Khảo sát dịch thuật Trung-Việt văn bản thương mại bởi Trần Bích Lan - ĐHQGHN

ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NOI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRAN BÍCH LAN (CHEN BILAN) KHAO SAT DICH THUAT TRUNG- VIET (TREN CAC BAN DICH VAN BAN THUONG MAI TRUNG - VIET) Hà Nội - 2016 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NOI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRAN BÍCH LAN (CHEN BILAN) KHAO SAT DICH THUAT TRUNG- VIET (TREN CAC BAN DICH VAN BAN THUONG MAI TRUNG - VIET) Chuyên ngành: Việt ngữ hoc Mã số : 62. 20 NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HỌC: 1. NGUYEN HỎNG CON 2. NGUYÊN THỊ TÂN Chi tịch HD cham LATS cấp ĐHQG T/M Tập thé hướng dẫn GS.

Dinh Văn Đức PGS. Nguyễn Hồng Con Hà Nội - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những kết quả trình bày trong luận án là kết quả nghiên cứu của bản thân, dưới sự hướng dẫn của giáo sư hướng dẫn, không sao chép từ bất kì công trình nào có trước của người khác. Những quan điểm trích dẫn đều chú dẫn rõ ràng. Hà Nội, Ngày 22 tháng 02 năm 2016 Tác giả luận án TRAN BÍCH LAN (CHEN BILAN) LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin trân trọng cảm ơn Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội vì đã cho tôi cơ hội học tập nghiên cứu trong suốt những năm qua.

Lời cảm ơn chân thành nhất xin được gửi tới PGS TS. Nguyễn Hồng Cén và TS. Nguyễn Thị Tân — thầy cô đã hết lòng tận tình giúp đỡ tôi. Trong suốt thời gian qua, những lời khuyên bảo và góp ý chân thành của thầy cô, sự nghiêm túc của thầy cô trong khoa học, sự tận tâm của thầy cô đối với công việc, sự chân tình của thầy cô trong cuộc sống vẫn đã và đang là nguồn động lực quý giá giúp tôi vượt qua được mọi khó khăn, kiên định trong hướng nghiên cứu và đạt được kết quả như ngày hôm nay.

Xin cảm ơn cơ quan chủ quản: Trường Đại học Quảng Tây, Trung Quốc vì sự giúp đỡ vô giá về thời gian, vật chất và tinh thần trong suốt thời gian tôi thực hiện luận an. Cuối cùng, lời cảm ơn sâu sắc nhất từ đáy lòng xin được gửi tới tất cả những người tôi thương yêu nhất: bà nội và cha mẹ — những người đã có công sinh thành và nuôi dưỡng tôi, chồng và con trai, anh chi ruột thịt — những người luôn dành cho tôi niềm yêu thương, tin tưởng vô hạn và đã phải hy sinh vì tôi nhiều nhất, chia sẻ cùng tôi tất cả mọi thăng trầm trong thời gian qua. Hà Nội, ngày 22 tháng 02 năm 2016 TRAN BÍCH LAN (CHEN BILAN) 0/.,ÔỎ 6 CHƯƠNG 1. TONG QUAN TINH HINH NGHIÊN CUU o.Tinh hình nghiên cứu dịch van ban thương mai tại Trung Quốc.Tinh hình nghiên cứu dich văn ban thương mại tại Việt Nam .Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu.

CƠ SỞ LÍ THUYET CUA LUẬN ÁN.Văn bản và văn bản thương mại 1. Khái niệm văn bản và đặc điểm của văn bản. Khái niệm văn bản thương mại.Đặc điểm văn bản thương Tmi.Các loại văn bản thương mai .- --- 5 5+ se se *+sx+xsereeexeerree 21 1. Dịch thuật và nghiên cứu dịch thuật.

Bản chất của dich thuật. Lí luận dịch thuật của Nghiêm Phục.Các khuynh hướng trong nghiên cứu dịch thuật.Cách tiếp cận dịch thuật. Van đề tương đương dịch thuật. Khai niệm tương đương dich thuật.

Các kiêu tương đương dich thuật. Lí thuyết dich văn bản. Đặc điểm dịch thuật VBTM Trung — ViỆt. Đơn vị khảo sát dịch VBTM Trung — VIỆt.

Các phương pháp/thủ pháp dịch văn bản. Khái niệm phương pháp va thủ pháp dịch thuật. Cac thủ pháp dich VBTM Trung — Viét. TIỂU KET oooceccsccscscsscsssessesssessessesssessecsusssessessusssecsusssessessusssssussisssessuessessssseseesessseess 46 CHUONG 2.KHAO SAT DỊCH TỪ NGỮ TRONG VAN BAN THUONG MAI 0.

DỊCH CÁC THUẬT NGỮ.-- 22: 2©22+2EE9EEE9EE1221122112711271127112712271. Nguyên tắc dich thuật ngữ. Nguyên tắc trung thành. Nguyên tắc chính xác.-------¿- + + t+Ek£EE2E2EEEEE2EEEEEcrErrrre 51 2.

