Luận án tiến sĩ: Khảo sát dịch thuật Trung - Việt trên các bản dịch văn bản thương mại của Trần Bích Lan

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRẦN BÍCH LAN (CHEN BILAN) KHẢO SÁT DỊCH THUẬT TRUNG - VIỆT (TRÊN CÁC BẢN DỊCH VĂN BẢN THƯƠNG MẠI TRUNG – VIỆT) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Hà Nội - 2016 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRẦN BÍCH LAN (CHEN BILAN) KHẢO SÁT DỊCH THUẬT TRUNG - VIỆT (TRÊN CÁC BẢN DỊCH VĂN BẢN THƯƠNG MẠI TRUNG – VIỆT) Chuyên ngành: Việt ngữ học Mã số : 62. 20 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN HỒNG CỔN 2. NGUYỄN THỊ TÂN Chủ tịch HĐ chấm LATS cấp ĐHQG T/M Tập thể hướng dẫn GS.

Đinh Văn Đức PGS. Nguyễn Hồng Cổn Hà Nội - 2016 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những kết quả trình bày trong luận án là kết quả nghiên cứu của bản thân, dƣới sự hƣớng dẫn của giáo sƣ hƣớng dẫn, không sao chép từ bất kì công trình nào có trƣớc của ngƣời khác. Những quan điểm trích dẫn đều chú dẫn rõ ràng. Hà Nội, Ngày 22 tháng 02 năm 2016 Tác giả luận án TRẦN BÍCH LAN (CHEN BILAN) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Trƣớc hết, tôi xin trân trọng cảm ơn Khoa Ngôn ngữ học, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội vì đã cho tôi cơ hội học tập nghiên cứu trong suốt những năm qua.

Lời cảm ơn chân thành nhất xin đƣợc gửi tới PGS TS. Nguyễn Hồng Cổn và TS. Nguyễn Thị Tân – thầy cô đã hết lòng tận tình giúp đỡ tôi. Trong suốt thời gian qua, những lời khuyên bảo và góp ý chân thành của thầy cô, sự nghiêm túc của thầy cô trong khoa học, sự tận tâm của thầy cô đối với công việc, sự chân tình của thầy cô trong cuộc sống vẫn đã và đang là nguồn động lực quý giá giúp tôi vƣợt qua đƣợc mọi khó khăn, kiên định trong hƣớng nghiên cứu và đạt đƣợc kết quả nhƣ ngày hôm nay.

Xin cảm ơn cơ quan chủ quản: Trƣờng Đại học Quảng Tây, Trung Quốc vì sự giúp đỡ vô giá về thời gian, vật chất và tinh thần trong suốt thời gian tôi thực hiện luận án. Cuối cùng, lời cảm ơn sâu sắc nhất từ đáy lòng xin đƣợc gửi tới tất cả những ngƣời tôi thƣơng yêu nhất: bà nội và cha mẹ – những ngƣời đã có công sinh thành và nuôi dƣỡng tôi, chồng và con trai, anh chị ruột thịt – những ngƣời luôn dành cho tôi niềm yêu thƣơng, tin tƣởng vô hạn và đã phải hy sinh vì tôi nhiều nhất, chia sẻ cùng tôi tất cả mọi thăng trầm trong thời gian qua. Hà Nội, ngày 22 tháng 02 năm 2016 TRẦN BÍCH LAN (CHEN BILAN) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG. 4 DANH MỤC HÌNH VẼ.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU .Tình hình nghiên cứu dịch văn bản thƣơng mại tại Trung Quốc .Tình hình nghiên cứu dịch văn bản thƣơng mại tại Việt Nam .Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu. CƠ SỞ LÍ THUYẾT CỦA LUẬN ÁN .Văn bản và văn bản thƣơng mại. Khái niệm văn bản và đặc điểm của văn bản. Khái niệm văn bản thƣơng mại .Đặc điểm văn bản thƣơng mại .Các loại văn bản thƣơng mại.

Dịch thuật và nghiên cứu dịch thuật. Bản chất của dịch thuật. Lí luận dịch thuật của Nghiêm Phục .Các khuynh hƣớng trong nghiên cứu dịch thuật .Cách tiếp cận dịch thuật. Vấn đề tƣơng đƣơng dịch thuật.

