Luận án TS Văn hóa: Văn hóa Gia đình Phật tử tại Đà Nẵng - Hoàng Thị Mai Sa

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HOÀNG THỊ MAI SA VĂN HÓA CỦA GIA ĐÌNH PHẬT TỬ TẠI ĐÀ NẴNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC HÀ NỘI - 2024 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HOÀNG THỊ MAI SA VĂN HÓA CỦA GIA ĐÌNH PHẬT TỬ TẠI ĐÀ NẴNG Ngành: Văn hóa học Mã số: 9 22 90 40 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Đỗ Lan Phương HÀ NỘI - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Tiến sĩ này là kết quả nghiên cứu của riêng tôi dưới hướng dẫn của tập thể người hướng dẫn khoa học. Các kết quả nghiên cứu được nêu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được ai công bố. Những luận điểm mà luận án kế thừa của những tác giả đi trước đều được trích dẫn nguồn chính xác, cụ thể.

Tác giả luận án Hoàng Thị Mai Sa MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Những nghiên cứu về tổ chức Phật giáo Việt Nam.

Những nghiên cứu về gia đình Phật tử thế giới và Việt Nam. Những nghiên cứu về gia đình Phật tử tại Đà Nẵng. Những vấn đề luận án kế thừa và những vấn đề nghiên cứu đặt ra. Một số khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu của luận án.

Hướng tiếp cận lý thuyết của luận án. Địa bàn nghiên cứu. Khái quát về vùng đất Đà Nẵng. Khái quát về Phật giáo tại Đà Nẵng.

Khái quát về lịch sử hình thành gia đình Phật tử tại Đà Nẵng. 40 Tiểu kết chương 1. 46 Chương 2: NHẬN DIỆN GIA ĐÌNH PHẬT TỬ TẠI ĐÀ NẴNG. Cơ cấu và quy mô gia đình Phật tử.

Cơ cấu gia đình Phật tử. Quy mô gia đình Phật tử tại Đà Nẵng. Đặc điểm gia đình Phật tử. Kết nối gia đình Phật tử dựa trên niềm tin Phật giáo.

Đa dạng thành phần và nhu cầu gia nhập gia đình Phật tử. Thống nhất tôn chỉ mục đích, châm ngôn của gia đình Phật tử. Linh hoạt trong điều hành đội ngũ Huynh trưởng. Các mối quan hệ trong gia đình Phật tử.

Giáo hội Phật giáo Việt Nam và gia đình Phật tử. Thầy trụ trì, Sư Tăng ni và gia đình Phật tử. Người điều hành nội bộ gia đình Phật tử. Tình Lam trong gia đình Phật tử.

98 Tiểu kết chương 2. 103 Chương 3: THỰC HÀNH VĂN HÓA GIÁO DỤC CỦA GIA ĐÌNH PHẬT TỬ TẠI ĐÀ NẴNG. Tu học Phật pháp. Chương trình giáo lý Phật pháp theo các bậc học.

Tu học qua văn nghệ và trò chơi. Rèn luyện kỹ năng. Kỹ năng vận động. Kỹ năng sinh tồn.

Kỹ năng quản lý. Rèn luyện nhân cách đạo đức. Lí tưởng phụng sự. Tác phong, kỷ luật.

136 Tiểu kết chương 3. 141 Chương 4: VĂN HÓA CỦA GIA ĐÌNH PHẬT TỬ TẠI ĐÀ NẴNG: LIÊN KẾT XÃ HỘI, CÁC GIÁ TRỊ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA. Liên kết xã hội. Sự bù đắp tình cảm, chia sẻ trong đời sống tinh thần.

Sự gắn kết trong gia đình và cộng đồng xã hội. Giá trị Đức – Trí – Thể. Rèn luyện thể chất. Những vấn đề đặt ra đối với gia đình Phật tử trong đời sống đương đại.

Tính nhập thế của Phật giáo trong xã hội đương đại. Các yếu tố tác động đến sự phát triển gia đình Phật tử hiện nay 167 4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục gia đình Phật tử. 169 Tiểu kết chương 4.

171 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 175 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 176 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BHD : Ban Hướng dẫn HD : Hướng dẫn TP : Thành phố GĐPT : Gia đình Phật tử NCS : Nghiên cứu sinh Tr : Trang UBND : Ủy ban Nhân dân PV : Phỏng vấn UV : Ủy viên GHPGVN : Giáo hội Phật giáo Việt Nam PG : Phật giáo PGVN : Phật giáo Việt Nam GĐPHP : Gia đình Phật hóa phổ DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Số lượng chùa, tịnh thất, tịnh xá, Niệm Phật đường trên địa bàn TP.

Số lượng Tăng, Ni theo các hệ phái trên địa bàn TP. Số lượng đơn vị đạo tràng và các đạo hữu Phật tử trên địa bàn Đà Nẵng (2007 - 2017). Số lượng Huynh trưởng và Đoàn sinh GĐPT trên địa bàn thành phố Đà Nẵng (2002 - 2017). Hệ thống quản lý gia đình Phật tử cấp Trung ương.

Hệ thống quản lý gia đình Phật tử cấp tỉnh/ thành phố. Hệ thống tổ chức Ban Huynh trưởng gia đình Phật tử. Mối quan hệ trong gia đình Phật tử. Tính cấp thiết của đề tài Xã hội đương đại chứng kiến sự hồi sinh và phát triển mạnh mẽ của các tôn giáo, tín ngưỡng, trong đó có Phật giáo.

Tâm lí con người bị lung lay, khủng hoảng trầm trọng trước áp lực học tập, kinh tế, hôn nhân gia đình, trước bạo lực và tệ nạn xã hội bủa vây. Niềm tin xã hội dần mờ nhạt, con người hoài nghi lẫn nhau, đố kỵ nhau. Con người trong xã hội đương đại không ngừng tìm kiếm điểm tựa để duy trì niềm tin cá nhân, niềm tin xã hội. Họ tìm đến tín ngưỡng hoặc tôn giáo, để được an ủi, chữa lành và giải tỏa căng thẳng.

Hiện nay, đối tượng bị ảnh hưởng mạnh mẽ nhất từ thay đổi niềm tin xã hội là thanh thiếu niên; vì vậy cần sớm định hướng cho đội ngũ này về lý tưởng, kiến thức, kỹ năng sống dựa trên nền tảng tôn giáo, trong đó có nền tảng Phật học. Nhiều hội đoàn Phật giáo dành cho thanh thiếu niên được Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVH) chủ trương khuyến khích thành lập và lan tỏa trong cộng đồng Phật tử và những người cảm mến đạo Phật trên phạm vi toàn quốc. Tại Đà Nẵng, Gia đình Phật tử (sau đây sẽ viết tắt là GĐPT hoặc Gia đình) là một hội đoàn Phật giáo xuất hiện từ giữa thế kỷ XX, trải qua nhiều thăng trầm đến đầu thế kỷ XXI đã trở lại một cách hưng thịnh đáp ứng được nhu cầu của con người trong xã hội có nhiều sự đổi thay hiện nay. Sự phục hưng trở lại của các hoạt động giáo dục Phật tử đến từ nhiều góc độ.

Về góc độ chính sách, đó có thể là những nỗ lực nhằm mục tiêu xây dựng con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ chín (Khóa XI), xác định rằng: “Phát huy các giá trị, nhân tố tích cực trong văn hóa tôn giáo, tín ngưỡng, khuyến khích các hoạt động tôn giáo gắn bó với dân tộc, hướng thiện, nhân đạo, nhân văn, tiến bộ, “tốt đời đẹp đạo”; khuyến khích các hoạt động “đền ơn đáp nghĩa”, “uống nước nhớ nguồn”, từ thiện, nhân đạo. Về góc độ học thuật, giáo dục đạo đức cá nhân, đạo đức xã hội cho giới trẻ ở phạm vi ngoài nhà trường là một chủ đề được nhiều học giả quan tâm. GĐPT luôn xem trọng việc giáo dục đạo đức cá nhân, đạo đức xã hội cho Phật tử trẻ, xem đó là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của tổ chức từ những ngày đầu thập niên 50 của thế kỷ XX đến bây giờ.

1 Trước đây, một số nhà nghiên cứu đã quan tâm đến việc mô tả lịch sử hình thành, cơ cấu tổ chức và hoạt động tôn giáo của GĐPT cùng với việc đánh giá những tác động tích cực từ GĐPT đến đời sống xã hội. Tuy nhiên, sự chuyển dịch trong cơ cấu vận hành tổ chức, sự linh hoạt trong triển khai các sinh hoạt của GĐPT, mối quan hệ tương tác giữa các cá nhân, đoàn thể có liên quan đến Gia đình lại chưa được chú ý. Tác động giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên GĐPT cũng cần được nghiên cứu thêm, vì cộng đồng GĐPT ở Đà Nẵng hiện nay đã thu nhận thêm nhiều thành viên mới (những thành viên này trước đó chưa đi chùa, lễ Phật thường xuyên, không có người thân đã quy y Tam bảo). Chính vì những lí do khoa học và thực tiễn như vậy, NCS chọn “Văn hóa của gia đình Phật tử tại Đà Nẵng” làm đề tài luận án Tiến sĩ Văn hóa học của mình để tìm hiểu GĐPT tại Đà Nẵng được hình thành và kết nối như thế nào? Các thực hành văn hóa giáo dục của GĐPT đã mang đến “thành tựu” gì cho các thành viên từ chính góc nhìn của họ? GĐPT ở thế kỷ XXI cho ta góc nhìn như thế nào về đời sống văn hóa, xã hội đương đại? 2.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Thông qua nghiên cứu trường hợp GĐPT tại Đà Nẵng, luận án muốn tìm hiểu về quá trình tham gia, thực hành văn hóa giáo dục của tôn giáo hiện nay, sự lan rộng mô hình hội đoàn Phật giáo nhắm đến giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên Phật tử. Trên cơ sở đó luận án đóng góp vào cuộc thảo luận về GĐPT với những cách thức liên kết xã hội, các hình thức giáo dục linh hoạt, thảo luận về đạo đức, phẩm chất của người Phật tử trong xu thế thế tục hóa, đóng góp cho quá trình xây dựng đất nước phát triển và hội nhập. Qua đó, luận án đưa đến góc nhìn đa chiều về bức tranh văn hóa xã hội đương đại thông qua hành vi tham gia hội đoàn Phật giáo trong cuộc sống của chúng ta hôm nay.

Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận án đặt ra ba câu hỏi nghiên cứu chính: Thứ nhất: GĐPT tại Đà Nẵng được cơ cấu và vận hành như thế nào? Thứ hai: GĐPT tại Đà Nẵng triển khai các thực hành văn hóa giáo dục ở khía cạnh tu học giáo lý Phật giáo, rèn luyện kỹ năng, phẩm chất cho Đoàn sinh và 2 Huynh trưởng như thế nào? Về phía mình, các Đoàn sinh, Huynh trưởng, họ vận dụng Phật pháp vào cuộc sống thường nhật ra sao? Thứ ba: Qua tổ chức GĐPT tại Đà Nẵng, chúng ta hiểu gì về phương thức liên kết xã hội, giá trị nổi bật của tổ chức Phật giáo này là gì, và vai trò của GĐPT trong đời sống văn hóa, xã hội đương đại? 2.