Luận án tiến sĩ khảo sát cách dùng từ ngữ của thanh thiếu niên hiện nay qua báo

Đại học Quốc gia Hà Nội TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA NGÔN NGỮ LƯƠNG QUANG VŨ KHẢO SÁT CÁCH DÙNG TỪ NGỮ CỦA THANH THIẾU NIÊN HIỆN NAY (qua báo Hoa Học Trò 2000 -2002) LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ Chuyên ngành: Lí luận ngôn ngữ Mã số: 5.08 Người hướng dẫn khoa học: TS. ĐỖ VIỆT HÙNG Hà Nội - 2003 LỜI CẢM ƠN Dé hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố găng, nô lực của bản thân, tôi còn nhận được sự hướng dân tận tình của TS. Đô Việt Hùng, cùng với sự chỉ bảo quý báu của các thầy, cô giáo trong khoa Ngôn neữ, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Qua đây, toi xin bay to long cam ơn sâu sắc tới các thây giáo, cô giáo, øta đình, đồng nghiệp, bè bạn đã quan tâm giúp đỡ trong suốt những năm học vừa qua.

LƯƠNG QUANG VŨ Mục lục Trang Những kí hiệu và chữ viết tắt trong luận văn hò TỢ TH: ss 2x 22x pc ssetrocverxcnnl2mngiA-tcsssn2nbiangiPgSiEEeisdtrlggiEir#S0Moisl 5 Ì- TíHH gấp Thaết củ để: Ellasvssswssssssssaiiseisgtouie63i3i01600100830301000005g39) 2. Ý nghĩa của để tài. Mo đích và nh†iềrri'VữTighiốn GỮUbsesexeeobisareeenoeseenuzseesaasd 9 á. Đối tượng và ngữ liệu.Gidi Han phat Vi NSHIEN CHU.

PRAP NE NIEN OUND, «concen enenentoomnenraenememiiceeeoasqucsmets II FGA TRG OSA luggEeuikdiassessesssennbdin(lAEbấis26si0iliuEnuSAigtsiie 12 Chương 1: Cơ sở lí luận.1 Chuan ngon ngit. cece cece cece cece cee ce eee eeeecetneeeeenens 13 [2 NGOn NET VAIO! NOL ccensueensosnaieaanngdgsarroindtatitnetraffSsw/gi6A3021ndságtsaổ 17 [aS TAY = Gae 1A CU Ules cerensennen com coee oermemansnecammneca aetna 19 LAS TECH -CHOATT CUE TH ssmccasnsccarcrennnenserenoicondnexdeesamatens 26 DGS GCE Teese eigenen ep tate eg Benen at tncd pee toreeeneen Chương 2: Đặc điểm sử dụng từ ngữ tiếng nước ngoài trong lời nói của thanh thiếu niên.1 Mượn nguyên dạng các từ ngữ tiếng nước ngoài .2 Sử dụng các từ ngữ tiếng nước ngoài dưới hình thức tắt.3 Biến đổi dạng thức từ trên cơ sở vay mượn nguyên dạng.4 Các từ vay mượn được kết hợp lại với nhau mang nghĩa tiếng Việt và theo lối nói của người Việt.5 Tạo từ ngữ dựa trên việc ghép yếu tố tiếng Anh với yếu tố GD) VIIC aawii5Eiiest ki 0ixgrni li s0sfE000002010000000L sao snaadmd 49 2.6 Cach paién ani tit NRO {ấW TH susis s0 cu buông Gềg1aai8825sg3~xaie2O P7 TIỂU KẾ bang cntovsso6003035020850SGBDISERSSHEIEBSi3W000s09pgayeuwal 63 Chương 3: Đặc điểm sử dụng từ ngữ tiếng Việt trong lời nói của thanh thiếu niên.1 Sự biến đổi hình thức của từ ngữ.2 Thay đổi phạm vi sử dụng của từ ngữ.3 Biến đổi ý nghĩa của từ ngữ.- cà se 95 ST Ti6U KEbsoxc-ssierseborptisbckiouiveadtEksntgdtrfosaroarSbsierkrinsuCErkjesto 129 I HẠT sec n2 xctatnffinEitecsS66nĐREinefirClwEieGinttvtsatbjsanorirismsr 132 Tài liệu tham khảo.-------- 2-2522 sse 137 NHUNG KI HIEU VA CHU VIET TAT TRONG LUAN VAN (316), (317). (472): Báo Hoa Học Trò số 316, 317. 472 NXB : Nhà xuất bản Vd_ :Ví dụ Sdd_ : Sách đã dẫn Dt: Dan theo PHẦN MỞ ĐẦU 1.

TINH CAP THIET CUA DE TAI Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt, là phương tiện giao tiếp cơ bản và quan trọng nhất của con người. Trong giao tiếp diễn ra sự trao đổi thong tin, su trao đổi nhận thức, tư tướng tình cảm và sự bày tỏ mối quan hệ. su ting xu, thai dd cua con người với con người. Ngôn ngữ đồng thời cũng là phương tiện phát triển tư duy, truyền đạt truyền thống văn hoá và lịch sử từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Khi tiến hành giao tiếp con người dùng ngôn ngữ để thể hiện tư tưởng, tình cảm của mình. Ngôn ngữ phát triển từ từ, liên tục, không đột biến. Sự phát triển của ngôn ngữ dựa trên sự kế thừa, cải tiến và phát huy những yếu tố căn bản, tích cực của ngôn ngữ hiện có. Và sự phát triển của ngôn ngữ thường được thể hiện rõ ràng, dễ thấy nhất ở lĩnh vực từ vựng.

So với ngữ âm và ngữ pháp thì từ vựng là bộ phận biến đổi nhiều và nhanh hơn cả vì nó trực tiếp phản ánh đời sống xã hội. Hệ thống từ vựng khác với các hệ thống ngữ âm, ngữ pháp ở mấy đặc điểm cơ bản là: nó là một hệ thống mở - gần như thường xuyên phát triển, tiếp thu những yếu tố mới, số lượng đơn vị tạo thành hệ thống từ vựng của các ngôn ngữ văn hoá là một số lượng rất lớn, chỉ có một bộ phận từ vựng cơ bản mới thật bền vững, hệ thống này là phần chính tạo nên sự giàu có, tỉnh tế của một ngôn ngữ. Dựa trên cái nên là những từ gốc, từ vựng cơ bản, những từ mới liên tục được sản sinh. Sự phát triển đó của từ được bất nguồn từ sự giống nhau hoặc gần nhau của những cái được biểu hiện hoặc cái biểu hiện.

Nhìn một cách tổng thể, trong sự phát triển của ngôn ngữ có vai trò của những nhân tố khách quan và chủ quan. Ở nhân tố khách quan đó là điều kiện kinh tế, văn hoá, chính trị. của xã hội và sự đối lập, mâu thuẫn giữa các yếu tố trone ngôn ngữ. Ở nhân tố chủ quan là chính sách ngôn ngữ.

Hai nhàn tố này tác động, chỉ phối lần nhau trong mối quan hệ biện chứng. Chính vì vậy nắm vững quy luật phát triển của xã hội nói chung và của ngôn ngữ nói riêng, qua đó đề ra được những chính sách ngôn ngữ đúng đắn là một việc làm thiết yếu cho công tác phát triển ngôn ngữ. Đất nước ta đã mở cửa được hơn mười năm nay trong xu thế hội nhập để cùng phát triển. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế.

chính trị. nói chung, tiếng Việt cũng có sự biến đổi và phát triển. Sự phát triển này ở tiếng Việt được thể hiện rõ nét nhất ở lĩnh vực từ vựng với sự xuất hiện của các từ mới. Những yếu tố từ ngữ mới bổ sung thêm cho vốn từ vựng hiện có và lam tang kha nang diễn đạt trong giao tiếp giữa người với người.

Ví dụ trong thời sian qua nhiều từ ngữ mới đã xuất hiện phản ánh sự biến đổi của xã hội như: sự du nhập của những khái niệm mới, sự vật mới kéo theo tên gọi của chúng (siêu thị, tiếp thị.); các thuật ngữ chuyên ngành (ổ cứng, thư điện tứ.); các từ ngữ diễn đạt các hành động, tư tưởng, tình cảm của con người một cách chính xác. tỉnh tế hơn (lều phều. trong quá trình sáng tạo và sử dụng từ mới, bên cạnh việc tạo ra các từ ng mới mang nội dung tích cực, làm phong phú hơn vốn từ ngữ của tiếng Việt thì cũng có không ít những từ được tạo ra mang sắc thái tiêu cực. Song song với điều đó là sự lạm dụng các từ ngữ tiếng nước ngoài vào tiếng Việt.

