Luận án: Nguồn lực văn hóa với phát triển kinh tế Hà Nội - Nghiên cứu tại Làng Bát Tràng và Làng Mông Phụ

1 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC. 1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. 3 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Những vấn đề lý luận cơ bản. Khái quát về địa bàn nghiên cứu .52 Chương 2: NHẬN DIỆN TÁC ĐỘNG CỦA NGUỒN LỰC VĂN HOÁ VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA LÀNG BÁT TRÀNG VÀ LÀNG MÔNG PHỤ. Nguồn lực văn hóa với phát triển kinh tế ở làng Bát Tràng. Nguồn lực văn hóa với phát triển kinh tế ở làng Mông Phụ.

Đánh giá chung .111 Chương 3: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT HUY CÁC NGUỒN LỰC VĂN HOÁ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ CỦA LÀNG BÁT TRÀNG VÀ LÀNG MÔNG PHỤ HIỆN NAY. Vai trò của nguồn lực văn hóa với sự phát triển kinh tế ở Hà Nội. Những vấn đề đặt ra: bất cập và mâu thuẫn. Bàn luận về các vấn đề cần giải quyết để phát huy nguồn lực văn hóa trong phát triển kinh tế.

147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 167 2 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BCH TW Ban chấp hành trung ương CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa GDP: Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa GRDP: Gross Regional Domestic Product Tổng sản phẩm trên địa bàn GS: Giáo sư HDI: Human Development Index Chỉ số phát triển con người JICA: The Japan International Cooperation Agency. Văn phòng Hợp tác quốc tế Nhật Bản KHXH Khoa học xã hội KH&ĐT: Kế hoạch và đầu tư MDG: Millennium Development Goals Mục tiêu thiên niên kỷ NCS: Nghiên cứu sinh Nxb: Nhà xuất bản PGS,TS: Phó giáo sư, Tiến sỹ PTCN: Phát triển công nghiệp QL: Quản lý SDG: Sustainable Development Goals Mục tiêu phát triển bền vững TNHH: Trách nhiệm hữu hạn TS: Tiến sỹ UBND: Uỷ ban nhân dân UBMTTQ: Uỷ ban mặt trân tổ quốc UNDP: United Nations Development Programme.

Chương trình phát triển của Liên hợp quốc UNESCO: United Nations Educational, Scientifíc and Cultural Organization. Tổ chức giáo dục khoa học và văn hóa liên hiệp quốc USD: Đô la Mỹ XNK: Xuất nhập khẩu 3 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay, thế giới đang diễn ra sự chuyển đổi mô hình phát triển, hướng đến một nhận thức về vai trò của văn hoá trong phát triển kinh tế của các cộng đồng (lớn và nhỏ), đặc biệt nhấn mạnh quá trình tăng trưởng và sự thay đổi ở những nước đang phát triển. Trung tâm của sự chuyển đổi này là việc định hướng lại tư duy phát triển từ một mô hình phát triển lấy kinh tế, vật chất làm trung tâm sang mô hình lấy con người làm trung tâm.

Sự chuyển đổi trong tư duy phát triển này ngày càng hiện hữu trong chính sách của nhiều quốc gia trên thế giới. Ngay trong lễ phát động Thập kỷ quốc tế văn hoá vì phát triển, UNESCO đã nhấn mạnh: “Khi các mục tiêu tăng trưởng kinh tế được đặt ra mà tách rời môi trường văn hoá thì kết quả thu được sẽ rất khập khiễng, mất cân đối cả về mặt kinh tế lẫn văn hoá, đồng thời tiềm năng sáng tạo của mỗi dân tộc sẽ bị suy yếu đi rất nhiều”[133, tr. Do đó, “nhận thức về vị trí, vai trò của văn hoá trong phát triển, chúng ta cần vượt lên trên cách tiếp cận kinh tế học thuần tuý và tìm ra hàng trăm các phương thức có thể được để cho tính công nghiệp và tính sáng tạo có thể gắn bó móc nối với nhau và để kinh tế có thể bắt rễ trong văn hoá”[133, tr. Đảng và Nhà nước ta cũng đã có những nhận thức mới về vai trò của văn hoá trong phát triển, khi khẳng định mạnh mẽ rằng: “Kinh tế và văn hoá gắn bó với nhau hết sức chặt chẽ.

Kinh tế không tự mình phát triển nếu thiếu nền tảng văn hoá và văn hoá không phải là sản phẩm thụ động của kinh tế. Phát triển trên cơ sở kết hợp hài hoà kinh tế và văn hoá là sự phát triển năng động, có hiệu quả và vững chắc nhất” [67]. Văn kiện Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VII đến lần thứ XII cũng nhất quán khẳng định vai trò của văn hoá đối với sự phát triển kinh tế - xã hội cũng như mối quan hệ khăng khít giữa văn hoá với kinh tế. Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới cũng đã chứng minh rằng, văn hoá không phải là sự phản ánh thụ động, là sản phẩm tự nhiên của kinh 4 tế.

