Luận án tiến sĩ: Đặc điểm ngôn ngữ trong kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Hoàng Thị Thu Hà ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ TRONG KHÁNG CÁO HÀNG HẢI BẰNG TIẾNG ANH Chuyên ngành : Ngôn ngữ học Mã số : 62.40 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. MAI XUÂN HUY 2. PHẠM ĐĂNG BÌNH HÀ NỘI - 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Nội dung luận án có tham khảo và sử dụng ngữ liệu được trích dẫn từ các tác phẩm và nguồn tư liệu đăng tải trên các trang thông tin điện tử theo danh mục tài liệu tham khảo của luận án. T c giả lu n n HOÀNG THỊ THU HÀ ii LỜI CẢM ƠN Luận án của tôi s không thể hoàn tất nếu không được sự động viên và hướng dẫn tận tình của hai thầy Phó giáo sư Tiến s Mai Xuân Huy và Tiến s Ph m Đăng Bình. Các thầy đã dành nhiều thời gian và công sức để hướng dẫn đọc và nhận x t bản thảo gi p cho tôi hoàn thành được luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình b n bè đồng nghiệp đã động viên chia sẻ và tiếp thêm nghị lực cho tôi trong những l c khó khăn nhất gi p tôi có thể hoàn thành luận án.

Mặc dù đã cố gắng hoàn thiện luận án bằng mọi sự n lực và khả năng của mình tuy nhiên không thể tránh kh i những thiếu sót nên tôi rất mong nhận được những đóng góp quí báu của Qu thầy cô và các b n đồng nghiệp. Xin chân thành cảm ơn. HOÀNG THỊ THU HÀ iii MỤC LỤC Trang phụ bìa ……………………………………………………………… 0 Lời cam đoan ……………………………………………………………… i Lời cảm ơn ………………………………………………………………… ii Mục lục …………………………………………………………………… iii Danh mục các chữ viết tắt ………………………………………………… iv Danh mục các bảng………………………………………………………… v Danh mục các sơ đồ ……………………………………………………… vi MỞ ĐẦU ……………….…………………………………… 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN ……………………………………………… 6 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Kháng cáo hàng hải trên thế giới … 6 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu Kháng cáo hàng hải ở Việt nam …… 8 1. Tiểu kết chương 1….…………………………………… 10 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN……………. Những vấn đề chung về giao tiếp 12 2. Những vấn đề chung về văn bản hành chính ………………………… 15 2.

Những vấn đề về ngôn ngữ học văn bản …………………………… 27 2. Khái quát về văn bản Kháng cáo hàng hải ………………………… 43 2. Tiểu kết chương 2 ….…………………………………… 52 Chƣơng 3: ĐẶC ĐIỂM TỪ VỰNG VÀ NGỮ PHÁP TRONG KHÁNG CÁO HÀNG HẢI …………………………. Giới h n vấn đề khảo sát …………………………………………… 54 3.

Đặc điểm từ vựng trong Kháng cáo hàng hải ……………………… 55 3. Đặc điểm ngữ pháp trong Kháng cáo hàng hải ……………………… 88 3. Tiểu kết chương 3 …………………………………………………… 109 Chƣơng 4: ĐẶC ĐIỂM VỀ LIÊN KẾT, MẠCH LẠC VÀ CẤU TRÚC CỦA VĂN BẢN KHÁNG CÁO HÀNG HẢI …… 112 4. Giới h n vấn đề khảo sát……………………………………………… 112 4.

Đặc điểm về liên kết trong Kháng cáo hàng hải …………………… 113 4. Đặc điểm về m ch l c trong Kháng cáo hàng hải ………. Đặc điểm về cấu tr c văn bản của Kháng cáo hàng hải……………… 139 4. Tiểu kết chương 4 …………………………………………………… 144 iv KẾT LUẬN ………………………………………….…………………… 146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ……………… 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ………………………………… 152 PHỤ LỤC ………………………………………………………………… 162 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT C Chủ ngữ B Bổ ngữ ESP Tiếng Anh chuyên ngành (English for Specific Purposes) KCHH Kháng cáo hàng hải (Sea Protest) LD Mật độ từ vựng (Lexical Density) T Tân ngữ Tr Tr ng ngữ V Vị ngữ vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.

