Phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong hội nhập quốc tế và bảo vệ bản sắc dân tộc

Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, hội nhập quốc tế đ trở thành một hiện thực lan rộng trên phạm vi toàn thế giới. Nó mang tới cho mọi quốc gia, đặc biệt là các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam những cơ hội lớn để đạt đƣợc sự phát triển nhanh chóng. Thực tế cho thấy, tham gia vào tiến trình hội nhập quốc tế là một đ i h i tất yếu đối với các quốc gia nếu muốn tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển chung của thế giới trong thời đại ngày nay. Vì vậy, ngày càng nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam đ chủ động, t ch cực hội nhập sâu rộng vào sân chơi toàn cầu, tăng cƣờng sự gắn kết, hợp tác với các quốc gia khác để khai thác những giá trị, lợi ch t bên ngoài nhằm đẩy nhanh tiến trình phát triển đất nƣớc.

Tuy nhiên, ên cạnh những lợi ích to lớn, quá trình hội nhập quốc tế c ng mang lại không ít những ảnh hƣởng tiêu cực trên nhiều mặt, nhiều lĩnh vực của đời sống x hội. Một trong những ảnh hƣởng tiêu cực đó là trong quá trình mở rộng hợp tác, giao lƣu, hội nhập toàn diện, các sản phẩm văn hóa ngoại lai không ph hợp với đặc điểm, truyền thống văn hóa dân tộc dễ dàng xâm nhập vào đời sống văn hóa, tinh thần của các quốc gia, gây nên những ảnh hƣởng, tác động xấu tới nhận thức, định hƣớng giá trị văn hóa, thẩm mỹ, đạo đức của ngƣời dân trong quốc gia đó, làm xói mòn bản sắc văn hóa truyền thống tốt đ p của dân tộc. Bên cạnh đó, quá trình hội nhập c ng khiến các quốc gia chƣa phát triển, có năng lực cạnh tranh thấp phải chịu nhiều sự thua thiệt, thậm ch ị ch n p và đối x ất công Trong ối cảnh nhƣ vậy, các quốc gia, nhất là những nƣớc còn hạn chế về tiềm lực, sức mạnh kinh tế, quân sự muốn giữ vững độc lập và tiếp tục phát triển cần nâng cao sức mạnh tổng hợp của quốc gia, khuếch trƣơng tầm ảnh hƣởng trong các mối quan hệ quốc tế, mà giải pháp phù hợp là phát huy sức mạnh mềm văn hóa. Bởi l , đây không chỉ là một giải pháp hữu hiệu trong việc gia tăng vị thế, tầm ảnh hƣởng của một quốc gia trong các mối quan hệ quốc tế để có thể gặt hái những lợi ch t hội nhập quốc tế cho phát triển đất nƣớc, mà c n góp phần bảo vệ đƣợc bản sắc văn hóa dân tộc giữa những tác động tiêu cực t bên ngoài.

2 T đầu những năm 90 của thế kỷ XX, vấn đề sức mạnh mềm văn hóa đ đƣợc đề cập và đ nhanh chóng đƣợc phổ biến rộng rãi, nhận đƣợc sự quan tâm lớn của không những giới nghiên cứu học thuật mà còn thu hút sự chú ý của các nhà hoạch định chính sách, các chính trị gia.Thực tế cho thấy, đ có nhiều quốc gia nghiên cứu, vận dụng tốt lý luận này trong thực tiễn phát triển đất nƣớc và đạt đƣợc thành công. Điều đáng nói là, khác với việc s dụng sức mạnh quân sự hay sức mạnh kinh tế, sức mạnh mềm văn hóa không phải là độc quyền của các quốc gia lớn, có tiềm lực kinh tế mạnh. Mỗi quốc gia, kể cả đối với các quốc gia có xuất phát điểm yếu hơn trong cạnh tranh toàn cầu c ng có thể s dụng nhƣ một giải pháp hữu hiệu nhằm gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia. Tuy nhiên, việc vận dụng, phát huy sức mạnh mềm văn hóa của các quốc gia không có một công thức chung cho tất cả, mà phụ thuộc nhiều điều kiện cụ thể ở t ng quốc gia.