Bản thân sự phát triển kinh tế cũng không phải chỉ do các nhân tố kinh tế đơn thuần tạo ra. Động lực của sự phát triển kinh tế một phần quan trọng lại nằm trong văn hoá. Chính vì vậy, trong xu thế nỗ lực tìm một con đường phát triển bền vững, vì tự do và hạnh phúc của con người, mỗi quốc gia, khu vực, vùng miền, không chỉ quan tâm tới những chỉ báo về GDP, HDI. mà cần phải biết khai thác nguồn lực văn hoá của mình, biến nguồn lực văn hoá thành những sức mạnh vật chất và tinh thần, đóng góp thiết thực cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá và khoa học công nghệ của cả nước giữ vai trò to lớn, là động lực trong công cuộc đổi mới đất nước. Hà Nội giữ vị trí tiên phong trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đối với cả nước nói chung và đối với vùng Bắc Bộ và tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh nói riêng. Vì vậy, Hà Nội phải có tầm nhìn xa, hướng tới một thành phố, một đô thị lớn văn minh, hiện đại, có trình độ phát triển cao; kết hợp hài hoà giữa truyền thống và hiện đại, giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hoá, tiến bộ xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng. Văn kiện Đại hội đại biểu lần thứ XVI Đảng bộ Thành phố Hà Nội đã xác định mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm phát triển Thủ đô đến năm 2020, Văn kiện khẳng định: Phát huy tiềm năng và thế mạnh của Thủ đô đẩy mạnh phát triển kinh tế tri thức.

tiếp tục phát triển sự nghiệp văn hóa, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, đảm bảo an sinh, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân. Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển khoa học và công nghệ, văn hóa - xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thủ đô. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới [106, tr. 5 Trong lĩnh vực phát triển văn hoá, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, Văn kiện đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XVI đã nhấn mạnh: Chú trọng triển khai thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp để Hà Nội thực sự trở thành trung tâm lớn, tiêu biểu của cả nước về văn hóa, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của Thủ đô và đất nước.

Quan tâm phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa; nâng cao chất lượng, hiệu quả các hoạt động văn hóa. Đẩy mạnh xây dựng và tăng cường quản lý, đầu tư, khai thác có hiệu quả các thiết chế văn hóa từ thành phố đến cơ sở, nhất là những công trình văn hóa trọng điểm, tiêu biểu. Tăng cường quản lý nhà nước đối với các hoạt động, dịch vụ văn hóa, tổ chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp văn hóa, các hiệp hội nghề nghiệp. Phát huy vai trò các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng dân cư trong việc tổ chức và quản lý hoạt động văn hóa.

Thực hiện tốt công tác quản lý, quan tâm đầu tư bảo tồn, tôn tạo, phát huy giá trị các di sản và bản sắc văn hóa; gắn phát huy giá trị các di sản và bản sắc văn hóa với phát triển du lịch; giải quyết hợp lý yêu cầu bảo tồn và phát triển. Phát huy có chọn lọc các loại hình văn hóa phi vật thể [106, tr. Để góp phần xây dựng và phát triển Thủ đô trong thời kỳ mở cửa, Hà Nội cần huy động sức mạnh của mọi nguồn lực, trong đó, nguồn lực văn hóa được xem như là ưu thế của mảnh đất ngàn năm văn vật này. Chính vì vậy, việc nghiên cứu để phát huy vai trò nguồn lực của văn hoá Thủ đô là một yêu cầu khách quan, cấp thiết hiện nay.

Trước hết cần có sự nghiên cứu về lý luận và thống nhất về nhận thức. Trên cơ sở đó đề ra chủ trương và chính sách đúng để tạo động lực phát triển cho một Thủ đô giàu đẹp, văn minh, hiện đại. Do vậy, NCS với tư cách là cán bộ nghiên cứu của Viện nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội, chọn đề tài Nguồn lực văn hóa với sự phát triển kinh tế ở Hà 6 Nội (qua nghiên cứu tại làng Bát Tràng, huyện Gia Lâm và làng Mông Phụ, thị xã Sơn Tây) làm luận án chuyên ngành Văn hóa học. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích Làm rõ khái niệm nguồn lực văn hoá và nghiên cứu việc phát huy nguồn lực văn hóa với sự phát triển kinh tế của làng Bát Tràng, huyện Gia Lâm và làng Mông Phụ, thị xã Sơn Tây, luận án chỉ ra vai trò nguồn lực văn hóa với sự phát triển kinh tế ở Hà Nội nói chung hiện nay. Nhiệm vụ - Trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận liên quan đến nguồn lực văn hóa để xác định khái niệm nguồn lực văn hóa. Chỉ ra các yếu tố trong nguồn lực văn hóa, đặc trưng, tính chất nguồn lực văn hóa. - Làm rõ các nguồn lực văn hóa và vai trò của nguồn lực văn hóa với sự phát triển kinh tế ở Hà Nội (qua nghiên cứu tại làng Bát Tràng, huyện Gia Lâm và làng Mông Phụ, thị xã Sơn Tây) - Chỉ ra những vấn đề cần giải quyết nhằm phát huy nguồn lực văn hóa đối với phát triển kinh tế ở Hà Nội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Vai trò của nguồn lực văn hóa với sự phát triển kinh tế ở Hà Nội thông qua nghiên cứu: việc khai thác, phát huy vai trò của nguồn lực văn hóa trong phát triển kinh tế của làng Bát Tràng, huyện Gia Lâm và làng Mông Phụ, thị xã Sơn Tây.