Chính vì thế. vấn đẻ “giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” mà cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã thay mặt Đảng và Nhà nước Việt Nam phát động từ hồi đầu mùa xuân năm ¡966 càng cần được quan tâm hơn trong tình hình hiện nay. Nhiều cuộc hội tho đã được mở ra cùng những bài viết trên các báo, tạp chí chuyên ngành cho thấy những hiện trạng rất rõ về tình hình phát triển của tiếng Việt. Ngoài ra cũng đã có một số công trình nghiên cứu về sự biến đổi của từ vựng tiếng Việt hiện đại như: 'ÝTừ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt” (Đỗ Hữu Châu), ' “Từ vựng tiếng Việt hiện đại” (Nguyễn Thiện Giáp).

' Từ và vốn từ tiếng Việt hiện đại” 6 (Nguyên Văn Tu). Tuy nhiên, qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy phần lớn các bài viết, các công trình nghiên cứu mới chỉ đề cập tới việc làm trong sáng tiếng Việt qua việc hạn chế sử dụng từ nước ngoài, cách phiên âm, việc viết tắt hoặc đề cập tới sự biến đổi ngữ nghĩa của từng từ riêng lẻ mà chưa có được sự khái quát chung, chưa chú ý nhiều đến chính cách sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt dưới các dạng thức lệch chuẩn trong các phương thức tạo từ ngữ mang tính biểu cảm. Nhìn một cách tổng thể, những tác phẩm trên mới chỉ nghiên cứu về sự biến đổi của từ ngữ tiếng Việt trong hệ thống cấu trúc ngôn ngữ mà chưa xem xét nó nhiều trong mối quan hệ với hoạt động hành chức, hoặc nếu có nghiên cứu sự biến đổi và phát triển của từ ngữ trong sử dụng thì lại chưa có được sự khái quát chung. Dựa trên các tài liệu thu thập, nghiên cứu được và qua các khảo sát về việc sử dụng từ ngữ ở các thành phần, nhóm xã hội, chúng tôi thấy rằng nhu cầu, sự sáng tạo trong việc dùng từ ngữ của thanh thiếu niên là rất lớn.

(Mà nói đến thanh thiếu niên là nói đến học sinh - sinh viên, vì trong nhóm thanh thiếu niên số lượng học sinh - sinh viên chiếm một tỉ lệ rất lớn và đó cũng là bộ phận cơ bản để sáng tạo và sử dụng từ ngữ mới, những người này mang những nét đặc trưng nhất của thanh thiếu niên. Do vậy, trong luận văn này, chúng tôi sử dụng cụm từ “học sinh - sinh viên” mang ý nghĩa như nghĩa của cụm từ “thanh thiếu niên”). Đây là nhóm người có khả năng tiếp thu, nhận thức, nắm bắt và sáng tạo cái mới rất nhanh dù có thể cái mới đó là tốt hay chưa tốt, đã được khẳng định hay còn đang trong quá trình sàng lọc. Họ là những chủ nhân tương lai của đất nước.

Vì thế nếu không có những định hướng đúng, những biện pháp để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, giúp học sinh - sinh viên có khả năng sử dụng tốt ngôn ngữ tiếng Việt thì rất có thể đất nước ta sẽ có một thế hệ con người mới trong quá trình giao tiếp của mình có sự lạm dụng từ ngữ nước ngoài, sử dụng những yếu tố ngôn ngữ không lành mạnh, tối nghĩa để diễn đạt ý của mình trong giao tiếp. Trong bài viết lần thứ ba của mình cố Thú tướng Phạm Văn Đồng đã nêu thực trạng sứ dụng tiếng Việt hiện nay trong nhà trường: “Học sinh. sinh viên nói, viết tiếng Việt còn sai nhiều về chính tả, về cách dùng từ ngữ, về ngữ pháp”. Và tác giả cũng đưa ra giải pháp để khắc phục tình trạng này là ''Chấn chỉnh việc dạy và học tiếng Việt ở nhà trường phố thông và đại học, cũng như việc sử dụng tiếng Việt trên sách báo.

truyền thanh, truyền hình, thông tin điện tử”[13; 5, 6]. Xuất phát từ những nguyên do trên, chúng tôi tiến hành việc khảo sát về cách sử dụng từ ngữ lệch chuẩn của học sinh - sinh viên hiện nay thông qua báo Hoa Học Trò. Từ đó để tìm ra được những mặt tích cực cũng như tiêu cực trong cách sử dụng từ ngữ của học sinh - sinh viên hiện nay.