Nguyên tắc thống nhấtt. Nguyên tắc ngắn gọn. DỊCH CÁC TỪ NGỮ LICH SỰ.- 2-22 22+2222EE££EEEEEE22EE22212221222122212Ekcee 56 2. Ti ngtt xung HO.

Dịch tương đương văn hóa. Một số từ ngữ xưng hô cần lưu ý. TU ngtt X 2100 oe. Dich từ ngữ xã B1AO.

LH HH HH HH HH Hệ 69 2. Dịch tương đương chức năng. Dịch tương đương văn ha. DỊCH CAC CUM TỪ CÓ ĐỊNH.

Cụm từ cố định. Dịch cụm từ cố định.--¿- +: ©2¿+2++2x+2E+2EE£EE2EE2EE21122171211221 21. - - -- + 1S 21 v1 912 H1 nh HH ng nà ngàn nh ràp 78 2. - 2- 2 12E£+EE9EE2EEEE1E2112112711211271711211112111171.KHAO SAT DICH PHAT NGON TRONG VAN BAN THUONG MAI 0300953405005.

DỊCH PHÁT NGÔN CÂU KHIỂN .-¿- St tk EEEEEEEEEEESEEEEEEEEErrkrrrrkrrves 86 3. Phát ngôn cầu khiến.----- 2® +SE+EE£EE9EE2EE2EE2E12E121171121121121. Dich phát ngôn cầu khiến .----- 2: ©2++22++2EE2EEEt2EEEEEEEEEEerkrrrkree 87 3. DICH PHAT NGON HOL.

Phat mg6n hOd occ. DỊCH PHÁT NGON THONG BAO. Phát ngôn thông báo. -- - + ch TH TH TH TH TH HH nàn ưệp 99 3.

Dịch phát ngôn thông báo. DỊCH PHAT NGON CAM KẾTT. Phát ngôn cam kẾT.--- 2: +¿© 2+ x++E£+EE£EE2EE2EEE211221711211221 71. Dịch phát ngôn cam két.

-- -- ¿ ¿+ +E+EE£EE£EE£EESEEEEEEEEEEEEEEEEkrrkrree 105 3. DỊCH PHÁT NGÔN BIEU CẢM.---2- 22 22+2+2+EE££EE2£EE2SEEEEEEErkrrkcrrkee 109 3. Phát ngôn biểu cảm.----2¿- 2 E+E£+EE£EE£2EESEEEEEE2E17112E1211712211 E2, 109 3. Dịch phát ngôn biểu cảm.----¿- 2 5£ £+EE+2E£2EE£EEEEEEEECEEerrrerkerex 110 kh”? ‹ on a.KHAO SAT LOI THUONG GAP VA CACH KHAC PHUC LOI TRONG VIỆC DỊCH VAN BAN THƯƠNG MẠI TRUNG - VIỆT.

NHỮNG LOI SAI TRONG BAN DỊCH.- 2 2s E‡tE£EE£EEEEEEEEEEEEEEeExrree 119 4. Lỗi sai VỀ tir ngữ. Dùng sai từ ngữ xưng hô. Dùng sai từ Hán ViỆt.

Dùng sai thuật ngữ chuyên ngành. Lỗi sai về ngữ pháp ¬——. Lỗi sai về cách biểu đạt. NGUYEN NHÂN DAN ĐỀN LOI SAI TRONG DỊCH THUẬTT.

Không nam được chức năng và mục đích của văn bản. Do anh hưởng của ngôn ngữ me đẻ (tiếng Trung). Thiếu kiến thức về sự khác biệt giữa hai nền văn hóa Trung Việt. Thiếu tinh thần trách nhiệm.

BIEN PHAP KHAC PHỤC LOI SAI TRONG DỊCH THUẬT. Trang bị kiến thức về lí luận và phương pháp dịch thuật. Hiểu rõ chức năng và mục đích của văn bản cần dịch. Thông thạo ngữ nguồn và ngữ đích.

Am hiểu hai nền văn hóa Trung VIiỆt. Nang cao tinh thần trách nhiệm trong quá trình dịch thuật. 150 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BANG Bang 1. Quan hệ giữa đặc trưng chức năng của văn ban và sách lược dịch.

Yếu tố tiếng Anh trong văn bản Trung — ViỆt.-- 2-52 scx>cz+zscxec 55 Bang 2. Bang đại từ xưng hô tiếng Trung và tiếng Việt. Từ ngữ xưng hô ngôi thứ nhat oo. Từ ngữ xưng hô ngôi thứ ha1.- G3 211111331 191118111 119 1 vn ướt 59 Bang 2.

Từ ngữ xưng hô ngôi thứ ba. - -- c1 2321111 1S 191111 nh gưky 60 Bang 2. Từ ngữ chỉ sự mong muỐn. ----- 2 2 S£E£2E£+EE£EE£EEEEE£EEEEEtrxrxezrerrxee 69 Bang 2.

