Luận án tiến sĩ: Đối chiếu thuật ngữ dầu khí Anh - Việt - NCS Nguyễn Thị Thu Hà

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THU HÀ ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ DẦU KHÍ ANH – VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THU HÀ ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ DẦU KHÍ ANH – VIỆT Ngành: Ngôn ngữ học so sánh, đối chiếu Mã số: 9222024 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. PHẠM HÙNG VIỆT HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu được sử dụng trong luận án là trung thực. Những kết luận nêu trong luận án chưa được công bố ở bất kỳ công trình khoa học nào.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN NGUYỄN THỊ THU HÀ i LỜI CẢM ƠN Luận án được nghiên cứu sinh (NCS) thực hiện tại Khoa Ngôn ngữ học, Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam dưới sự hướng dẫn của PGS. Phạm Hùng Việt. NCS xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Phạm Hùng Việt đã tận tình chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm trong quá trình hướng dẫn NCS hoàn thành nội dung luận án này.

NCS xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, các thầy cô giáo Khoa Ngôn ngữ học của Học viện Khoa học xã hội đã giúp đỡ và tạo điều kiện để NCS hoàn thành luận án. NCS xin chân thành cảm ơn các Nhà khoa học trong và ngoài Học viện đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp NCS kịp thời bổ sung, hoàn thiện nội dung luận án. NCS xin chân thành cảm ơn sự hỗ trợ, giúp đỡ nhiệt tình từ các cá nhân, tổ chức đã tạo điều kiện giúp đỡ trong quá trình thu thập số liệu, tài liệu phục vụ cho mục đích nghiên cứu. NCS xin chân thành cảm ơn gia đình và đồng nghiệp là những người luôn ở bên cạnh, hỗ trợ về mặt tinh thần và chia sẻ những lúc khó khăn trong quá trình học tập, nghiên cứu.

Một lần nữa, nghiên cứu sinh xin trân trọng cảm ơn! ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tổng quan về tình hình nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới và ở Việt Nam7 1. Tình hình nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu thuật ngữ ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu của thuật ngữ dầu khí trong tiếng Anh và tiếng Việt. Tình hình nghiên cứu thuật ngữ dầu khí trong tiếng Anh. Tình hình nghiên cứu thuật ngữ dầu khí trong tiếng Việt.

19 Chương 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN. Cơ sở lí luận về thuật ngữ và thuật ngữ dầu khí. Khái niệm về thuật ngữ và thuật ngữ dầu khí. Đặc điểm của thuật ngữ.

Phương thức đặt thuật ngữ. Đơn vị cấu tạo nên thuật ngữ dầu khí trong tiếng Anh và tiếng Việt. Thuật ngữ với lí thuyết định danh. Phân biệt thuật ngữ và một số khái niệm liên quan.

Cơ sở lí luận về ngôn ngữ học đối chiếu. Những nguyên tắc chung trong đối chiếu ngôn ngữ. 55 Chương 3: ĐỐI CHIẾU PHƯƠNG THỨC VÀ ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO CỦA THUẬT NGỮ DẦU KHÍ TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT57 3. Phương thức cấu tạo thuật ngữ dầu khí tiếng Anh và tiếng Việt.

Phương thức cấu tạo thuật ngữ dầu khí tiếng Anh. Phương thức cấu tạo thuật ngữ dầu khí tiếng Việt. Đối chiếu số lượng các thành tố cấu tạo TNDK tiếng Anh và tiếng Việt68 iii 3. thuật ngữ dầu khí tiếng Anh và tiếng Việt xét theo số lượng thành tố.

Đánh giá điểm tương đồng và khác biệt của thuật ngữ dầu khí tiếng Anh và tiếng Việt xét trên số lượng thành tố cấu tạo. Đối chiếu đặc điểm về cấu tạo và từ loại của thuật ngữ dầu khí Tiếng Anh và Tiếng Việt. thuật ngữ dầu khí gồm một thành tố cấu tạo. Thuật ngữ dầu khí gồm hai thành tố cấu tạo.

