạch của thông điệp kêu gọi. Các chủ đề lớn trong diễn ngôn kêu gọi.

Cấu trúc diễn ngôn của Chủ tịch Hồ Chí Minh .Cấu trúc chung diễn ngôn kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh .2 Các kiểu cấu trúc diễn ngôn kêu gọi. Câu hô gọi trong cấu trúc diễn ngôn kêu gọi. Câu hô gọi. Vị trí câu hô trong cấu trúc diễn ngôn.

Các từ dùng để hô gọi. Lập luận trong các diễn ngôn kêu gọi. Các kiểu lập luận trong diễn ngôn kêu gọi. Hiệu quả của lập luận trong diễn ngôn kêu gọi.

Tiểu kết chƣơng 2. PHÂN TÍCH DI ỄN NGÔN CÓ NỘI DUNG KÊU GỌI CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH T Ừ BÌNH DIỆN LIÊN NHÂN. Ngữ cảnh của diễn ngôn. Ngữ cảnh tình huống của diễn ngôn kêu gọi.

Ngữ cảnh văn hóa của diễn ngôn kêu gọi. Bình diện tác động của diễn ngôn kêu gọi qua phân tích mô hình chức năng của Roman Jakobson. Chức năng quy chiếu. Chức năng biểu cảm.

Chức năng thơ. Chức năng kêu gọi. Chức năng duy trì sự tiếp xúc. Hành động ngôn từ tiêu biểu trong các diễn ngôn kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Hành động ngôn từ trong diễn ngôn kêu gọi. Hành động kêu gọi. Hành động khuyên bảo. Hành động khuyến nghị.

Chức năng liên nhân qua tình thái phát ngôn trong diễn ngôn kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh .Tình thái trong các diễn ngôn kêu gọi. Các phụ từ tình thái trong diễn ngôn. Các vị từ tình thái. Quyền lực phát ngôn thể hiện trong diễn ngôn kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Quyền lực phát ngôn. Quyền lực biểu hiện qua chiến lược giao tiếp. Quyền lực biểu hiện qua cách thức xưng hô. Tiểu kết chƣơng 3.

NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP: PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN CÓ NỘI DUNG KÊU GỌI CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH QUA BA SẢN PHẨM CỤ THỂ. Lý do lựa chọn. Giới thiệu về sản phẩm ngôn từ cụ thể. Diễn ngôn “Thƣ gửi kêu gọi tổng khởi nghĩa".

Ngữ cảnh tình huống. Cấu trúc diễn ngôn “Thư gửi kêu gọi tổng khởi nghĩa". Hành động ngôn từ trong diễn ngôn “Thư gửi kêu gọi tổng khởi nghĩa"142 4. Lập luận trong diễn ngôn “Thư gửi kêu gọi tổng khởi nghĩa".

Diễn ngôn “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”. Ngữ cảnh tình huống. Cấu trúc diễn ngôn Diễn ngôn “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”. Hành động ngôn từ Diễn ngôn “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”.

Lập luận diễn ngôn “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”. Diễn ngôn “Không có gì quý hơn độc lập tự do”. Ngữ cảnh tình huống. Cấu trúc diễn ngôn “Không có gì quý hơn độc lập tự do”.

Hành động ngôn từ diễn ngôn “Không có gì quý hơn độc lập tự do”. Lập luận trong diễn ngôn “Không có gì quý hơn độc lập tự do”. Bàn luận về những sáng tạo, nét độc đáo trong phong cách cá nhân của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tính chuẩn mực, giản dị.

Dùng lối nói của quần chúng. Châm biếm, hài hước. Sử dụng thành ngữ, tục ngữ. Tiểu kết chƣơng 4.

165 DANH MỤC BÀI BÁO, CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN. 170 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 171 PHỤ LỤC 4 BẢNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN TT Viết tắt 1. Phân tích diễn ngôn : PTDN (DA) (Discourse Analysis) 2.

Phân tích diễn ngôn phê phán : PTDNPP (CDA) (Critical Discourse Analysis) 3. Diễn ngôn có nội dung kêu gọi : Diễn ngôn kêu gọi 4. Khẩu ngữ : k 5 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Mối quan hệ giữa các yếu tố trong mô hình của R.