Khái niệm tƣơng đƣơng dịch thuật. Các kiểu tƣơng đƣơng dịch thuật. Lí thuyết dịch văn bản. Đặc điểm dịch thuật VBTM Trung – Việt.

Đơn vị khảo sát dịch VBTM Trung – Việt. Các phƣơng pháp/thủ pháp dịch văn bản. Khái niệm phƣơng pháp và thủ pháp dịch thuật. Các thủ pháp dịch VBTM Trung – Việt .KHẢO SÁT DỊCH TỪ NGỮ TRONG VĂN BẢN THƢƠNG MẠI TRUNG – VIỆT.

DỊCH CÁC THUẬT NGỮ. Nguyên tắc dịch thuật ngữ. Nguyên tắc trung thành. Nguyên tắc chính xác.

Nguyên tắc thống nhất. Nguyên tắc ngắn gọn. DỊCH CÁC TỪ NGỮ LỊCH SỰ. Từ ngữ xƣng hô.

57 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Dịch từ ngữ xƣng hô. Dịch theo ngữ cảnh. Dịch tƣơng đƣơng văn hóa.

Một số từ ngữ xƣng hô cần lƣu ý. Từ ngữ xã giao. Dịch từ ngữ xã giao. Dịch tƣơng đƣơng chức năng.

Dịch tƣơng đƣơng văn hóa. DỊCH CÁC CỤM TỪ CỐ ĐỊNH. Cụm từ cố định. Dịch cụm từ cố định.KHẢO SÁT DỊCH PHÁT NGÔN TRONG VĂN BẢN THƢƠNG MẠI TRUNG – VIỆT.

DỊCH PHÁT NGÔN CẦU KHIẾN. Phát ngôn cầu khiến. Dịch phát ngôn cầu khiến. DỊCH PHÁT NGÔN HỎI.

Phát ngôn hỏi. Dịch phát ngôn hỏi. DỊCH PHÁT NGÔN THÔNG BÁO. Phát ngôn thông báo.

Dịch phát ngôn thông báo. DỊCH PHÁT NGÔN CAM KẾT. Phát ngôn cam kết. Dịch phát ngôn cam kết.

DỊCH PHÁT NGÔN BIỂU CẢM. Phát ngôn biểu cảm. Dịch phát ngôn biểu cảm .KHẢO SÁT LỖI THƢỜNG GẶP VÀ CÁCH KHẮC PHỤC LỖI TRONG VIỆC DỊCH VĂN BẢN THƢƠNG MẠI TRUNG – VIỆT. NHỮNG LỖI SAI TRONG BẢN DỊCH.

Lỗi sai về từ ngữ. Dùng sai từ ngữ xƣng hô. Dùng sai từ Hán Việt. 123 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Dùng sai thuật ngữ chuyên ngành. Lỗi sai về ngữ pháp. Lỗi sai về cách biểu đạt. NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN LỖI SAI TRONG DỊCH THUẬT.

Không nắm đƣợc chức năng và mục đích của văn bản. Do ảnh hƣởng của ngôn ngữ mẹ đẻ (tiếng Trung). Thiếu kiến thức về sự khác biệt giữa hai nền văn hóa Trung Việt. Thiếu tinh thần trách nhiệm.

BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC LỖI SAI TRONG DỊCH THUẬT. Trang bị kiến thức về lí luận và phƣơng pháp dịch thuật. Hiểu rõ chức năng và mục đích của văn bản cần dịch. Thông thạo ngữ nguồn và ngữ đích.

Am hiểu hai nền văn hóa Trung Việt. Nâng cao tinh thần trách nhiệm trong quá trình dịch thuật. 150 PHỤ LỤC 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Quan hệ giữa đặc trƣng chức năng của văn bản và sách lƣợc dịch.

Yếu tố tiếng Anh trong văn bản Trung – Việt. Bảng đại từ xƣng hô tiếng Trung và tiếng Việt. Từ ngữ xƣng hô ngôi thứ nhất. Từ ngữ xƣng hô ngôi thứ hai.

Từ ngữ xƣng hô ngôi thứ ba. Từ ngữ chỉ sự mong muốn. Từ ngữ kết thúc bức thƣ. Những từ bày tỏ lòng cảm ơn.

Dịch sai từ chuyên ngành in ấn, bao bì (tƣ liệu thực tế). Dịch sai từ chuyên ngành ô tô (tƣ liệu thực tế). Một số từ viết tắt trong tiếng Trung. 145 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.