Vì vậy, mỗi quốc gia cần nghiên cứu để tìm ra phƣơng pháp, cách thức khơi dậy, phát huy hiệu quả sức mạnh mềm văn hóa của quốc gia mình. Sở hữu một kho tàng văn hóa đa dạng, giàu ản sắc, đƣợc hình thành qua hàng ngàn năm lịch s , Việt Nam gây ấn tƣợng với ạn quốc tế ởi nhiều di sản văn hóa, nhiều giá trị văn hóa tiêu iểu nhƣ l ng yêu nƣớc, tinh thần đoàn kết, ý ch tự cƣờng, tinh thần h a hiếu, nhân ái, ao dung Trong suốt chiều dài lịch s dân tộc, các thế hệ cha ông chúng ta đ iết khai thác, s dụng sức mạnh mềm t những giá trị văn hóa truyền thống ấy nhƣ là một trong những phƣơng cách để xây dựng và ảo vệ tổ quốc, d chƣa t ng tuyên ố hay kh ng định thành lý luận. Ch nh sức mạnh mềm văn hóa ấy là một trong những nhân tố quan trọng giúp dân tộc ta không chỉ chiến thắng nhiều kẻ th xâm lƣợc mạnh hơn h n chúng ta về sức mạnh quân sự, tiềm lực kinh tế, mà c n giúp đƣa đất nƣớc vƣợt qua mọi thời kỳ khó khăn, khủng hoảng và gặt hái những thành tựu phát triển đáng tự hào nhƣ ngày nay. Hiện nay, Việt Nam đ và đang chủ động và tích cực hội nhập để tận dụng và phát huy tối đa những lợi thế sẵn có nhằm giữ vững đƣợc độc lập, chủ quyền và an ninh quốc gia, phát triển đất nƣớc.

Hơn lúc nào hết chúng ta cần nỗ lực khai thác, phát huy mọi nguồn sức mạnh dân tộc, đặc biệt là nguồn sức mạnh nội sinh, sức mạnh mềm t những giá trị văn hóa truyền thống đa dạng, phong phú vốn là tài sản 3 quý giá, lợi thế của chúng ta nhằm quảng bá, tạo “thƣơng hiệu”, mở rộng tầm ảnh hƣởng của văn hóa quốc gia, t đó thúc đẩy sự hợp tác với các quốc gia khác và thu đƣợc những lợi ích kinh tế, gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia, hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nƣớc phồn vinh, hạnh phúc. T những lý do trên, đồng thời nhận thấy, cho tới nay, những nghiên cứu tiếp cận vấn đề sức mạnh mềm, sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam, phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam t góc độ triết học vẫn c n ít và chƣa hệ thống, vì vậy tác giả lựa chọn vấn đề “Phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong thời gian qua, luận án đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục tiêu trên, luận án tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau: - Phân tích một số vấn đề lý luận về sức mạnh mềm văn hóa và phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, đồng thời chỉ ra sự cần thiết của việc phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay. - Phân tích những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong quá trình phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam hiện nay. - Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.

Đối tượng nghiên cứu Luận án tập trung nghiên cứu vấn đề phát huy sức mạnh mềm văn hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Luận án tập trung nghiên cứu việc phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong mối quan hệ tƣơng tác với các quốc gia khác. - Phạm vi thời gian: nghiên cứu vấn đề phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh đẩy mạnh hội nhập quốc tế t năm 2011 (thời điểm khái niệm “hội nhập quốc tế” ch nh thức đƣợc đề cập tới trong văn kiện Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam) đến nay. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu 4.

Cơ sở lý luận - Luận án đƣợc thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tƣ tƣởng Hồ Ch Minh, đặc biệt là các quan điểm, chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nƣớc về văn hóa, hội nhập quốc tế, vai trò của sức mạnh mềm văn hóa, phát huy sức mạnh mềm văn hóa trong tiến trình hội nhập. - Luận án tiếp thu, kế th a có chọn lọc những giá trị khoa học của một số công trình nghiên cứu đ công ố liên quan đến nội dung của luận án. Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phƣơng pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch s , luận án s dụng tổng hợp các phƣơng pháp nghiên cứu nhƣ: phƣơng pháp lịch s và lôg c, phƣơng pháp phân t ch và tổng hợp, phƣơng pháp tr u tƣợng hóa, khái quát hóa, đồng thời kết hợp một số phƣơng pháp nghiên cứu của các khoa học khác nhƣ phƣơng pháp phân t ch số liệu thống kê xã hội học, để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ mà luận án đề ra. Đóng góp mới của luận án - Luận án góp phần hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về sức mạnh mềm văn hóa, làm rõ nội hàm khái niệm sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam và khái niệm phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam, đồng thời phân tích và chỉ ra sự cần thiết của việc phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế; thực chất và những phƣơng thức phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam hiện nay.

5 - Luận án phân tích những thành tựu và hạn chế trong việc phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay. - Luận án đề xuất một số giải pháp cơ ản nhằm nâng cao hiệu quả phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án - Ý nghĩa khoa học của luận án: Những nội dung mà luận án tập trung phân tích, luận giải s góp phần bổ sung, làm rõ hơn về mặt lý luận các vấn đề liên quan đến sức mạnh mềm, sức mạnh mềm văn hóa, vai tr của sức mạnh mềm văn hóa trong ối cảnh hội nhập, sự cần thiết và các phƣơng thức phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.