Liên kết trong tiếng Anh……………………………………… 28 Bảng 2. Quy chiếu trong tiếng Anh …………………………………… 29 Bảng 2. Liên kết từ vựng trong tiếng Anh …………………………… 31 Bảng 2. Tổng kết và phân lo i hệ thống các phương thức liên kết văn bản 32 Bảng 2.

So sánh hệ thống liên kết của Halliday Hasan và Trần Ngọc Thêm 33 Bảng 3. Công thức tính LD của Ure…………………………………… 56 Bảng 3. Mật độ từ vựng trong Kháng cáo hàng hải…………………… 57 Bảng 3. Thống kê từ viết tắt trong Kháng cáo hàng hải ……………… 71 Bảng 3.

Từ viết tắt các chức danh trên tàu ………………………… 73 Bảng 3. Câu đơn và câu phức trong Kháng cáo hàng hải …………… 89 Bảng 3. Số lượng từ trong câu của Kháng cáo hàng hải …………… 95 vii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2. Các yếu tố và chức năng trong quá trình giao tiếp 13 Sơ đồ 2.

Mô hình giản yếu về giao tiếp của Lyons 15 Sơ đồ 3. Các kiểu c trong Kháng cáo hàng hải ……………………. Cú trong câu phức của Kháng cáo hàng hải ………………… 92 Sơ đồ 3.3 Các kiểu câu x t theo mục đích phát ngôn…………………… 101 Sơ đồ 3. Câu khẳng định và câu phủ định trong Kháng cáo hàng hải… 108 viii MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong một phiêu trình hàng hải một điều tối quan trọng đối với thuyền trưởng là phải đảm bảo an toàn cho tàu hàng hoá và sinh m ng trên tàu. Tuy nhiên những sự cố rủi ro tai n n có thể xảy ra ngoài tầm kiểm soát của con người. Khi những sự cố xảy ra, thuyền trưởng phải lập Kháng cáo hàng hải để chứng minh tai n n là do khách quan và thuyền viên trên tàu đã mẫn cán làm hết trách nhiệm của mình khắc phục sự cố tai n n. K năng viết một văn bản Kháng cáo hàng hải là một k năng vô cùng quan trọng đối với thuyền trưởng.

Một Kháng cáo hàng hải tốt ngoài yêu cầu phải phản ánh trung thực khách quan sự cố tai n n xảy ra với tàu và/hoặc hàng hóa thì yêu cầu về mặt tổ chức văn bản sử dụng các phương tiện ngôn ngữ để chuyển tải những nội dung thông tin cần thiết theo quy định cũng hết sức quan trọng. Hiện nay vì ngành hàng hải chưa có quy định về cách viết Kháng cáo hàng hải đồng thời do trình độ tiếng Anh của các thuyền trưởng còn h n chế nên việc viết Kháng cáo hàng hải khi tai n n xảy ra đối với thuyền trưởng người Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn. Chính vì vậy việc nghiên cứu các đặc điểm ngôn ngữ trong các văn bản Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh gi p cho công tác đào t o thuyền trưởng là cấp thiết. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận án: Từ quan điểm phân tích diễn ngôn, luận án xác định các đặc điểm ngôn ngữ trong Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh.

Để đ t được mục đích nêu trên nhiệm vụ nghiên cứu được ch ng tôi đặt ra là: 1 (1) Tìm hiểu về văn bản Kháng cáo hàng hải (2) Khảo sát các phương tiện ngôn ngữ trong Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh: các lớp từ vựng các cấu tr c ngữ pháp cách tổ chức văn bản. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là các phương tiện ngôn ngữ được sử dụng trong Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh. Do tính chất của Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh là văn bản nên phân tích diễn ngôn trong luận án không đề cập đến tầng bậc âm vị. Trong khuôn khổ của luận án ch ng tôi s tập trung nghiên cứu vào một số phương tiện ngôn ngữ cơ bản nhất trong Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh đó là: Các lớp từ vựng (lớp từ ngữ hàng hải lớp từ ngữ pháp luật); Các cấu trúc ngữ pháp chuyên dụng (các kiểu câu đặc trưng); Tổ chức văn bản (liên kết m ch l c cấu tr c văn bản).

Ngữ liệu phục vụ cho nghiên cứu là 17 văn bản Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh do các thuyền trưởng Việt Nam và nước ngoài lập từ năm 2010 đến 2015 t i Cảng vụ Hải Phòng. M i năm trung bình 3 Kháng cáo hàng hải được thu thập. Riêng năm 2015 do một số vụ việc chưa được giải quyết xong nên chỉ có 2 Kháng cáo hàng hải được thu thập để nghiên cứu. Những Kháng cáo hàng hải này có độ dài khá tương đương nhau bản dài nhất có 372 từ bản ngắn nhất có 165 từ.

Vì l do bảo mật nên những thông tin về tên tàu tên thuyền trưởng. L do cho việc chọn một khối liệu nh (17 văn bản Kháng cáo hàng hải) là vì các khối liệu chuyên biệt (specialized corpa) có thể cung cấp nhiều thông tin ngữ cảnh hơn về các tình huống giao tiếp do lo i khối liệu này thường được thu thập bởi nhà nghiên cứu [43:2]. Thêm nữa Kháng cáo hàng hải thuộc thể lo i được quy ước hóa cao (strongly conventionalised) nên tính 2 điển mẫu (proto-typicality) có thể được nghiên cứu và r t ra từ một khối liệu nh [63:109]. Tiêu chí thu thập những Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh này là tính xác thực (authentic) và tính tự nhiên (genuine in nature).

Những Kháng cáo hàng hải được nghiên cứu trong luận án được thu thập từ cơ quan chức năng (Cảng vụ Hải Phòng) và do chính các thuyền trưởng có các quốc tịch khác nhau t o lập. Thêm nữa để đảm bảo hai tiêu chí này, khi phân tích 17 Kháng cáo hàng hải ch ng tôi giữ nguyên l i mà các thuyền trưởng đã viết. Phƣơng ph p nghiên cứu Phương pháp miêu tả gi p luận án phác họa một bức tranh toàn cảnh về Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh hiện đang được sử dụng t i Việt Nam. Phương pháp miêu tả gi p luận án đưa ra các đặc điểm ngôn ngữ chính về từ vựng ngữ pháp và cách tổ chức văn bản của Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh.

Phương pháp phân tích diễn ngôn gi p luận án diễn giải được chi tiết các đặc trưng ngôn ngữ từ đó đưa ra được quy luật sử dụng của các phương tiện ngôn ngữ của Kháng cáo hàng hải bằng tiếng Anh. Ch ng tôi sử dụng cách tiếp cận ngôn ngữ quy n p (bottom-up approach). Trước tiên các nghiên cứu phân tích của ch ng tôi s bắt đầu từ sự nhận d ng các đặc điểm ngôn ngữ bề mặt là các đặc điểm về từ vựng và ngữ pháp của Kháng cáo hàng hải. Sau đó các đặc trưng ngôn ngữ nổi bật (salient) thường hay xuất hiện ở văn bản Kháng cáo hàng hải được khảo sát để tìm ra cấu tr c văn bản.

Sau cùng, những diễn giải theo chiều sâu về cấu tr c thể lo i văn bản Kháng cáo hàng hải s được trình bày.