Luận án: Phát triển văn hóa nhà trường Cao đẳng Sư phạm Đồng bằng sông Hồng trong đổi mới giáo dục

Lý do chọn đề tài Trong chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo, Cương lĩnh Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI chỉ rõ“Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam. Trong những năm qua chất lượng đào tạo của các trường đại học và cao đẳng trong cả nước nhìn chung đã được cải thiện đáng kể, dần dần từng bước đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã hội, song một thực tiễn đặt ra, hầu hết các trường tập trung mở rộng quy mô đào tạo, chưa thực sự quan tâm đến chất lượng giáo dục. Hơn nữa, mặt trái của nền kinh tế thị trường đã ảnh hưởng tiêu cực đến một số hoạt động sư phạm trong nhà trường. Tất cả những yếu tố trên đang hàng ngày, hàng giờ trực tiếp tác động đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách của học sinh - sinh viên.

Nhà trường là một thiết chế chuyên biệt của xã hội, nơi diễn ra những hoạt động sư phạm, nơi truyền bá những nét đẹp văn hóa một cách khuôn mẫu và bài bản nhất. VHNT tạo ra một môi trường quản lý ổn định, giúp cho nhà trường thích nghi với môi trường bên ngoài, tạo ra sự hòa hợp bên trong. VHNT sẽ giúp cho nhà trường thực sự trở thành một trung tâm văn hóa giáo dục, là nơi hội tụ sức mạnh trí tuệ và lòng nhân ái trong xã hội, góp phần tạo nên một sản phẩm giáo dục toàn diện. Do đó, VHNT có vai trò to lớn trong việc thay đổi và phát triển nhà trường.

VHNT có ảnh hưởng không chỉ tới hiệu quả hoạt động của nhà trường mà còn là công cụ quan trọng để thực hiện đổi mới tổ chức, quản lý giáo dục trong nhà trường. Phát triển văn hóa nhà trường tích cực là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. Phát triển văn hóa nhà trường giúp gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa cốt lõi của một nhà trường, duy trì những giá trị truyền thống tốt đẹp và ngăn chặn được những ảnh hưởng tiêu cực từ phía môi trường xã hội. Vậy muốn phát triển văn hóa nhà trường đạt kết quả cao cần có quá trình quản lý phù hợp.

Tuy nhiên thực tiễn trong quá trình quản lý tại các nhà trường còn gặp rất nhiều hạn chế về nội dung cũng như cách thức hoạt động. Điều này cản trở các nhà trường tạo nên một văn hóa đặc trưng. 2 Trường Cao đẳng Sư phạm (CĐSP) nằm trong hệ thống trường Đại học, Cao đẳng, đào tạo nên những thầy cô giáo cho bậc Mầm non, Tiểu học và Trung học cơ sở. Trường CĐSP phải luôn quán triệt mục tiêu đào tạo của bậc giáo dục đại học là: “Đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khỏe, đáp ứng yêu cầu xây dựng bảo vệ Tổ quốc”.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường đó là đào tạo giảng viên giảng dạy và có khả năng làm tốt công tác giáo dục học sinh. Vì vậy bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên môn và khả năng nghiệp vụ sư phạm nhà trường còn phải thực hiện tốt việc giáo dục sinh viên để trở thành những nhà giáo mẫu mực sau khi tốt nghiệp. Ngay từ khi còn học tập và rèn luyện tại nhà trường cao đẳng sư phạm, sinh viên phải hoàn thiện cho minh được nhân cách “mô phạm” của người thầy giáo. Chính vì thế vấn đề xây dựng và phát triển một văn hóa nhà trường tích cực có tác động rất lớn tới việc đạt được mục tiêu đào tạo của nhà trường.

Tuy nhiên do sự thay đổi của mục tiêu giáo dục trong giai đoạn mới đòi hỏi mỗi nhà trường phải tạo nên thương hiệu đặc trưng của mình. Bên cạnh đó những tác động từ phía môi trường bên ngoài làm cho đạo đức người dạy, người học xuống cấp, hiện tượng tiêu cực trong nhà trường diễn ra thường xuyên điều này đòi hỏi phải có những biện pháp khắc phục. Chính vì thế việc phát triển văn hóa nhà trường ổn định và đặc trưng là một đòi hỏi cấp thiết. Nhận thức được tính cần thiết từ mặt lý luận và thực tiễn trong vấn đề phát triển văn hóa nhà trường, tác giả đã lựa chọn đề tài:“Phát triển văn hóa nhà trường Cao đẳng Sư phạm vùng đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh đổi mới giáo dục”.

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn phát triển văn hóa nhà trường (VHNT) ở trường Cao đẳng sư phạm đề tài đề xuất các giải pháp phát triển văn hóa nhà trường CĐSP, góp phân nâng cao chất lượng giáo dục- đào tạo, đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện nay. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu: VHNT ở các trường Cao đẳng sư phạm. Đối tượng nghiên cứu: Phát triển VHNT ở Trường Cao đẳng Sư phạm.

Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài + Đề tài nghiên cứu công tác phát triển VHNT của chủ thể quản lý là Hiệu trưởng của nhà trường Cao đẳng Sư phạm. + Tiến hành khảo sát thực trạng tại CĐSP Thái Bình, CĐSP Bắc Ninh, CĐSP Hà Tây, Cao đẳng sư phạm trung ương. + Tổ chức thực nghiệm sư phạm tại trường CĐSP Hà Tây. Giả thuyết khoa học Trong bối cảnh đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, VHNT là yếu tố tác động lớn đến chất lượng giáo dục của nhà trường.

Tuy nhiên tại các nhà trường nghiên cứu, công tác phát triển VHNT đang còn gặp một số hạn chế nhất định. Nếu vận dụng phương thức quản lý theo nội dung và hoạt động để phát triển VHNT CĐSP thông qua việc đề xuất hệ thống giải pháp đảm bảo đồng bộ, tính thực tiễn và tính khả thi, đồng thời bằng cách xây dựng Bộ tiêu chí làm công cụ đánh giá VHNT thì sẽ tạo nên được một VHNT đặc trưng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo tại các trường CĐSP, đáp ứng mục tiêu phát triển trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu 6. Nghiên cứu cơ s lý luận về phát triển văn hóa nhà trường các trường Cao đẳng Sư phạm.

Đánh giá thực trạng phát triển VHNT các trường Cao đẳng Sư phạm vùng đồng bằng sông Hồng. Đề xuất giải pháp phát triển VHNT các trường Cao đẳng Sư phạm vùng đồng bằng sông Hồng. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu 7. Phương pháp luận Đề tài sử dụng các cách tiếp cận như: - Tiếp cận cấu trúc 3 mức độ biểu hiện của văn hóa tổ chức: Thực tế các thành tố của VHNT Cao đẳng sư phạm có thể được cấu trúc đôi chút khác nhau, nhưng chủ yếu 4 đều theo 3 mức độ thể hiện (Hiện thực, giá trị và nhất trí cơ bản) và việc xác định các thành tố cơ bản của VHNT Cao đẳng sư phạm sẽ được nghiên cứu theo ba mức độ này.

- Tiếp cận giá trị truyền thống: Văn hóa nhà trường CĐSP hiện nay đều được hình thành và phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa truyền thống. Chính vì thế khi thực hiện phát triển VHNT mà cụ thể là việc xây dựng các giá trị cốt lõi đề tài sẽ dựa trên những giá trị truyền thống của dân tộc và của nhà trường sư phạm để thực hiện. - Tiếp cận quan điểm hệ thống: Văn hóa nhà trường là một dạng của VHTC chính vì thế nó mang đặc trưng của văn hóa tổ chức. Mặt khác nhà trường CĐSP cũng là một bộ phận nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Chính vì vậy, công tác phát triển VHNT ở trường CĐSP cũng là một hệ thống bao gồm nhiều khâu, nhiều nội dung, nhiều thành tố có quan hệ biện chứng với nhau và với việc phát triển các hoạt động VHNT ở các trường, cơ sở giáo dục khác. - Tiếp cận chức năng hoạt động quản lý. Hoạt động phát triển VHNT của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) được thực hiện thông qua các chức năng cơ bản quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá). Trong nghiên cứu của đề tài sử dụng ma trận kết nối giữa các thành tố VHNT với các chức năng quản lý để phát triển VHNT Cao đẳng sư phạm.

Trong đó văn hóa nhà trường cao đẳng sư phạm được tiếp cận chủ yếu theo cấu trúc 3 mức độ biểu hiện của văn hóa tổ chức, phát triển VHNT được tiếp cận theo chức năng và nội dung các hoạt động quản lý. Phương pháp nghiên cứu 7. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các vấn đề lý luận trong các công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến đề tài. Các văn kiện của Đảng, pháp luật của Nhà nước, các văn bản chỉ đạo của ngành Giáo dục, sách, báo tạp chí.

liên quan đến vấn đề lý thuyết về phát triển VHNT để làm cơ sở lý luận cho đề tài.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi Tác giả sử dụng các bộ phiếu điều tra bảng câu hỏi cho các nhóm đối tượng: Cán bộ quản lý nhà trường, giảng viên, nhân viên và sinh viên. Phương pháp quan sát Phương pháp này nhằm ghi chép lại về không gian giáo dục và đào tạo trong nhà trường; Cùng với đó là những thái độ, hành vi giao tiếp, tác phong ứng xử, làm việc giữa cán bộ quản lý với GV, giữa GV với GV, giữa GV với sinh viên, giữa sinh viên với sinh viên. Phương pháp phỏng vấn Thực hiện phỏng vấn sâu các cấp lãnh đạo trong nhà trường như Hiệu trưởng, thành viên trong Ban giám hiệu, các lãnh đạo khoa, phòng ban và giảng viên phụ trách công tác Đoàn trong nhà trường.

Thực hiện phỏng vấn trên từng nhóm sinh viên trong nhà trường để nhằm đưa ra một bức tranh cụ thể hơn về thực trạng văn hóa làm việc giữa nhà quản lý- nhân viên - giảng viên – sinh viên. Phương pháp toán thống kê toán học Sử dụng phần mềm xử lý số liệu (SPSS) và phương pháp thống kê để xử lý số liệu thu thập được từ phiếu khảo sát. Phương pháp thực nghiệm sư phạm Để chứng minh tính hợp lí, khả thi của các giải pháp đề xuất, chúng tôi sử dụng 2 phương pháp: Khảo nghiệm (thăm dò ý kiến của các chuyên gia về các giải pháp) và tiến hành thử nghiệm một vài giải pháp trong khuôn khổ thời gian, điều kiện nghiên cứu luận án tiến sĩ cho phép.