Thuật ngữ dầu khí gồm ba thành tố cấu tạo. Thuật ngữ dầu khí gồm bốn thành tố cấu tạo. TNDK gồm năm thành tố cấu tạo. TNDK gồm sáu và bảy thành tố cấu tạo.

Thuật ngữ là từ viết tắt. Những điểm tương đồng và khác biệt về đặc điểm cấu tạo và từ loại của thuật ngữ dầu khí tiếng Anh và tiếng Việt. Đối chiếu mô hình cấu tạo của thuật ngữ dầu khí Tiếng Anh và Tiếng Việt88 3. Các mô hình cấu tạo thuật ngữ dầu khí tiếng Anh.

Các mô hình cấu tạo thuật ngữ dầu khí tiếng Việt :. Những điểm tương đồng khác biệt về mô hình cấu tạo của thuật ngữ dầu khí tiếng Anh và tiếng Việt. 103 Chương 4: ĐỐI CHIẾU PHƯƠNG THỨC TẠO LẬP VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỊNH DANH CỦA THUẬT NGỮ DẦU KHÍ TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT. Những phương thức tạo lập Thuật ngữ dầu khí trong tiếng Anh và tiếng Việt.

Phương thức thuật ngữ hóa từ ngữ thông thường. Phương thức vay mượn từ Thuật ngữ dầu khí nước ngoài. Đặc điểm định danh Thuật ngữ dầu khí trong tiếng Anh và tiếng Việt. Đặc điểm định danh thuật ngữ dầu khí xét theo kiểu ngữ nghĩa.

Mô hình định danh thuật ngữ dầu khí. Thuật ngữ sử dụng trong tìm kiếm, thăm dò dầu khí. Thuật ngữ sử dụng trong khai thác dầu khí. Thuật ngữ sử dụng trong chế biến dầu khí.

Thuật ngữ sử dụng trong kỹ thuật phụ trợ dầu khí. Một số vấn đề chuẩn hóa thuật ngữ dầu khí trong tiếng Việt. Khái niệm chuẩn hóa và chuẩn hóa thuật ngữ. Thực trạng thuật ngữ dầu khí trong tiếng Việt.

Đề xuất về việc chuẩn hóa thuật ngữ dầu khí trong tiếng Việt. 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 NGỮ LIỆU KHẢO SÁT.

161 v DANH MỤC VIẾT TẮT ĐHQG Đại học Quốc gia KHXH Khoa học xã hội Nxb Nhà xuất bản T Thành tố THCN Trung học Chuyên nghiệp TN Thuật ngữ TNDK Thuật ngữ dầu khí vi DANH MỤC BẢNG Bảng 3. TNDK tiếng Anh và tiếng Việt xét theo số lượng thành tố .2: TNDK tiếng Anh gồm 1 thành tố cấu tạo .3: TNDK tiếng Việt gồm 1 thành tố cấu tạo.4: Thuật ngữ dầu khí tiếng Anh 2 thành tố .5: Thuật ngữ dầu khí tiếng Việt 2 thành tố .6: TNDK tiếng Anh và tiếng Việt 3 thành tố .7: TNDK tiếng Anh và tiếng Việt 4 thành tố .8: TNDK tiếng Anh và tiếng Việt 5 thành tố. TNDK tiếng Anh và tiếng Việt 6 và 7 thành tố. Tổng hợp từ loại TNDK tiếng Anh và tiếng Việt.

Bảng tổng hợp số lượng mô hình câu tạo thuật ngữ Anh-Việt. Mô hình định danh thuật ngữ chỉ chủ thể tìm kiếm thăm dò dầu khí trong tiếng Anh và tiếng Việt. Mô hình định danh thuật ngữ chỉ chủ thể khai thác dầu khí trong tiếng Anh và tiếng Việt. Mô hình định danh thuật ngữ chỉ chủ thể chế biến dầu khí trong tiếng Anh và tiếng Việt.