Mô hình chữ V dịch thuật của Newmark. Mô hình phƣơng pháp dịch thuật của Nguyễn Hồng Cổn .43 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Ngày nay, khi các hoạt động hợp tác về kinh tế, khoa học kĩ thuật và văn hoá giữa Việt Nam và Trung Quốc ngày càng phát triển mạnh mẽ, thì các hoạt động liên quan đến ngôn ngữ Trung – Việt dƣới nhiều hình thức cũng tăng lên không ngừng, đặc biệt là hoạt động dịch thuật. Hiện nay, hoạt động giao lƣu sôi nổi giữa hai nƣớc đòi hỏi phải dịch nhiều loại văn bản song ngữ, cho nên hoạt động dịch thuật Trung – Việt ngày càng đa dạng về nội dung lẫn thể loại văn bản.

Dịch phẩm không chỉ là những tác phẩm văn học, thơ ca nhƣ trƣớc đây mà còn có cả các thể loại văn bản ứng dụng nhƣ chuyên luận kinh tế, pháp luật, du lịch, phóng sự, đặc biệt là các văn bản thƣơng mại nhƣ thƣ tín giao dịch thƣơng mại, bản hƣớng dẫn sử dụng, quảng cáo sản phẩm, hợp đồng mua bán và văn bản bình luận về kinh tế. Do hoạt động giao lƣu kinh tế giữa hai nƣớc không ngừng gia tăng, dịch văn bản thƣơng mại song ngữ ngày càng trở nên quan trọng. Một bản dịch thƣơng mại chính xác, đầy đủ và có tính thẩm mỹ sẽ để lại ấn tƣợng sâu sắc cho đối tác và thúc đẩy hai bên đi đến mục đích giao tiếp thành công. Hoạt động dịch các văn bản thƣơng mại Trung – Việt (đƣợc gọi tắt là VBTM Trung – Việt) đã góp phần làm cho quan hệ thƣơng mại giữa hai nƣớc không ngừng phát triển, tạo ra nhiều triển vọng để giao lƣu hợp tác không chỉ trong lĩnh vực Kinh tế, thƣơng mại mà cả ở lĩnh vực văn hoá, xã hội.

Vì vậy, nghiên cứu dịch thuật VBTM Trung – Việt, đang trở thành một đề tài thời sự trong nghiên cứu dịch thuật nói chung và dịch thuật Trung – Việt nói riêng. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Cùng với sự phát triển trong quan hệ kinh tế giữa hai nƣớc Trung Việt, văn bản thƣơng mại đóng một vai trò quan trọng và việc dịch VBTM Trung – Việt cũng nên 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đƣợc quan tâm đúng mức và nghiên cứu có hệ thống. Trong bối cảnh nhƣ vậy, luận án này sẽ xác định đặc trƣng ngôn ngữ của văn bản thƣơng mại, phân tích đối chiếu để chỉ ra những tƣơng đồng và khác biệt của VBTM Trung – Việt. Luận án tập trung khảo sát dịch thuật Trung – Việt nói chung và dịch thuật VBTM Trung – Việt nói riêng cả về mặt lí luận lẫn thực tiễn.

Dựa vào lí thuyết dịch thuật chức năng của Đức và lí thuyết dịch tƣơng đƣơng, luận án tập trung vào cách chuyển dịch các nhóm từ ngữ và phát ngôn đặc trƣng của VBTM Trung – Việt. NHIỆM VỤ CỦA LUẬN ÁN Luận án có các nhiệm vụ nghiên cứu chính sau đây: - Tổng quan tình hình và lí luận nghiên cứu dịch thuật nói chung và dịch thuật Trung – Việt nói riêng để vận dụng vào khảo sát việc dịch các VBTM Trung – Việt. - Xác định đặc trƣng của văn bản thƣơng mại, phân tích đối chiếu để chỉ ra những tƣơng đồng và khác biệt của VBTM Trung – Việt. - Khảo sát phƣơng thức chuyển dịch VBTM Trung – Việt, tập trung vào cách chuyển dịch các nhóm từ ngữ và phát ngôn đặc trƣng của VBTM Trung – Việt.

- Khảo sát các lỗi thƣờng gặp, các nguyên nhân gây lỗi trong dịch VBTM Trung – Việt và đề xuất các giải pháp khắc phục lỗi.