Luận án tiến sĩ xây dựng đời sống văn hóa nông thôn tỉnh Nghệ An - Giải pháp phát triển bền vững

Lý do chọn đề tài Xây dựng ĐSVH ở nông thôn là phù hợp với tiến trình đi lên của đất nước, là một yêu cầu cấp thiết hiện nay. Năm 2008, Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn được thông qua tại Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 7 (khóa X), với nội dung có tính chiến lược, đột phá, được sự nhất trí cao trong toàn Đảng và cả hệ thống chính trị, sự đồng tình ủng hộ của toàn xã hội và sớm đi vào cuộc sống. Tiếp đó, ngày 09/6/2014, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 9 (khóa XI) đã ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, với tinh thần đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc tổ quốc. Trong lịch sử dựng nước, giữ nước và phát triển của dân tộc ta, xứ Nghệ được biết đến là một vùng đất lâu đời, giàu truyền thống yêu nước và cách mạng; nơi có những con người cần cù lao động, sáng tạo, hiếu học.

Từ thời xa xưa đến nay thì xứ Nghệ luôn được xem là đất học, một vùng đất có bề dày văn hóa với nhiều dòng họ và các làng khoa bảng. Bởi vì, con em xứ Nghệ bao đời nay luôn chịu khó học hành, thành đạt trên con đường khoa cử trong các triều đại phong kiến còn lưu danh sử sách; có nhiều học giả, danh nhân văn hóa lừng danh trong thời hiện đại, đó là niềm tự hào của con người xứ Nghệ. Ngày nay, truyền thống hiếu học đó vẫn được tiếp nối trong từng gia đình xứ Nghệ, dù trong hoàn cảnh khó khăn hay thành đạt, giàu có thì họ vẫn ý thức được rất rõ giá trị của học vấn, của sự thành đạt bằng con đường học hành. Lịch sử đã chứng minh rằng, không phải ngẫu nhiên, mảnh đất này lại là nơi khởi phát của nhiều phong trào yêu nước, là cái nôi sinh ra và nuôi dưỡng nhiều nhân tài cho đất nước.

Tất cả đều có lịch sử và căn nguyên của 5 nó. Cho đến nay, ở nhiều khía cạnh và góc độ khác nhau, nghiên cứu về mảnh đất và con người Nghệ An đã trở thành một đề tài hấp dẫn, thu hút nhiều học giả trong cả nước. Những nghiên cứu này đã góp phần làm sáng rõ nhiều vấn đề về truyền thống lịch sử, văn hóa, về lòng yêu nước, truyền thống hiếu học của người dân xứ Nghệ. Trong bối cảnh, cả nước đang tập trung mọi nguồn lực triển khai thực hiện Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

Thủ tướng Chính phủ đã phát động Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” giai đoạn 2011 - 2020, nhằm tạo sức lan tỏa sâu rộng, huy động được sự tham gia của cả hệ thống chính trị các cấp, các ngành vào cuộc, cùng với sự hưởng ứng tích cực của đông đảo người dân chung tay, góp sức xây dựng nông thôn mới, trong đó có nội dung về xây dựng ĐSVH ở nông thôn. Nắm bắt tinh thần chỉ đạo của các nghị quyết và Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” của Chính phủ, tỉnh Nghệ An đã kịp thời triển khai hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn và đã được cấp ủy Đảng, chính quyền, các ngành, đoàn thể các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, phối hợp; được các tầng lớp nhân dân ở nông thôn nhiệt tình tham gia hưởng ứng mạnh mẽ, nên đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, diện mạo ĐSVH ở nông thôn đã có sự thay đổi quan trọng: Tư tưởng, đạo đức, lối sống, nếp sống là lĩnh vực then chốt trong ĐSVH tinh thần của nông dân đã có sự chuyển biến cơ bản theo hướng phù hợp với yêu cầu phát triển nông nghiệp và XDNTM. Tuy nhiên, do hoàn cảnh thiên nhiên khắc nghiệt, đời sống kinh tế - xã hội chưa được cao. So với mặt bằng chung của sự phát triển đời sống xã hội, thì hiện nay ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An ở một số địa phương còn nghèo, cơ sở vật chất - kỹ thuật còn yếu kém, mức hưởng thụ văn hóa của 6 nông dân còn chênh lệch quá xa so với khu vực thành thị; thể chế văn hóa nông thôn chưa đồng bộ, chưa mang tính chiến lược lâu dài và ổn định; nhiều vấn đề phát sinh trong ĐSVH tinh thần của nông dân.