Mô hình định danh thuật ngữ chỉ chủ thể kỹ thuật phụ trợ dầu khí trong tiếng Anh và tiếng Việt. Mô hình định danh thuật ngữ chỉ chủ thể kinh tế dầu khí trong tiếng Anh và tiếng Việt. 135 vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. TNDK tiếng Anh và tiếng Việt xét theo số lượng thành tố.2: TNDK tiếng Anh gồm 1 thành tố cấu tạo .3: TNDK tiếng Việt gồm 1 thành tố cấu tạo .4: TNDK tiếng Anh 2 thành tố .5: Thuật ngữ dầu khí tiếng Việt 2 thành tố .6: TNDK tiếng Anh và tiếng Việt 3 thành tố .7: TNDK tiếng Anh và tiếng Việt 4 thành tố .8: TNDK tiếng Anh và tiếng Việt 5 thành tố.

Tổng hợp từ loại TNDK tiếng Anh và tiếng Việt. 87 viii MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, trong quá trình hội nhập toàn cầu và phát triển, tiếng Anh đã trở thành ngôn ngữ quốc tế. Chính vì vậy, yêu cầu sử dụng tiếng Anh hiệu quả trong học tập, giao tiếp và các ngành khoa học khác là rất quan trọng.

Nằm trong bối cảnh chung đó, tiếng Anh cũng được xem như là điều kiện tiên quyết cho những người làm trong ngành dầu khí, đặc biệt là giới sinh viên ngày nay. Các hoạt động của ngành dầu khí không chỉ sử dụng những từ ngữ thông thường mà còn phải sử dụng một bộ phận từ ngữ chỉ đích danh những khái niệm, biểu tượng, phạm trù, các sự vật, hiện tượng …, đó chính là hệ thuật ngữ. Các nhà ngôn ngữ học xác định thuật ngữ là những từ chuyên môn có nghĩa đặc biệt; những từ cố gắng chỉ có một nghĩa với tính cách biểu hiện chính xác các khái niệm và tên gọi các sự vật [37]. Thuật ngữ khác từ thông thường ở chỗ nó có ý nghĩa biểu vật trùng hoàn toàn với sự vật, hiện tượng … có thực trong thực tế đối tượng của ngành kỹ thuật và ngành khoa học tương ứng, và có ý nghĩa biểu niệm là khái niệm về các sự vật hiện tượng này đúng như chúng tồn tại trong tư duy [4].

Trong xu hướng toàn cầu hóa như vậy, nhiệm vụ đặt ra là cần phải hệ thống hóa và chuẩn hóa các thuật ngữ khoa học được sử dụng trong ngành Dầu khí làm sao để nó vừa có giá trị khoa học, vừa mang tính thời sự rõ rệt. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, hầu hết các thuật ngữ dùng để biểu đạt các khái niệm, biểu tượng, phạm trù thường được chuyển dịch hoặc vay mượn từ tiếng nước ngoài như tiếng Pháp, tiếng Nga, tiếng Trung và bây giờ là tiếng Anh. Cho nên, còn thiếu những định nghĩa thống nhất cho nội dung thuật ngữ bằng tiếng Việt, đặc biệt là cấu tạo, ngữ nghĩa và cách định danh chưa được chuẩn hóa. Thuật ngữ thường gắn liền với những từ ngữ chuyên môn có tính đặc thù.

Những từ ngữ chuyên môn đó mô tả một thực thể hay một khái niệm một cách cụ thể, rõ ràng trong khi từ thông thường lại ít chính xác và thường đa 1 nghĩa. Ví dụ như thuật ngữ bus trong tiếng Anh được phiên chuyển sang tiếng Việt với từ ngữ thông thường có nghĩa là xe buýt (một loại phương tiện giao thông công cộng). Song với tư cách là một thuật ngữ Dầu khí thì bus lại có nghĩa là thanh dẫn (những thanh dẫn điện được xếp cùng với nhau để tập hợp và phân phối dòng điện từ nhiều nguồn). Đó là lý do các thuật ngữ cần phải được đối chiếu với một ngôn ngữ phổ biến và thông dụng trên thế giới để đi tới một cách hiểu thống nhất trong ngành.