Từ ngữ kết thúc bức thu .-2-2¿- 2 <+SE£EE2EE2EEEEEEEEEEEEEEEEEEEErrkrrrkerker 70 Bảng 2. Những từ bày tỏ lòng cảm ƠI.- óc x11 vn HH hư 71 Bang 4. Dịch sai từ chuyên ngành in ấn, bao bi (tư liệu thực (ee 127 Bảng 4. Dich sai từ chuyên ngành 6 tô (tư liệu thực tế).

Một số từ viết tắt trong tiếng Trung .--- 2-2 2+s+teEteEEeEerzrzrzei 145 DANH MỤC HÌNH VE Hình 1. Mô hình chữ V dịch thuật của Newmark.--- 5 +5 =ss+++<sscc+zssccsz Hình 1. Mô hình phương pháp dịch thuật của Nguyễn Hồng Cồn. LÍ DO CHỌN ĐÈ TÀI Ngày nay, khi các hoạt động hợp tác về kinh tế, khoa học kĩ thuật và văn hoá giữa Việt Nam va Trung Quốc ngày càng phát triển mạnh mẽ, thì các hoạt động liên quan đến ngôn ngữ Trung — Việt dưới nhiều hình thức cũng tăng lên không ngừng, đặc biệt là hoạt động dịch thuật.

Hiện nay, hoạt động giao lưu sôi nổi giữa hai nước đòi hỏi phải dịch nhiều loại văn bản song ngữ, cho nên hoạt động dịch thuật Trung — Việt ngày cảng đa dạng về nội dung lẫn thể loại văn bản. Dịch phẩm không chi là những tác phẩm văn học, thơ ca như trước đây mà còn có cả các thể loại văn bản ứng dụng như chuyên luận kinh tẾ, pháp luật, du lịch, phóng sự, đặc biệt là các văn bản thương mại như thư tín giao dịch thương mại, bản hướng dẫn sử dụng, quảng cáo sản phẩm, hợp đồng mua bán và văn bản bình luận về kinh tế. Do hoạt động giao lưu kinh tế giữa hai nước không ngừng gia tăng, dịch văn bản thương mại song ngữ ngảy càng trở nên quan trọng. Một bản dịch thương mại chính xác, đầy đủ và có tính thâm mỹ sẽ dé lại ấn tượng sâu sắc cho đối tác và thúc đây hai bên đi đến mục đích giao tiếp thành công.

Hoạt động dịch các văn bản thương mại Trung — Việt (được gọi tắt là VBTM Trung — Việt) đã góp phần làm cho quan hệ thương mại giữa hai nước không ngừng phát triển, tao ra nhiều triển vọng dé giao lưu hợp tác không chi trong lĩnh vực Kinh tế, thương mại mà cả ở lĩnh vực văn hoá, xã hội. Vì vậy, nghiên cứu dịch thuật VBTM Trung — Việt, đang trở thành một đề tài thời sự trong nghiên cứu dịch thuật nói chung va dịch thuật Trung — Việt nói riêng. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Cùng với sự phát triển trong quan hệ kinh tế giữa hai nước Trung Việt, văn bản thương mại đóng một vai trò quan trọng và việc dịch VBTM Trung — Việt cũng nên được quan tâm đúng mức và nghiên cứu có hệ thống. Trong bối cảnh như vậy, luận án này sẽ xác định đặc trưng ngôn ngữ của văn bản thương mại, phân tích đối chiếu để chỉ ra những tương đồng và khác biệt của VBTM Trung — Việt.

Luận án tập trung khảo sát dịch thuật Trung — Việt nói chung và dịch thuật VBTM Trung — Việt nói riêng cả về mặt lí luận lẫn thực tiễn. Dựa vào lí thuyết dịch thuật chức năng của Đức và lí thuyết dich tương đương, luận án tập trung vào cách chuyển dịch các nhóm từ ngữ và phát ngôn đặc trưng của VBTM Trung — Việt. NHIỆM VU CUA LUẬN ÁN Luận án có các nhiệm vụ nghiên cứu chính sau đây: - Tổng quan tình hình và lí luận nghiên cứu dịch thuật nói chung và dịch thuật Trung — Việt nói riêng dé vận dụng vào khảo sát việc dịch các VBTM Trung — Việt. - Xác định đặc trưng của văn bản thương mại, phân tích đối chiếu để chỉ ra những tương đồng và khác biệt của VBTM Trung — Việt.

- Khảo sát phương thức chuyền dịch VBTM Trung — Việt, tập trung vào cách chuyên dich các nhóm từ ngữ và phát ngôn đặc trưng của VBTM Trung — Việt. - Khảo sát các lỗi thường gặp, các nguyên nhân gây lỗi trong dịch VBTM Trung — Việt và đề xuất các giải pháp khắc phục lỗi.