Luận án: Quá trình xây dựng đời sống văn hóa ở Lạng Sơn 1998-2015

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VI THÙY DỊU QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở TỈNH LẠNG SƠN TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VI THÙY DỊU QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở TỈNH LẠNG SƠN TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2015 Ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số : 9229013 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS VŨ QUANG HIỂN HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Những kết luận khoa học trong luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Vi Thùy Dịu MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU .1 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.

Nghiên cứu về xây dựng đời sống văn hoá. Nghiên cứu về xây dựng đời sống văn hoá ở tỉnh Lạng Sơn. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan và những vấn đề cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu. Những vấn đề các công trình nghiên cứu đã giải quyết.

Những vấn đề luận án tiếp tục đi sâu nghiên cứu .23 Chương 2 XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở TỈNH LẠNG SƠN TỪ NĂM 1998 ĐẾN NĂM 2005. Những yếu tố tác động đến quá trình xây dựng đời sống văn hóa ở tỉnh Lạng Sơn. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội.

Truyền thống lịch sử, văn hóa, dân cư. Chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về xây dựng đời sống văn hóa. Tình hình xây dựng đời sống văn hoá ở tỉnh Lạng Sơn trước năm 1998. Triển khai xây dựng đời sống văn hóa trong toàn tỉnh.

Các phong trào xây dựng đời sống văn hóa. Xây dựng đời sống văn hóa cá nhân. Xây dựng đời sống văn hóa gia đình. Xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng.

Xây dựng môi trường văn hóa .70 Chương 3 XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA Ở TỈNH LẠNG SƠN TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2015. Một số yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới. Những tác động bất lợi của kinh tế trị trường, mở cửa, hội nhập. Những tác động bất lợi của công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Những tác động bất lợi của mạng xã hội đến cuộc sống con người, nhất là giới trẻ. Những hạn chế trong xây dựng đời sống văn hóa của giai đoạn trước. Chủ trương mới của Đảng và Nhà nước về xây dựng đời sống văn hóa 79 3. Tiếp tục xây dựng đời sống văn hóa ở tỉnh Lạng Sơn.

Các phong trào xây dựng đời sống văn hóa. Xây dựng đời sống văn hóa cá nhân .2 Xây dựng đời sống văn hóa gia đình. Xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng. Xây dựng môi trường văn hóa.

104 Chương 4 NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM. Ưu điểm, hạn chế. 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

167 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ANTT : An ninh trật tự CAND : Công an nhân dân CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa DTTS : Dân tộc thiểu số ĐSVH : Đời sống văn hóa HĐND : Hội đồng nhân dân MTTQ : Mặt trận Tổ quốc NSVH : Nếp sống văn hóa NXB : Nhà xuất bản TDTT : Thể dục thể thao UBND : Ủy ban nhân dân UBMTTQ : Ủy ban mặt trận Tổ quốc XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ Trang Bảng 2.1 Sự phân bố các dân tộc Lạng Sơn. Kết quả xây dựng gia đình văn hóa. Xây dựng thôn, bản, tổ dân phố văn hóa .4 Xây dựng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp văn hóa .Thống kê nhà văn hóa. Một số kết quả trong xây dựng đời sống văn hóa các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Kạn, Cao Bằng.

Một số kết quả trong xây dựng đời sống văn hóa giai đoạn 1998 - 2005 và 2006 - 2015. Tính cấp thiết của đề tài Từ lịch sử nhân loại, văn hoá đã chứng tỏ giá trị và sức mạnh của mình. Không có văn hoá, loài người không thể thực hiện được những bước tiến dài trong hành trình cải tạo giới tự nhiên và xã hội, khẳng định, tạo dựng nền văn minh trí tuệ như hiện nay. Cuộc sống đương đại càng khẳng định văn hoá là bộ phận không thể thiếu trong mọi sinh hoạt xã hội, từ chính trị, kinh tế đến sinh hoạt cộng đồng.

Thật khó hình dung một lĩnh vực nào đó thiếu vắng sự tham góp của văn hoá như một yếu tố thể hiện trình độ tiến bộ của chủ thể trong nhìn nhận và giải quyết vấn đề. Thậm chí, cuộc sống càng phức tạp, khó khăn vai trò của văn hoá càng được thể hiện, giá trị của văn hoá càng được đề cao. Một biểu hiện của văn hoá trong đời sống xã hội là đời sống văn hóa. Đời sống văn hoá chỉ khía cạnh tích cực của đời sống, nghĩa là đời sống tích cực của cá nhân, gia đình hoặc cộng đồng để ứng xử thích hợp với những hoàn cảnh cụ thể nhằm làm thỏa mãn nhu cầu văn hóa, hướng con người đến các giá trị chân, thiện, mỹ.

