Luận án tiến sĩ hành động hỏi trong ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình trên các kênh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRẦN PHÚC TRUNG HÀNH ĐỘNG HỎI TRONG NGÔN NGỮ PHỎNG VẤN TRUYỀN HÌNH (TRÊN CÁC KÊNH CỦA VTV, CÓ SO SÁNH VỚI KÊNH TV5 CỦA PHÁP) Chuyên ngành: Lí luận ngôn ngữ Mã số: 62 22 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. Đinh Văn Đức Hà Nội - 2011 TIEU LUAN MOI downloadii: skknchat@gmail.com MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ.

ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN.

10 PHẦN NỘI DUNG. 12 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN. Giao tiếp và giao tiếp hội thoại. Khái quát về giao tiếp.

Giao tiếp ngôn ngữ. Giao tiếp hội thoại trên bình diện giao tiếp ngôn ngữ. Giao tiếp và giao tiếp hội thoại trên truyền hình. Hành động ngôn từ.

Về hành động ngôn từ. Phân loại hành động ngôn từ. Hành động hỏi. Phỏng vấn báo chí và ngôn ngữ phỏng vấn.

Phỏng vấn báo chí. Phân loại phỏng vấn. Ngôn ngữ phỏng vấn. Một số yếu tố kèm lời và phi lời ảnh hƣởng đến hoạt động phỏng vấn.

Văn hóa trong giao tiếp và giao tiếp hội thoại trên truyền hình. Phép lịch sự và quan điểm của G. Phép lịch sự trong hoạt động phỏng vấn truyền hình. 58 vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 2: HÀNH ĐỘNG HỎI TRONG PHỎNG VẤN TRUYỀN HÌNH TRÊN CÁC KÊNH CỦA VTV.

Hành động hỏi trong ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình. Nhận diện hành động hỏi trong hoạt động phỏng vấn trên truyền hình. Mối quan hệ giữa câu hỏi và hành động hỏi trong giao tiếp ngôn ngữ trên truyền hình. Hỏi trong hoạt động phỏng vấn truyền hình.

Nghiên cứu điển hình (Case Study) về hỏi trong một số dạng phỏng vấn truyền hình trên VTV. Hỏi trong phỏng vấn của các chƣơng trình thời sự. Hỏi trong phỏng vấn của các thể loại chân dung. Hỏi trong phỏng vấn của các chƣơng trình trò chơi, giải trí.

Một số dạng câu hỏi hay đƣợc sử dụng trong các chƣơng trình truyền hình của VTV. Một số yếu tố ngoài ngôn ngữ chi phối giao tiếp ngôn ngữ trong phỏng vấn truyền hình của VTV. Thể phát và thể nhận. Hoàn cảnh, bối cảnh trong giao tiếp phỏng vấn truyền hình.

Yếu tố tâm lí. Yếu tố phi ngôn ngữ. 109 CHƢƠNG 3: NGÔN NGỮ - VĂN HÓA TRONG PHỎNG VẤN TRUYỀN HÌNH TRÊN CÁC KÊNH CỦA VTV. Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa.

Về khái niệm văn hóa. Mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và ngôn ngữ .115 vii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Một số vấn đề về văn hóa của ngƣời Việt thông qua hành động hỏi. Về khái niệm văn hóa ngôn từ.

Đặc trƣng văn hóa trong giao tiếp của ngƣời Việt. Một số đặc trƣng văn hóa giao tiếp của ngƣời Việt qua hành đông hỏi. Văn hóa ứng xử trong giao tiếp phỏng vấn trên VTV. Ứng xử ngôn ngữ trong giao tiếp phỏng vấn truyền hình.

Nghiên cứu điển hình về ứng xử ngôn ngữ trong phỏng vấn truyền hình qua hành động hỏi trên sóng VTV. 148 CHƢƠNG 4: BƢỚC ĐẦU SO SÁNH HÀNH ĐỘNG HỎI TRONG PHỎNG VẤN TRÊN CÁC KÊNH CỦA VTV-VIỆT NAM VÀ KÊNH TV5-PHÁP. Giới thiệu cứ liệu. Tổng quan về TV5 Monde.

Tổng quan về VTV. Cứ liệu dẫn xuất. Phân tích cứ liệu. Về mặt hình thức.

Về mặt nội dung. Về hành động hỏi và kỹ năng đặt câu hỏi. Nhận xét và đề xuất. Nhận xét chung.

Một số ý kiến đề xuất. 198 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 202 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN. 211 viii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1.

GTNN Giao tiếp ngôn ngữ 2. THVN Truyền hình Việt Nam 3. VTV Đài Truyền hình Việt Nam 4. TV5 Kênh truyền hình quốc tế TV5 của Pháp 5.

STV Speaker on Television Người nói trên truyền hình 6. SP1 Speaker 1 Người phỏng vấn 7. SP2 Speaker 2 Người được phỏng vấn 8. MC Master of Ceremonie Người dẫn chương trình 9.

A Answer Trả lời ix TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Truyền hình bắt đầu phát triển từ sau thế chiến lần thứ II. Trong hơn 50 năm qua truyền hình giữ một vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, chính trị, xã hội của người dân trên khắp thế giới.

