Luận án tiến sĩ ngôn ngữ học: Địa danh hành chính Châu Hồng Hà, Vân Nam, Trung Quốc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG DAI HOC KHOA HỌC XÃ HOI VÀ NHÂN VAN CAO NGAT KIỂU (GAO YI JIAO) LUẬN AN TIEN SĨ NGON NGỮ HỌC Hà Nội - 2021 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG DAI HOC KHOA HỌC XÃ HOI VÀ NHÂN VAN CAO NGAT KIỂU (GAO YI JIAO) Chuyên ngành: Ngôn ngữ hoc Mã số: 62220240 LUẬN ÁN TIEN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS Nguyễn Văn Hiệu Hà Nội - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tôi. Các công trình nghiên cứu khác có liên quan và được trích dẫn trong Luận án có chú thích rõ ràng ở phần tài liệu tham khảo. Mọi nhận định, kiến giải, kết luận là của bản thân, không sao chép từ bất kì một tài liệu nào. Nếu có gì sai sót, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm.

Hà Nội, tháng 10 năm 2021 Người viết LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn và giúp đỡ hết sức tận tình của người hướng dẫn khoa học, các thầy giáo, cô giáo. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi rất mong muốn được tiếp thu những ý kiến nhận xét, chỉ dẫn của các thầy giáo, cô giáo, của hội đồng chuyên môn và các bạn đồng nghiệp dé khắc phục những thiếu sót, hạn chế để luận án được hoàn thiện hơn. Hà Nội, tháng 10 năm 2021 Người viết 1.

QUY UOC CÁCH VIET TAT DTTS: dân tộc thiểu số YT: yếu tố 2. QUY UOC TRINH BAY LUẬN ÁN Luận án của chúng tôi trình bày theo những quy định chung của Trường + Viết hoa toàn bộ: nhân danh, địa danh, quốc hiệu. + Viết hoa chữ cái đầu: tên thời đại (Tần, Đường), tên công trình, tên một đơn vị tô chức (Viện Nghiên cứu Dia danh) + In nghiêng: tên công trình (Sv ký, Thuy kinh chú) chữ số đầu là số thứ tự tư liệu được trích, chữ số sau là số trang. + Chú thích: Các địa danh huyện tự tri, xã dân tộc trong phần luận án, phụ lục 1, 2 đều ghi là huyện, xã, còn phục lục 3 được ghi lại tên toàn bộ địa danh.

Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghién CỨU. Phương pháp nghién CỨU.- G6 c1 11111211511 911101 9 1 TH TH ng HH6 4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu và nguồn tư liệu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của dé tài nghiên cứu. Cấu trúc của luận án. ¿Set SxSE5E12E915E121511111151111111111111121111121111121E11 E1 te. TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYÉT, KHÁI QUAT DIA BAN NGHIÊN CỨU.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu dia danh trên thé giới. Tình hình nghiên cứu địa danh ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu địa danh ở Trung Quốc.

Tình hình nghiên cứu địa danh ở tỉnh Vân Nam và châu Hồng Hà. Co ai an. Khai niém dia nh. Phan load dia 8:8 na.

Mối liên quan địa danh học và các ngành khác. Những van đề liên quan đến địa bàn khảo sát. Về vị trí địa lý và đặc điểm địa lý châu Hồng Hà. Về dân cư, dân tOC.

VỀ ngôn ngữ văn tự. PHAN LOAI THEO NGUON GOC NGON NGU VA DAC DIEM CẤU TAO CUA DIA DANH HANH CHÍNH CHAU HONG HÀ (VAN NAM, TRUNG QUOC).ccsssessssssesssesssesssessvsssssssecssessssssesssesssessusssesssessseesesssesssess 49 "Ni o-'::ôỎ-:445. Kết quả khảo sát và van dé bản đồ hoá địa đanh. Kết quả thống kê — thu thập địa danh.

Kết quả xem xét địa danh theo nguồn gốc ngôn ngữ. Ban đồ hoá địa danh hành chính châu Hồng Hà theo nguồn gốc ngôn ngữ. Đặc điểm cấu tạo của địa danh hành chính châu Hồng Hà.Vài nét về mô hình cau trúc phức thé địa danh. Cấu trúc phức thé địa danh hành chính châu Hồng Hà.