Bảng tổng kết năm lớp hành động nói tổng quát của Searle. Bảng thống kê diễn ngôn có câu hô gọi mở đầu. Bảng thống kê số lƣợng câu hô gọi dùng để mở đầu diễn ngôn. Bảng thống kê các kiểu câu kết thúc diễn ngôn.

Bảng thống kê số lần xuất hiện câu hô gọi trong diễn ngôn. Bảng thống kê các từ, ngữ dùng để hô gọi. Bảng thống kê phƣơng tiện thể hiện hành động ngôn từ. Bảng thống kê các phƣơng tiện biểu hiện tình thái trong diễn ngôn.

Bảng thống kê từ dùng để xƣng hô trong diễn ngôn kêu gọi. Sơ đồ cấu trúc diễn ngôn. Sơ đồ giao tiếp của Roman Jakobson. Các chức năng ngôn ngữ của Roman Jakobson .4 Tổng hợp chức năng và yếu tố giao tiếp của R.

Sơ đồ cấu trúc diễn ngôn kêu gọi. Lý do chọn đề tài 1.1 Phân tích diễn ngôn (PTDN) là một chuyên ngành nghiên cứu mới so với các chuyên ngành khác của ngôn ngữ học song nó cũng đã đạt đƣợc những thành tựu nhất định cả về mặt lý luận cũng nhƣ thực hành. Trong quá trình định hình, PTDN đã tiếp thu thành quả nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác nhƣ ngôn ngữ học, ký hiệu học, tâm lý học, nhân loại học, xã hội học, văn học. để dần dần hình thành một chuyên ngành nghiên cứu cách thức sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp, một chuyên ngành có liên quan tới nhiều ngành khoa học khác nhau.

PTDN là phân tích ngôn ngữ hành chức. Nội dung cơ bản dùng phƣơng pháp ngôn ngữ học phân tích các yếu tố ngôn ngữ và cách thức tổ chức, cách thức chức năng hóa của chúng. Đối tƣợng của PTDN là ngôn ngữ hoạt động trong các ngữ cảnh cụ thể. Vì thế, khi tiến hành phân tích, mỗi một ngƣời nghiên cứu sẽ vận dụng những phƣơng pháp khác nhau để tiếp cận đối tƣợng nghiên cứu.

Sự đa dạng trong cách tiếp cận vấn đề làm cho PTDN trở thành lĩnh vực hấp dẫn nhiều ngƣời nghiên cứu. Hiện nay, xu hƣớng ứng dụng lý thuyết PTDN vào phân tích các sản phẩm ngôn ngữ, các kiểu loại diễn ngôn cụ thể đã thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu đã cung cấp nhiều nội dung về ngôn ngữ xã hội, tƣ tƣởng, văn hóa và xây dựng khung lý luận cho phân tích diễn ngôn.2 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những đóng góp tích cực, quan trọng cho tiếng Việt. Di sản ngôn ngữ mà Hồ Chủ tịch để lại là nguồn tƣ liệu quý báu để khảo cứu trên nhiều phƣơng diện.

Những từ ngữ, câu, hay cách tổ chức văn bản. đƣợc Ngƣời lựa chọn sử dụng một cách có dụng ý rõ ràng nhằm phát huy tối đa hiệu lực của ngôn từ và luôn đạt đƣợc mục đích. Ngƣời luôn tâm niệm "khi nói, khi viết phải làm thế nào cho quần chúng đều hiểu, đều tin, đều quyết tâm làm theo lời kêu gọi của mình". Hồ chủ tịch luôn coi ngôn ngữ là công cụ hiệu quả để tuyên truyền, vận động, giác ngộ và làm thay đổi hành vi nhận thức của xã hội.

Ngƣời đã khai thác một cách hợp lý, uyển chuyển các phƣơng tiện tu từ, các điển tích, điển cố trong kho tàng văn hóa dân gian phong phú, đa sắc màu. để tạo nên phong cách riêng của mình, một phong cách chuẩn mực, trong sáng, giản dị mà gần gũi.