Ngày nay, truyền hình không chỉ đóng vai trò là nhà cung cấp thông tin, giải trí mà còn có tác dụng rút ngắn không gian và thời gian giữa con người với con người. Hơn thế, truyền hình còn được coi là cửa sổ mở ra thế giới, nó thể hiện khát vọng về một thế giới chung cho tất cả mọi người ở tất cả mọi nơi, đem lại cho khán giả tấm gương phản chiếu cuộc sống của chính họ. Hay nói như Anthony Gidden (2001): Truyền hình không chỉ « thể hiện » thế giới cho chúng ta, nó ngày càng xác định thế giới mà chúng ta đang sống là gì? Như vậy, truyền hình không đơn thuần là truyền hình mà còn là cầu nối, giao lưu giữa người làm chương trình với khán giả, đồng thời nó còn là một phương tiện giao tiếp đáng tin cậy. Hiện nay, truyền hình đã và đang phát triển không ngừng cả về chất lượng và số lượng nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khán giả.

Trong sự lớn mạnh chung đó không thể không nói đến vai trò đặc biệt quan trọng của phỏng vấn truyền hình. Phỏng vấn là một hoạt động quan trọng. Với việc kết hợp giữa ngôn ngữ (mà ở đây là ngôn ngữ lời nói) và những yếu tố phi ngôn ngữ, phỏng vấn truyền hình được coi là « cuộc nói chuyện nguyên chất, sống động và hấp dẫn nhất » mà khán giả là người được « tận mắt » chứng kiến. Phỏng vấn hướng đến việc lấy được thông tin dễ hiểu và rõ ràng từ « đối tác » trong thời gian ngắn nhất bằng cách đối thoại trực diện, trong đó SP1 sẽ là người chủ động nêu câu hỏi và « đối tượng » - SP2 trả lời nhằm cung cấp thông tin cho « một người thứ ba » - chính là khán giả.

1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thông qua trao đổi hỏi - đáp giữa người phỏng vấn với người được phỏng vấn, khán giả sẽ có được những thông tin, đồng thời biết được rõ nét phong cách, văn hóa giao tiếp, nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ, nghệ thuật ứng xử của những người tham gia trực tiếp vào quá trình giao tiếp này. Như vậy, phỏng vấn truyền hình vừa là một thể loại báo chí vừa là một thủ pháp, trong đó việc sử dụng ngôn từ được coi như là một chiến lược của giao tiếp phỏng vấn. Tuy nhiên, khi nghiên cứu về truyền hình, các nhà nghiên cứu mới chỉ quan tâm nghiên cứu ở các lĩnh vực khoa học, công nghệ.

Và nếu có nghiên cứu về mặt nội dung thì cũng mới chỉ tập trung vào việc nghiên cứu nghiệp vụ báo chí, đó là các quy trình, cách thức và kỹ năng về tổ chức, sản xuất tin, phóng sự, phim tài liệu và các chương trình giao lưu, giải trí v. mà chưa chú ý một cách đúng mức đến việc sử dụng ngôn ngữ trên truyền hình, đặc biệt là ngôn ngữ phỏng vấn. Xuất phát từ thực tế đó, tác giả luận án chọn nghiên cứu về « Hành động hỏi trong ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình (trên các kênh của VTV, có so sánh với kênh TV5 của Pháp) » với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả các cuộc phỏng vấn trên sóng truyền hình Việt Nam. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ 2.

Nếu tính từ tờ báo « Presse Hollandaise » (báo người Hà Lan) tại Amsterdam năm 1620 của Willem Janszoon Bleau thì truyền hình là một loại hình báo chí còn rất non trẻ. Xét về lịch sử, truyền hình chỉ được biết đến vào năm 1927 khi tín hiệu truyền hình lần đầu tiên được Công ty phát triển truyền hình của Baird phát đi giữa Washington DC và New York (mặc dù tín hiệu này đã không được phát sóng ra công chúng). Về công nghệ truyền dẫn phát sóng của truyền hình, nó bắt đầu được biết đến từ những năm 1929 tại Đức, nhưng ban đầu chỉ là hình ảnh phát đi mà không có âm thanh, cho mãi đến năm 1934 khi công nghệ phát triển thì truyền hình mới có cả « hình » lẫn « tiếng ». 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tại Pháp, đến tháng 11 năm 1929, khi Bernard Natan thành lập Công ty truyền hình đầu tiên có tên Truyền hình - Baird - Natan, người ta mới biết đến sự hiện diện của truyền hình, nhưng cũng phải tới ngày 14 tháng 4 năm 1931 chương trình đầu tiên mới được phát sóng.

Và đến tháng 12 năm 1932 chương trình thử nghiệm bằng màu đen trắng được phát mỗi tuần một giờ, sau đó được phát hàng ngày từ đầu năm 1933. Từ trái qua phải: Hình « N0 1 » (1), « N0 2 »(2) , « N0 3 »(3) Hình « N0 4, N0 5, N0 6 »(4) 2. Ở Việt Nam, truyền hình được thành lập vào ngày 07 tháng 9 năm 1970. Tuy là « thế hệ sinh sau » nhưng vì là một tờ báo điện tử hiện đại, THVN đã có những kế thừa và phát huy những thành tựu của báo chí trước đó, đặc biệt là ngôn ngữ của báo in và phát thanh để trở thành một tờ báo quan trọng và hữu hiệu nhất hiện nay.

Như vậy, từ khi ra đời đến nay truyền hình thế giới đã có hơn 100 năm và truyền hình Việt Nam đã có 41 năm xây dựng và phát triển, nhưng việc nghiên cứu về các vấn đề thuộc nội dung chương trình, đặc biệt là nghiên cứu về 1 Thiết bị thu đĩa - lớn và những điều khiển truyền hình sử dụng vào ngày 7 tháng 4 năm 1927 tại Mỹ 2 Tổng thư ký Thương mại Herbert Hoover phát biểu 3 Lãnh đạo cao cấp và những nhà nghiên cứu của AT&T 4 Một số thiết bị truyền hình đầu tiên những năm 1927-1928 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phỏng vấn mãi đến những năm gần đây mới được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm.