Luận án: Văn hóa tổ chức mưu sinh người Chăm Islam TP.HCM

ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH TRƯỜNG DAI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VAN NGUYEN THỊ THOA VĂN HÓA TỎ CHỨC VÀ ỨNG XỬ TRONG HOẠT ĐỘNG MUU SINH CUA NGƯỜI CHAM THEO ĐẠO ISLAM Ở THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH THÀNH PHO HO CHÍ MINH - NĂM 2023 ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH TRUONG DAI HOC KHOA HOC XA HOI VA NHAN VAN NGUYEN THI THOA VAN HOA TO CHUC VA UNG XU TRONG HOAT DONG MUU SINH CUA NGƯỜI CHAM THEO ĐẠO ISLAM Ở THÀNH PHO HO CHÍ MINH Ngành: Van hóa hoc Mã số: 9229040 NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HỌC GS.NGND NGÔ VĂN LỆ PBĐL 1: PGS.TS LÂM NHÂN PBĐL 2: PGS.TS PHAN QUOC ANH PHẢN BIỆN 1: PGS.TS TRƯƠNG VĂN MÓN PHAN BIEN 2: TS PHU VAN HAN PHAN BIEN 3: TS NGUYEN DE THANH PHO HO CHi MINH - NAM 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình khoa học do bản thân tôi nghiên cứu và thực hiện. Các thông tin, sô liệu và kêt quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực. Các thông tin trích dẫn trong luận án được chúng tôi ghi chú rõ nguồn gốc.HCM, ngày 20 tháng 10 năm 2023 Tac giả luận án Nguyễn Thị Thoa ii LOI CAM ON Trong bối cảnh hội nhập cùng với sự giao lưu kinh tế, văn hóa diễn ra mạnh mẽ, tộc người Chăm theo đạo Islam ở Thành phố Hồ Chí Minh ít nhiều cũng bị tác động bởi quy luật phát triển chung của kinh tế, văn hoá, xã hội. Trước tình hình đó, ý tưởng nghiên cứu sâu về văn hóa tô chức và ứng xử trong hoạt động mưu sinh của tộc người nay được chúng tôi quan tâm và định hướng thực hiện.

Khi chọn đề tài “Văn hóa tổ chức và ứng xử trong hoạt động mưu sinh của người Chăm theo đạo Islam ở Thành pho Hồ Chi Minh” dé làm luận án tốt nghiệp, chúng tôi đã gặp không ít khó khăn về phương pháp nghiên cứu, phương hướng thực hiện, nguồn tài liệu. Tuy nhiên, chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của quý thầy cô công tác ở các phòng/khoa tại Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM để hoàn thành chương trình học tập và hoàn tất các thủ tục cần thiết để bảo vệ luận án. Xin cám ơn sâu sắc Khoa Văn hóa học Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM; cám ơn quý thầy cô đã tận tình dạy dỗ, cung cấp kiến thức chuyên ngành, tạo điều kiện, giúp đỡ đề tôi hoàn thành chương trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới GS.NGND Ngô Văn Lệ - người đã tận tâm hướng dẫn, chỉ bảo cũng như luôn động viên để tôi có động lực hoàn thành luận án.

Mặc dù bản thân chúng tôi đã đồ nhiều công sức dé sưu tam tư liệu, cỗ gắng trình bay một cách ngắn gọn và day đủ nhất nhưng chắc chan sẽ còn nhiều thiếu sót, chúng tôi rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, các nhà nghiên cứu và các ban dé luận án được hoàn thiện hơn. Cuối cùng, tôi xin cám ơn gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã khích lệ, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án. Xin chân thành cám ơn.HCM, ngày 20 tháng 10 năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thoa iii Quy ước viết tắt STT | Chữ viét tat | Chữ viết đây đủ 1 CNH Cong nghiép hoa 2 DBSCL Dong bang song Cuu Long 3 DH Dai hoc 4 ĐHQG-HCM. | Dai học Quốc gia Thanh phố Hồ Chí Minh 5 HDH Hién dai hoa 6 KCN Khu công nghiệp 7 KCX Khu chế xuất 8 KHXH&NV Khoa học Xã hội va Nhân van 9 THPT Trung học phô thông 10 TP Thành phô 11 TP.HCM Thành phô Hồ Chi Minh 12 TNTN Tài nguyên thiên nhiên iv MUC LUC MỞ DAU.

Ly do chon 01. Lich sử nghiên cứu vấn Aé. Nghién ctu trong NuOC. Tài liệu tiếng nước Ngoai.

Khoảng trong nghiên COU. Mục tiêu nghiÊn CỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên CỨU .---e-s-ssesessssese se EssessesseEssvssessessersersssse 12 4. Đối tượng nghiên CỨU.--2- 2£ 2 E+SE+SE2EE2EEEEEE2E1211271717112111171711 2111111 ce.

Pham vi nghién CUU na. Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu .s--se<s< se sesessessessessesesesesse 13 5. Phương pháp nghiÊn CỨU. Nguồn tài liệu nghiên cứu .---- - 2 s+SE+SE+E£+E2EEEEEEEEEEEEEEE121121221 21111.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiÊU CỨU.1 221132113111931 1 111 111 17 11 11 1 11H TH TH TH ng TH nệt 16 6. Giả thuyết nghiên cứu.- -- 2-52 + £+EE£EE£EEEEEE2EE2E12717112112117171. Những đóng góp mới của luận AN.

BO Cục luận áï.o s6 %9 9% 99 9 999 9 9 9 0 5 90005 99020 18 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VA CƠ SO THUC TIEN. Co Sở lý Tuận. Những khái niệm liên qua1n. Khái niệm văn NOA UN XỨ.

HH nh kg như 22 1. Khai niệm mưu sinh và hoạt đỘng HƯU SIHÏ,. Hướng tiếp cận lý thuyẾT.-- ¿- ¿+ SE+SE+EE‡EE2E2EEEEEEEEEEEE12112117121 11111. Thuyết các chuẩn mực văn NOG .- 5-5 ScSt‡Ek‡EEESEEEEEEEEEErkerkerkerkrrres 26 1.

Lý thuyết tiếp cận vốn sinh kế của DF]ID.- ¿+ ©ce+cxe+cxe+zeerxesrxesrxee 28 1. Lý thuyết về vốn xã hội.-- ¿5© ©E+SE‡EE2EE+EEEEEEEEEEEEEEEEE111111111 1111111 xe. Vein dung CONG 8n @006. Tổng quan về người Chăm Islam ở TP.

Sự hình thành cộng đồng người Chăm Islam ở Sài Gòn - TP. Sự phân bố dân cư người Chăm Islam ở TP. Các đặc điểm văn hoá, mưu sinh của người Chăm IsÏam. Dec Giém VGN NOG nố.

Đặc điỂm MUU SIND .o-c< << < sẻ €9 E99 S993 9 9 8915 95151661959 43 Tiéu ket CHUONG em nh. 54 CHUONG 2: VAN HOA TO CHUC TRONG HOAT DONG MUU SINH CUA NGƯỜI CHAM THEO DAO ISLAM Ở THÀNH PHO HO CHÍ MINH .1 Nhận diện về các loại vốn mưu sinh. «5s s se s2 s2 4S 4s se sesess se56 2. Vốn con người.

VOn Vat on. Các hình thức tổ chức trong hoạt động mưu SITH. Tổ chức mưu sinh theo địa bàn cư trú. Khu vực nội thann .-- <3 1E 111K KTS KT kg ren 71 2.

Khu vc gai thanh nan. Tổ chức mưu sinh theo nhóm nghé. NhOm nghề lao động tay CHAN .e-ee-eccse sec cseessessEsẻSseEsEsEEeEteEseEseEsetsersetsesse 77 2. Nhóm nghề lao động tri ÓC ‹«-.eeeeeeseeeeeseeeeee se se sEESESSES9ESSEsEEsEsEESEEeEseEsetseEsersetsee 84 2.

Đặc điểm cơ bản của văn hoá tổ chức trong hoạt động mưu sinh. Tính cộng đồng. Ảnh hưởng của tôn giáo đến văn hoá tô chức trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam ở TÌP. So sánh văn hoá tổ chức trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam ở TP.HCM với người Chăm Islam ở An Giang .---- s5 + xe seeeeeesereessee 98 Tiéu ket CHUONG 2 sessecseecressnecsnessnssnssenscsnsssssenscsnscsuscsscsnscenscsucsnssenscsuscsscenscenscesscsssensessees 101 CHUONG 3: VAN HOA UNG XU TRONG HOAT DONG MUU SINH CUA NGƯỜI CHAM THEO DAO ISLAM Ở THÀNH PHO HO CHÍ MINH.1 Ứng xử với môi trường tự nhiên .s-se s2 se se ssss£ssessssesessezsezssessesse 103 3.

Tan dụng môi trường tự nhiÊñ. Ứng phó với môi trường tự nhiên. Ứng xử trong các mối quan hệ xã hội .s--s- se ss©ssesssessessessessessessesse 107 3. Ứng xử trong gia đình.

Ứng xử với người đồng đạo. Ứng xử với người ngoại đạo. Ứng xử với chính quyền các cấp. Ứng xử trong kinh doanh.--s-s-sss2s£s£©s£ s£ s£Ss£S£ES£Es£EsEs£Ss£Sz£ssess£ssesersee 119 3.

Ứng xử với khách hàng .------ 2© £+E£+EE£+EE£EEESEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEkerkrrrkerred 119 3. Ung xử giữa các tiểu thuong. Ảnh hưởng của Tôn giáo đến văn hoá ứng xử trong hoạt động mưu sinh của người Cham Islam 000x000 =. So sánh văn hoá ứng xử trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam ở TP.HCM và người Chăm miền TTung.----s-s- s2 ssss£s££s£ se s£ss£ssessessesseseese 129 Tiểu kết chương 3.1111111 11111 11 re 137 CHƯƠNG 4: XU HƯỚNG PHAT TRIEN HOẠT DONG MUU SINH CUA NGƯỜI CHAM THEO DAO ISLAM Ở TP.

Nhận diện một số yếu té trong hoạt động mưu sinh của người Chăm Islam. Những thuận lỢI.-- -- c2 3213231291121 9111 1111119 1 H1 1x TH HH ng rkg 141 4. Những hạn chẾ.--¿- ¿+ £++E+Ek£EE£EE22E12E127171121121127171121121111 11.- kh 9 HH TH HH HH TT Thu HH Hàng 144 4. Những thách thre .-- --- 6 5 2s 3 HT TH HH HH TT Thu HH Hàng 146 4.

Xu hướng hoạt động mưu Simh. Loại bỏ một số nghề truyền thong. Linh hoạt, thích nghi, hội nhập. Chuyén mOn ổn.

Những van dé đặt ra trong phát triển hoạt động mưu sinh. Về phía cộng đồng người Cham [slam. Về phía chính quyền các CAD. Một số chính sách của Nhà HHÓỚC.

Một vài kiến nghị, gÓp J cessvesseessesssesssesssesssssssesscsssssssssssssecssecsusssesssecssecseesseeses 166 Tiểu kết CHƠI 4 ssessersessssssrsscsscescesccscssssssssscesceccscssssssssnssnscussesseasesssssssuseussessesseseeseess 170 0009015. 172 TÀI LIEU THAM KHẢO.--5- 5° 22s s2 £ss£Es£EsEsEssessetsersrssrsserssrsee 177 MỞ DAU 1. Lý do chọn đề tài Muu sinh là hoạt động tất yếu, xuất phát từ nhu cầu thực tế của con người dé tồn tại và phat triển. Do đó, mưu sinh cũng là một trong các yếu tố rất quan trọng tao nên văn hóa của một cộng đồng tộc người.

Trong thực tế, vấn đề mưu sinh của mỗi cộng đồng tộc người đều có sự thay đổi bởi quá trình vận động, phát triển của tự nhiên và xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh 4.0, van đề mưu sinh của tộc người càng được quan tâm và thúc day phát triển một cách phù hợp dé bắt kip dong chảy của thời đại. Trong đó, tô chức và ứng xử trong hoạt động mưu sinh của một tộc người nói chung là những yếu tố quan trọng, có ý nghĩa lớn trong việc kết nối cộng đồng, bảo tồn văn hóa, định hình xu hướng phát triển kinh tế ở hiện tại và tương lai. Do đó, nghiên cứu về văn hóa tổ chức, ứng xử trong hoạt động mưu sinh sẽ giúp chúng ta có cái nhìn và nhận định một cách toàn diện hơn về định hướng phát triển kinh tế cộng đồng tộc người.

Người Chăm theo đạo Islam (sau đây được viết tắt là người Chăm Islam) là một trong những tộc người có nét văn hoá độc đáo, riêng biệt ở TP. Cùng với người Việt, Hoa, Khmer và một số tộc người khác, người Chăm Islam khăng định vị thế của cộng đồng mình khi đóng góp cho TP.HCM nói riêng, đất nước Việt Nam nói chung những nét văn hóa đặc sắc, riêng biệt va rất nồi bật. Về phương diện mưu sinh, ở mặt bằng chung, người Chăm Islam ở TP.HCM hiện nay kiếm sống bằng nhiều cách thức khác nhau chủ yếu thiên về lao động tự do như buôn bán, công nhân, bảo vệ, xe ôm. Những nghề nghiệp này thiên về sử dụng sức lao động là chủ yếu.

Chỉ có một bộ phận nhỏ người Chăm Islam đã tận dung những thế mạnh vốn có của dân tộc mình là truyền thống kinh doanh, buôn bán dé làm giàu. Trong đó, một số người có tư duy nhạy bén, chiến lược rõ rang, nắm bắt được xu hướng, họ đã phát triển kinh tế một cách có quy mô, trở thành những doanh nhân giàu có, thành đạt, góp phần phát triển kinh tế, xã hội cho cộng đồng.