Đời sống văn hóa phản ánh nhu cầu văn hoá của xã hội, tồn tại ở ngay trong cuộc sống hàng ngày, trong mỗi con người, mỗi gia đình và cộng đồng nhất định. Xây dựng đời sống văn hóa là xây dựng toàn diện và đồng bộ các yếu tố cấu thành nên đời sống văn hóa, bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, từ văn hóa vật chất đến văn hóa tinh thần, từ văn hóa cá nhân đến văn hóa gia đình và cộng đồng, từ văn hóa chính trị đến văn hóa giáo dục, văn hóa nghệ thuật, văn hóa khoa học tới văn hóa tâm linh, phong tục, tập quán… Đề tài nghiên cứu xây dựng đời sống văn hoá từ góc độ xây dựng mặt tích cực trong đời sống xã hội, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng, thông qua những nội dung, cách thức, hình thức, tổ chức, hoạt động văn hóa nhằm đáp ứng nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hóa vì sự phát triển của con người và cộng đồng. Đi đôi với xây là chống, xây là phát huy, phát triển các hoạt động văn hóa, mở rộng giao lưu, tiếp thu có chọn lọc những cái hay, cái tiến bộ trong văn hóa thế giới để bắt kịp sự phát triển của thời đại; đi liền với xây là chống, chống những cái lạc hậu, lỗi thời trong phong tục tập quán và lề thói cũ để bảo vệ bản sắc dân tộc. 1 Trong thời kì mở cửa, hội nhập giao lưu quốc tế, xây dựng đời sống văn hoá là nhiệm vụ quan trọng của cả nước, từ đó góp phần tạo ra môi trường chính trị - xã hội ổn định, an toàn và bền vững trên cơ sở đời sống kinh tế được đảm bảo.

Xây dựng đời sống văn hóa là nhiệm vụ của mọi người dân, mọi gia đình, mọi cơ quan, đoàn thể, tổ chức xã hội và các cấp, các ngành. Lạng Sơn là tỉnh quan tâm xây dựng đời sống văn hóa, nằm ở cửa ngõ phía Đông Bắc của Tổ quốc, có vị chí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, có các cửa khẩu quốc tế, là đầu mối giao lưu kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc với các nước ASEAN, Đông - Tây Âu. Tỉnh Lạng Sơn có nhiều thành phần dân tộc sinh sống (Nùng, Tày, Kinh, Dao, Hoa, Sán Chay, Mông.), người dân xứ Lạng có truyền thống giữ gìn và phát huy các giá trị bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng đời sống văn hóa phong phú, đậm đà bản sắc riêng của mình. Lịch sử phát triển cho thấy, các dân tộc Lạng Sơn với bản sắc của mình, qua bao lần tiếp biến vẫn không bị phai mờ, thậm chí qua bao lần đất nước bị xâm lăng, dân tộc bị thôn tính, mỗi lần tiếp biến, văn hoá bản địa với bản lĩnh và sức sống của mình, lấy bản sắc dân tộc làm tiêu chí, gạn lọc, khơi trong, tiếp thu những tinh hoa tốt đẹp của các nền văn hoá khác, làm giàu có và đậm đà thêm, phong phú thêm cho bản sắc của mình.

Từ khi tỉnh Lạng Sơn bước vào thời kì đổi mới, xu thế hội nhập quốc tế đã diễn ra ngày càng mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực. Lĩnh vực văn hóa cũng đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Cơ hội lớn là có thể tiếp nhận các trào lưu văn hóa tiến bộ của nhân loại để theo kịp với thời đại. Thách thức lớn là những trào lưu văn hóa từ bên ngoài có thể làm xáo trộn thậm chí triệt tiêu mặt nào đó của bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời những yếu tố tiêu cực có thể len lỏi đến làm phá vỡ thuần phong mỹ tục trong đời sống văn hóa của các dân tộc.

Trong giai đoạn hiện nay, nền kinh tế thị trường và xu thế mở cửa, hội nhập đang tạo ra nhiều động lực và điều kiện quan trọng để phát triển đất nước, tuy nhiên, mặt trái của nó có tác động tiêu cực đến văn hoá, thể hiện rõ trong sự biến đổi lối sống, đời sống của một bộ phận nhân dân các dân tộc. Mặt khác, các thế lực thù địch đang tìm mọi cách chống phá sự nghiệp đổi mới, trong đó có chiến lược “Diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực văn hóa - tư tưởng. Để bảo vệ chính mình, một trong những vấn đề được 2 tỉnh Lạng Sơn quan tâm hiện nay là xây dựng đời sống văn hoá các dân tộc, huy động mọi tiềm lực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ quê hương, đi đôi với công cuộc đổi mới toàn diện đất nước đòi hỏi phải gắn chặt nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội với việc xây dựng đời sống văn hóa của tỉnh góp phần xây dựng nền văn hoá vì văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp đổi mới. Nhận thức đó chỉ đạo hoạt động thực tiễn xây dựng đời sống văn hóa nhằm góp phần hạn chế những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường trong tiến trình xây dựng nền văn hoá mới và con người mới.