Luận án tiến sĩ: Chuyển đổi chức năng nghĩa từ vựng tiếng Việt trên thuật ngữ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _________________ LÊ THỊ LAN ANH NGHIÊN CƢ́U SƢ̣ CHUYỂN ĐỔI CHƢ́C NĂNG - NGHĨA TỪ VỰNG TRONG TIẾNG VIỆT (Trên tƣ liêụ thuâ ̣t ngƣ̃) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Hà Nội - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _________________ LÊ THỊ LAN ANH NGHIÊN CƢ́U SƢ̣ CHUYỂN ĐỔI CHƢ́C NĂNG - NGHĨA TỪ VỰNG TRONG TIẾNG VIỆT (Trên tƣ liêụ thuâ ̣t ngƣ̃) Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. ĐINH VĂN ĐỨC GS. LÊ QUANG THIÊM Hà Nội – 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kì công trình nào khác.

Tác giả luận án Lê Thị Lan Anh LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS. Lê Quang Thiêm, thầy giáo trực tiếp hƣớng dẫn tôi. Thầy đã rất tận tâm hƣớng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin cảm ơn các thầy cô giáo khoa Ngôn ngữ học, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại khoa.

Xin cảm ơn Ban Giám hiệu và Phòng Sau Đại học đã tạo điều kiện cho tôi trong việc hoàn thành thủ tục để bảo vệ luận án. Tôi xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn! MỤC LỤC Lời cam đoan Mục lục .1 Danh mục các chữ viết tắt .6 Danh mục các bảng .7 Danh mục các hình vẽ, đồ thị. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan.

Sơ lược tình hình. Một số ý tưởng liên quan đến đối tượng nghiên cứu của luận án ở ngoài nước. Một số biểu hiện liên hệ ở Việt ngữ học. Các phạm vi chức năng trong ngôn ngữ học.

Những cách hiểu về chức năng. Chức năng khái quát của ngôn ngữ. Chức năng thuộc các đơn vị ngôn ngữ. Các phong cách chức năng ngôn ngữ.

Các quan điểm về nghĩa. Nhận xét sơ bộ. Bản chất nghĩa từ vựng. Các loại nghĩa từ vựng của từ theo quy chiếu và theo cấu trúc - hệ thống.

Về việc xác định tầng nghĩa, kiểu nghĩa chức năng thuộc từ vựng. Phạm vi nghĩa của những đơn vị từ vựng được khảo sát. Sự chuyển đổi chức năng - nghĩa từ vựng. Mối quan hệ giữa chức năng với nghĩa từ vựng.

Về cách hiểu chuyển đổi chức năng - nghĩa từ vựng. Về các công trình liên quan đến việc nghiên cứu sự chuyển đổi chức năng - nghĩa từ vựng. Công trình về chuyển từ loại của các thực từ. Công trình về chuyển hóa từ thực từ sang hƣ từ.

Hiện tƣợng kiêm chức trong đa nghĩa. SỰ CHUYỂN ĐỔI CHỨC NĂNG - NGHĨA TRONG PHẠM VI DANH TỪ. Về các loại danh từ. Sự chuyển đổi chức năng - nghĩa của danh từ trong các lĩnh vực khoa học khác nhau.

Sự chuyển đổi đa dạng chức năng - nghĩa của danh từ trong lĩnh vực khoa học tự nhiên. Sự chuyển đổi đa dạng chức năng - nghĩa của danh từ trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Kết quả phân tích định lƣợng và định tính. Kết quả phân tích định lượng.

Ngữ liệu về lĩnh vực khoa học tự nhiên. Nhận xét đánh giá. Ngữ liệu về lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Nhận xét đánh giá.

Tổng hợp và đánh giá chung. Kết quả phân tích định tính. Chuyển nghĩa của thuật ngữ trong một chuyên ngành. Thuật ngữ kiêm chức năng - nghĩa trong các chuyên ngành khác nhau.

Nhận xét đánh giá. SỰ CHUYỂN ĐỔI CHỨC NĂNG - NGHĨA TRONG PHẠM VI ĐỘNG TỪ VÀ TÍNH TỪ. Về từ loại động từ, tính từ tiếng Việt và sự chuyển đổi chức năng - nghĩa của chúng trong các lĩnh vực khoa học khác nhau. Các loại động từ và sự chuyển đổi chức năng - nghĩa của động từ trong các lĩnh vực khoa học khác nhau.

Các loại tính từ và sự chuyển đổi chức năng - nghĩa của tính từ trong các lĩnh vực khoa học khác nhau. Sự chuyển đổi đa dạng chức năng - nghĩa trong phạm vi động từ. Kết quả phân tích định lượng. Ngữ liệu về lĩnh vực khoa học tự nhiên.

Nhận xét đánh giá. Ngữ liệu về lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Nhận xét đánh giá. Kết quả phân tích định tính.

Chuyển nghĩa của thuật ngữ trong một chuyên ngành. Thuật ngữ kiêm chức năng - nghĩa trong các chuyên ngành khác nhau. Sự chuyển đổi đa dạng chức năng - nghĩa trong phạm vi tính từ. Kết quả phân tích định lượng.

Ngữ liệu về lĩnh vực khoa học tự nhiên. Nhận xét đánh giá. Ngữ liệu về lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Nhận xét đánh giá.

Kết quả phân tích định tính. Chuyển nghĩa của thuật ngữ trong một chuyên ngành. Thuật ngữ kiêm chức năng - nghĩa trong các chuyên ngành khác nhau. Tổng hợp chung của ba từ loại: danh từ, động từ và tính từ.

HỆ QUẢ CỦA PHƢƠNG THỨC CHUYỂN NGHĨA VÀ CHUẨN HÓA NGHĨA THUẬT NGỮ HÓA TỪ THƢỜNG. Ẩn dụ và hoán dụ - hai phƣơng thức chuyển nghĩa của từ. Quan niệm về ẩn dụ và hoán dụ trong ngôn ngữ học. Nghiên cứu trường hợp khả năng tạo thành nghĩa thuật ngữ của từ thường theo phương thức ẩn dụ và hoán dụ.

Kết quả và biểu hiện chuyển tầng nghĩa theo phương thức ẩn dụ và hoán dụ từ vựng. Kết quả của sự chuyển tầng nghĩa. Biểu hiện chuyển tầng nghĩa theo phƣơng thức ẩn dụ từ vựng. Biểu hiện chuyển tầng nghĩa theo phƣơng thức hoán dụ từ vựng.

Nhận xét đánh giá. Hệ quả của sự chuyển đổi chức năng - nghĩa từ vựng. Tình trạng thuật ngữ đa nghĩa trong một ngành. Tình trạng thuật ngữ đa nghĩa trong nhiều ngành.

Kết quả đơn nghĩa thuật ngữ và đa nghĩa thuật ngữ trong các ngữ liệu nghiên cứu. Tình trạng đồng nghĩa thuật ngữ. Một số kiến nghị về chuẩn hóa nghĩa thuật ngữ tiếng Việt. Tính đơn nghĩa của thuật ngữ.

Trường hợp đồng nghĩa thuật ngữ. Trường hợp thuật ngữ đa nghĩa trong một ngành. Trường hợp thuật ngữ đa nghĩa trong nhiều ngành. Đối với từ điển chuyên ngành.

Đối với từ điển phổ thông .155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .159 TÀI LIỆU THAM KHẢO .160 5 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT d. : Động từ KHTN : Khoa học tự nhiên KHXH& NV : Khoa học xã hội và nhân văn PC : Phong cách SGK TH : Sách giáo khoa Toán học t. : Tính từ TĐGTTN NNH : Từ điển giải thích thuật ngữ Ngôn ngữ học TĐ HHPT : Từ điển Hóa học phổ thông TĐ SH : Từ điển Sinh học TĐ TL : Từ điển Tâm lý TĐTN TH : Từ điển thuật ngữ Toán học TĐTN VH : Từ điển thuật ngữ Văn học TĐ Tr.H : Từ điển Triết học TĐ VLPT : Từ điển Vật lí phổ thông THPT : Trung học phổ thông Vd : Ví dụ 6 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Phân loại danh từ của Nguyễn Tài Cẩn.