Khái niệm thành tố chung. Thành tô chung trong địa danh hành chính châu Hồng Hà. Về thành t6 riêng. Khái niệm thành tố riêng.----::+£©©VVEVEV+222+++++t2EEEEEEEE2222zrrrrrrrrrrrrrkk 84 2.

Đặc điểm cấu tạo thành tố riêng trong phức thê địa danh hành chính châu s00 0x5. Quan hệ ngữ pháp giữa các thành phan trong thành 6 riêng. PHƯƠNG THỨC ĐỊNH DANH VA ĐẶC DIEM NGỮ NGHĨA CUA DIA DANH HANH CHÍNH CHAU HONG HÀ. Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hoa trong địa danh hành chính châu Hông Hà.

TQ TT r 101 SN. Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hoá. Các phương thức định danh thường gặp trong địa danh hành chính châu Hồng Hà. Dia damh nguyén in.

Dia danh phi nguyên sinh. Đặc điểm ngữ nghĩa trong dia danh hành chính châu Hồng Hà. Địa danh được đặt theo nhân tố tự nhiên. Địa danh được đặt theo nhân tố nhân văn.

Một số van đề khác trong địa danh hành chính châu Hồng Hà. Dia danh có từ Phương ngÔn. Van đề đồng nghĩa và đa chữ trong địa đanh. Van đề nghĩa sở biểu và nghĩa sở chỉ .----cccc::++++22EEEEE22vccccerrrrrrr 138 3.

Địa danh 12 con gláp) oo.-- 2-52 St SE 2112112112121 11112112112112111111 11110111111 cv 144 TÀI LIEU THAM KHAO .-- 22-5252 222‡SE2EE2EEEEEEEEE221 22171. EEcrkrrred 148 DANH MỤC CONG TRÌNH KHOA HỌC CUA TÁC GIA LIÊN QUAN DEN LUẬN ÁN. 1 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Bản đồ về phạm vi nghiên cứu.- 2:2 52 x22++2E+2Ex+2zxezxxerxesrxrsrxee 8 Bảng 1.

Cap bậc về thành tố chung.--- 2-5 2SS+EE£EEt2EE2EESEEEEEEEEEEEkerkerrrrer 38 Bảng 1. Phân vùng hành chính của châu Hồng Hà. Kết quả thu thập địa danh hành chính châu Hồng Hà.Thống kê phân loại địa danh theo tiêu chí nguồn gốc ngôn ngữ. Ban đồ phân bố các thị, huyện của các loại địa danh theo ngôn ngữ.

Bản đồ phân bố địa danh tiếng Hà Nhì.--2- 2-52 22S2Ee£xczezszse2 62 Bang 2. Bản đồ phân bố địa danh tiếng Di. Bản đồ phân bố địa danh tiếng Thái.-- 2-2 2 22 +Ee£Ee£xe£z£szse2 65 Bang 2. Ban đồ phân bố địa danh tiếng Choang.

Bản đồ phân bố địa danh tiếng Mẻo. --2- 2-52 2+ 2EezEe£xerersxe2 67 Bảng 2. Ban đồ phân bố dia danh hỗn hop Hán - Ha Nhì. Bản đồ phân bé địa danh hỗn hợp Hán - Di.

Ban đồ phân bố địa danh hỗn hop Hán - Thái. Ban đồ phân bố địa danh hỗn hợp Hán - Choang. Bản đồ phân bồ địa danh hỗn hợp Hán - Bồ Y. Bản đồ phân bố địa danh hỗn hợp Hán - Phương ngôn.

Mô hình tong quát cau trúc phức thé địa danh. Kết quả thống kê khả năng kết hợp của các thành tô chung với thành t6 riêng78 Bảng 2. Thống kê sự phân bồ của thành tố chung khi chuyên hoá thành các yêu t6 trong oi E. Số lượng các yếu tố trong địa danh .----- 2 s2z+sz+z++rxerxzreze 86 Bang 2.

Quan hệ ngữ pháp .-- -- 1n TH TT ngàn Hà rệt 87 Bang 3. Bang phân loại theo đặc điểm ngữ nghĩa địa danh. Bảng thống kê địa danh chỉ động vật .--- ¿2 2 s+x+zz+xzzcxee 118 Bảng 3. Bảng thống kê thực vật xuất hiện tần số cao.

