Giá trị văn hóa Khmer trong Nông thôn mới Tây Nam Bộ - Luận án Tiến sĩ Văn hóa học

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH GIÁ TRỊ VĂN HÓA KHMER TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở TÂY NAM BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC TRÀ VINH, NĂM 2020 ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH TRƢỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH GIÁ TRỊ VĂN HÓA KHMER TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở TÂY NAM BỘ NGÀNH: VĂN HÓA HỌC MÃ NGÀNH: 9229040 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HÓA HỌC TRÀ VINH, NĂM 2020 MỤC LỤC Trang Lời Cam đoan …………. vi MỞ ĐẦU…………. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Các công trình nghiên cứu văn hóa, giá trị văn hóa Khmer.

Tài liệu sách, công trình nghiên cứu, luận án, luận, bài báo khoa học văn về văn hóa Khmer. Tài liệu sách, công trình nghiên cứu, luận án, luận văn, bài báo khoa học về giá trị và giá trị văn hóa Khmer. Các công trình liên quan đến nông thôn mới ở Việt Nam. Tài liệu sách, công trình nghiên cứu, luận án, luận văn.

Tạp chí khoa học. Nghiên cứu về nông thôn mới ở Tây Nam Bộ. Tài liệu sách, công trình nghiên cứu, luận án, luận văn. Tạp chí khoa học.

Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu. 26 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA VÀ NÔNG THÔN MỚI MỚI. Giá trị của văn hóa tộc ngƣời. Một số khái niệm.

Đặc điểm, cấu trúc và những biểu hiện của giá trị văn hóa tộc người. Xây dựng nông thôn mới. Quan niệm về nông thôn mới. Mục tiêu xây dựng nông thôn mới.

Nội dung xây dựng nông thôn mới. Giá trị văn hóa tộc ngƣời và xây dựng nông thôn mới. Quan hệ giữa giá trị văn hóa tộc người với xây dựng nông thôn mới. Vai trò của giá trị văn hóa tộc người trong xây dựng nông thôn mới.

Phát huy giá trị văn hóa tộc người trong xây dựng nông thôn mới. Lý thuyết nghiên cứu. Lý thuyết vốn xã hội. Lý thuyết về phát triển.

Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nông thôn mới. 58 CHƢƠNG 3: PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA KHMER TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI. Khái quát về ngƣời Khmer Tây Nam Bộ. Điều kiện tự nhiên và xã hội vùng đồng bào Khmer ở Tây Nam Bộ.

Một số đặc điểm và biểu hiện cơ bản của văn hóa Khmer Tây Nam Bộ. Kết quả và hạn chế việc phát huy giá trị văn hóa Khmer trong xây dựng nông thôn mới. Khái quát tình hình xây dựng nông thôn mới ở Tây Nam Bộ. Kết quả đạt được.

Nguyên nhân kết quả đạt được. Những hạn chế. Nguyên nhân của những hạn chế. Kinh nghiệm, vấn đề đặt ra việc phát huy giá trị văn hóa Khmer trong xây dựng nông thôn mới ở Tây Nam Bộ.

Kinh nghiệm phát huy giá trị văn hóa Khmer trong xây dựng nông thôn mới. Những vấn đề đặt ra. 116 CHƢƠNG 4: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HOÁ KHMER TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở TÂY NAM BỘ. Một số yếu tố ảnh hƣởng đến sự phát huy giá trị văn hóa Khmer trong xây dựng nông thôn mới ở Tây Nam Bộ.

Tác động tích cực. Tác động không tích cực. Xu hướng biến đổi của giá trị văn hóa Khmer Tây Nam Bộ. Những khuyến nghị.

Nâng cao dân trí cho tộc người Khmer. Nâng cao nhận thức cho người Khmer. Phát huy giá trị văn hóa trong lao động sản xuất. Phát huy các thiết chế cộng đồng người Khmer.

Phát huy giá trị tín ngưỡng, tôn giáo người Khmer. Phát huy giá trị văn hóa lễ hội truyền thống. Vận dụng giá trị văn hóa của ngôn ngữ, văn học, truyền thuyết. Vận dụng giá trị văn hóa của âm nhạc, ca múa.

Phát huy giá trị văn hóa hình tượng kiến trúc, điêu khắc, hội họa. Đối với Chính phủ. Đối với các Bộ, Ngành Trung ương. Đối với ngành văn hóa các tỉnh Tây Nam Bộ.

Giáo hội Phật giáo, Hội đoàn kết sư sãi yêu nước, Ban Dân tộc các tỉnh. 178 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 180 iii DANH SÁCH CỤM TỪ VIẾT TẮT CNH: Công nghiệp hóa ĐBDTTS: Đồng bào dân tộc thiểu số ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long DT: Dân tộc ĐT: Đô thị GTVH: Giá trị văn hóa HĐH: Hiện đại hóa HTX: Hợp tác xã TC: Tiêu chí KTXH: Kinh tế - xã hội ND: Nông dân NN: Nông nghiệp NT: Nông thôn NTM: Nông thôn mới TNB: Tây Nam Bộ THT: Tổ hợp tác TN: Tộc người XHCN: Xã hội chủ nghĩa iv LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đã công bố theo đúng quy định.

Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác. Trà Vinh, ngày …… tháng …. năm 2020 Nghiên cứu sinh v LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài “Giá trị văn hóa Khmer trong xây dựng nông thôn mới ở Tây Nam Bộ”, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của tập thể lãnh đạo, các nhà khoa học, cán bộ, chuyên viên Phòng Sau Đại học; tập thể Ban Lãnh đạo Khoa Ngôn ngữ và văn hóa Khmer; tập thể Ban Giám hiệu Trường Đại học Đại học Trà Vinh.

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ đó. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Trần Hồng Liên, TS. Phạm Công Khâm hai Cô, Thầy đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đang công tác tại Trường Đại học Trà Vinh và gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này. vi Mở đầu 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ khi con người xuất hiện và bắt đầu tụ họp lại thành những cộng đồng sơ khai đầu tiên thì văn hóa cũng manh nha xuất hiện. Văn hóa luôn là một dòng chảy liên tục từ quá khứ - hiện tại đến tương lai và sự thống nhất giữa làm chủ văn hóa quá khứ với sáng tạo những giá trị văn hóa (GTVH) mới là một phương diện cực kỳ quan trọng đối với sự tồn vong của mỗi quốc gia dân tộc (DT).

Hồ Chí Minh đã sớm nhận thấy vai trò và sức mạnh của văn hóa, đã sớm đưa văn hóa vào chiến lược phát triển đất nước. Người cho rằng: “Phải làm cho văn hóa thấm sâu vào tâm lý DT, văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” (Hồ Chí Minh, (1946), tr. Do vậy, việc phát huy và bảo tồn các GTVH trong tiến trình phát triển đất nước là yêu cầu bức thiết, vừa là nhiệm vụ cấp bách, vừa có tầm chiến lược đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp cách mạng, bởi văn hóa là nề n tảng tinh thần vững chắc của xã hô ̣i, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Xây dựng nông thôn mới (NTM) là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của tiến trình công nghiệp hóa (CNH) ở một đất nước có bề dày văn hóa nông nghiệp (NN) như Việt Nam.

Điều đó đòi hỏi và cho phép phát triển toàn diện các lĩnh vực của đời sống tinh thần, coi đó là phát triển văn hóa từ gốc, là tạo ra những giá trị mới về kinh tế, văn hóa, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật và các quy định về văn hóa của người dân; tạo điều kiện để người dân ở nông thôn (NT) nâng cao mức hưởng thụ, tham gia hoạt động và sáng tạo văn hóa; nâng cao chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa, ấp văn hóa để thực hiện tốt các tiêu chí (TC) về phát triển văn hóa của NTM; tạo nền tảng vững chắc để xây dựng NTM trên địa bàn xây dựng con người, gia đình, cộng đồng NT và môi trường văn hóa NT lành mạnh, phong phú, giàu bản sắc văn hóa DT, tạo động lực thúc đẩy phát triển NN và xã hội NTM. Trong suốt chiều dài lịch sử, văn hóa của tộc người (TN) Khmer Tây nam Bộ (TNB) đã thể hiện sức sống mãnh liệt, trường tồn với sự phát triển của TN, có những giá trị rất tích cực và tương đồng với chủ trương xây dựng NTM ngày nay. Do vậy, xây dựng NTM không thể bỏ qua vai trò của văn hóa TN và văn hóa TN Khmer TNB sẽ động lực quan trọng thúc đẩy quá trình xây dựng NTM nơi họ đang sinh sống. Tuy nhiên, ngày nay đời sống vật chất và tinh thần trong các phum, srok còn nhiều khó khăn, mức độ hưởng thụ văn hóa còn thấp, hệ thống giao thông chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt của 1 người dân…Cho đến nay, vùng đồng bào Khmer đang sinh sống, đa phần chưa hoàn thành Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM.

Vì thế, nhiệm vụ bức thiết đặt ra là làm thế nào để TN Khmer TNB nêu cao ý thức, quyết tâm phát huy các GTVH tốt đẹp của TN vào công cuộc đổi mới của quê hương là vấn đề cấp bách hiện nay. Do đó, vấn đề “Giá trị văn hoá Khmer trong xây dựng nông thôn mới ở Tây Nam Bộ” có vị trí quan trọng và thiết thực cả về lý luận và thực tiễn, không những đáp ứng các yêu cầu cấp bách mà còn có ý nghĩa lâu dài. Cho nên, tác giả chọn đề tài trên để thực hiện luận án tiến sĩ ngành Văn hóa học của mình, với mong mỏi đóng góp một phần nhỏ bé nhận thức của mình cho việc vận dụng các GTVH Khmer vào tiến trình xây dựng NTM ở TNB hiện nay. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục tiêu nghiên cứu Nhận diện yếu tố GTVH TN, những biểu hiện GTVH của TN Khmer vùng TNB hiện nay và vận dụng những GTVH Khmer TNB vào quá trình xây dựng NTM nơi họ đang sinh sống. Từ đó, có những dự báo một số yếu tố ảnh hưởng đến sự phát huy GTVH Khmer trong xây dựng NTM ở TNB và đề xuất những khuyến nghị góp phần phát huy tốt hơn những GTVH Khmer vào xây dựng NTM ở TNB trong thời gian tới.