Tóm tắt phân loại danh từ của Diệp Quang Ban. Thuật ngữ là danh từ trong SGK Toán học (THPT). Thuật ngữ là danh từ trong Từ điển Hóa học phổ thông. Thuật ngữ là danh từ trong Từ điển Sinh học.

Thuật ngữ là danh từ trong Từ điển Vật lí phổ thông. Tỉ lệ thuật ngữ là danh từ đơn tiết và danh từ đa tiết trong lĩnh vực KHTN. Thuật ngữ là danh từ trong Từ điển GTTN Ngôn ngữ học. Thuật ngữ là danh từ trong Từ điển Tâm lý.

Thuật ngữ là danh từ trong Từ điển thuật ngữ Văn học. Thuật ngữ là danh từ trong Từ điển Triết học. Tỉ lệ thuật ngữ là danh từ đơn tiết và danh từ đa tiết trong lĩnh vựcKHXH&NV. Tỉ lệ thuật ngữ là danh từ đơn tiết và danh từ đa tiết trong lĩnh vực KHTN và lĩnh vực KHXH&NV.

Tóm tắt phân loại động từ của Lê Biên. Tóm tắt phân loại động từ của Diệp Quang Ban. Phân loại tính từ của Diệp Quang Ban. Phân loại tính từ của Nguyễn Hữu Quỳnh.

Thuật ngữ là động từ trong SGK Toán học (THPT). Thuật ngữ là động từ trong Từ điển Hóa học phổ thông. Thuật ngữ là động từ trong Từ điển Sinh học. Thuật ngữ là động từ trong Từ điển Vật lí phổ thông.

Tỉ lệ thuật ngữ là động từ đơn tiết và động từ đa tiết trong lĩnh vực KHTN. Thuật ngữ là động từ trong TĐ GTTN Ngôn ngữ học. Thuật ngữ là động từ trong Từ điển Tâm lý. Thuật ngữ là động từ trong Từ điển thuật ngữ Văn học.

Thuật ngữ là động từ trong Từ điển Triết học. Tỉ lệ thuật ngữ là động từ đơn tiết và động từ đa tiết trong lĩnh vực KHXH&NV. Thuật ngữ là tính từ trong SGK Toán học (THPT). Thuật ngữ là tính từ trong Từ điển Hoá học phổ thông.

Thuật ngữ là tính từ trong Từ điển Sinh học. Thuật ngữ là tính từ trong Từ điển Vật lí phổ thông. Tỉ lệ thuật ngữ là tính từ đơn tiết và tính từ đa tiết trong lĩnh vực KHTN. Thuật ngữ là tính từ trong TĐ GTTN Ngôn ngữ học.

Thuật ngữ là tính từ trong Từ điển Tâm lý. Thuật ngữ là tính từ trong Từ điển thuật ngữ Văn học. Thuật ngữ là tính từ trong Từ điển Triết học. Tỉ lệ thuật ngữ là tính từ đơn tiết và tính từ đa tiết trong lĩnh vực KHXH &NV.

Tỉ lệ thuật ngữ là danh từ, động từ, tính từ trong lĩnh vực KHTN và lĩnh vực KHXH&NV. Tỉ lệ nghĩa phái sinh theo phƣơng thức ẩn dụ và hoán dụ. Tỉ lệ thuật ngữ là danh từ, động từ và tính từ có nghĩa phái sinh theo phƣơng thức ẩn dụ và hoán dụ trong Từ điển tiếng Việt. Tỉ lệ đơn nghĩa TN và đa nghĩa TN trong Từ điển tiếng Việt .