Bảng thống kê địa danh có chữ đông, nam, tây, bắc. Thống kê ngữ nghĩa các nhóm thành tố riêng trong kết cau địa danh hành chính châu Hồng Hà.-- 2-2 2 2E +E£+E£SE#EE#EE£EEEEEEEEEEE2E2EEE1712111211 21. Bảng một chữ đa nghĩa. 22211 132 1311111117111 1 kg rey 136 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài 1. Địa danh là một hệ thống từ vựng của ngôn ngữ. Việc nghiên cứu cách đọc, cách viết, nghĩa và kết câu từ vựng của địa danh luôn luôn là đề tài nghiên cứu của ngôn ngữ học. Nghiên cứu địa danh là một công việc có giá trị quan trọng đối với ngôn ngữ học, những đặc điểm, ngữ nghĩa, văn hoá được thê hiện qua địa danh sẽ cho chúng ta nhận biết được nét riêng ngôn ngữ của một dân tộc, một vùng đất.

Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của loài người, là cách diễn đạt chính khai thông tư tưởng giữa người và người, là môi giới giao lưu tư tưởng của con người, mỗi ngôn ngữ đều có phương thức định danh của mình, nghiên cứu địa danh, tìm hiểu cấu tạo, lỗi định danh, ý nghĩa của địa danh hành chính châu Hồng Hà sẽ góp phần vào việc nghiên cứu ngôn ngữ tiếng Hán nói chung và Phương ngôn, các ngôn ngữ DTTS trong những địa danh hành chính ở địa bàn châu Hồng Hà nói riêng. Địa danh là sản phâm của văn hoá lịch sử, ghi lại hành trình phát triển văn hoá nhân loại, biến đổi và hoa hợp dân tộc. Qua việc nghiên cứu địa danh, chúng ta có thể tìm hiểu các vấn đề như nguồn gốc địa danh, sự tiếp xúc và phát triển ngôn ngữ trong lịch sử của các tộc người và môi trường thiên nhiên, văn hoá lich sử, phong tục tập quan, tín ngưỡng tôn giáo, phân bố và di chuyên dân tộc của địa bàn. Nghiên cứu địa danh hành chính châu Hồng Hà sẽ góp phần tìm hiểu các mặt như văn hoá, lịch sử, quy luật và phát triển của ngôn ngữ trên địa bàn.

Châu Hồng Hà là nơi cư trú nhiều dân tộc, ngoài dân tộc Hán, còn có các dân tộc như Hà Nhì, DI, Thai, Choang, Mèo v. Châu Hong Hà là vùng đất đa dân tộc và đa ngôn ngữ, địa danh châu hồng Hà đa dạng phong phú về nguồn gốc. Qua nghiên cứu địa danh châu Hồng Hà, chúng tôi mong được tìm hiểu và giữ gìn văn hoá truyền thống, phong tục tập quán dân tộc, phân tích đặc điểm cấu tạo, phương thức định danh và ý nghĩa địa danh hành chính châu Hồng Hà, cung cấp tư liệu cụ thể cho công việc nghiên cứu địa danh Trung Quốc nói chung và địa danh châu Hong Hà tỉnh Vân Nam nói riêng. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của đề tài là khảo sát đặc điểm cấu tạo, ý nghĩa, làm sáng tỏ nguồn gốc ngôn ngữ, nguyên nhân định danh cũng như mối liên quan giữa địa danh hành chính châu Hồng Hà với các nhân tố lịch sử, địa lý, văn hoá của khu vực châu Hồng Hà. Luận án hướng tới việc nghiên cứu các vấn đề trên một cách toàn điện và hệ thống, tìm hiểu và nghiên cứu nguồn gốc ngôn ngữ, đặc điểm ngôn ngữ văn hoá của địa danh hành chính châu Hong Hà. Nhiệm vụ nghiên cứu Thực hiện đề tài, luận án có những nhiệm vụ cần được giải quyết sau: - Tổng quan về lịch sử nghiên cứu địa danh và cơ sở lý luận về địa danh học trên thế giới và ở Trung Quốc. Tổng quan về địa danh châu Hồng Hà, qua đó xác định hướng nghiên cứu, phương pháp, cách tiếp cận cho các địa danh hành chính châu Hong Hà.

- Phân tích, miêu tả hệ thống địa danh về phương thức và các đặc điểm cấu tạo, ý nghĩa định danh.