Xuất phát từ những vấn đề thực tế đặt ra, chúng ta cần nghiên cứu giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn. Đã có nhiều công trình công bố về khái niệm ĐSVH, xây dựng ĐSVH ở nông thôn, vấn đề nông thôn trong và ngoài nước. Ở Việt Nam đã có các nghiên cứu về thể chế và tổ chức thực hiện XDNTM, xây dựng ĐSVH; nghiên cứu những vấn đề cụ thể về kinh tế - xã hội, văn hoá, con người ở nông thôn… Qua các công trình nghiên cứu khoa học của các tổ chức, cá nhân công bố có thể tham khảo, kế thừa về những vấn đề liên quan đến lý luận xây dựng ĐSVH, XDNTM. Tuy nhiên, chưa có một công trình nào tiếp cận, phân tích một cách toàn diện về hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An.

Do vậy, NCS lựa chọn đề tài: “Xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn tỉnh Nghệ An” làm luận án tiến sĩ. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích thực tế của thực trạng hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An và kết hợp với lý luận cơ bản liên quan đến hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn, luận án đề xuất giải pháp thúc đẩy sự phát triển hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn nói chung và tỉnh Nghệ An nói riêng một cách bền vững. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan tình hình nghiên cứu hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An.

- Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn Việt Nam nói chung và tỉnh Nghệ An nói riêng. 7 - Đánh giá thực trạng hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An. - Phân tích tác động của những yếu tố đối với hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An. - Đề xuất giải pháp nhằm đảm bảo cho hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An phát triển bền vững trong thời gian tới.

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An. Phạm vi nghiên cứu Luận án giới hạn không gian nghiên cứu, khảo sát thực tế tại các khu vực nông thôn tỉnh Nghệ An (đại diện cho các vùng nông thôn miền núi là huyện Anh Sơn, đại diện cho các vùng nông thôn trung du là huyện Đô Lương và đại diện cho các vùng nông thôn đồng bằng ven biển là huyện Nghi Lộc của tỉnh Nghệ An). Luận án giới hạn khung thời gian nghiên cứu từ năm 2008 đến nay (ngày 05/8/2008, Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn được thông qua tại Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 7 (khóa X).

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học 4. Câu hỏi nghiên cứu - Vai trò của các chủ thể trong hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An như thế nào? - Giải pháp để nâng cao hiệu quả vai trò của các chủ thể trong xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An? 4. Giả thuyết khoa học Hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An chưa đáp ứng được nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân, bởi do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan; trong đó lý do quan trọng là vai trò của các chủ thể xây dựng ĐSVH. Bởi vậy, cần có những giải pháp cụ thể để phát huy vai trò, 8 trách nhiệm của các chủ thể trong hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An thời gian tới.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5. Phương pháp luận Luận án dựa trên những nguyên lý của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh; lý thuyết vai trò, nghiên cứu từ góc độ quản lý văn hóa; hệ thống khái niệm như: ĐSVH, xây dựng ĐSVH, nông dân, nông thôn. Luận án dựa trên cơ sở những quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; các chỉ thị, nghị quyết của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Nghệ An. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp khảo sát thực tế: + Điều tra xã hội học bằng bảng hỏi đối với người dân sống ở khu vực nông thôn tỉnh Nghệ An (bảng hỏi được phát ra 600 phiếu cho đối tượng là người dân sinh sống trên địa bàn 03 huyện Anh Sơn, Đô Lương và Nghi Lộc; số phiếu thu về hợp lệ là 580 phiếu).

Đây là phương pháp có vị trí quan trọng để có được đánh giá, kết luận về xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An. Thông qua ý kiến khảo sát ý kiến của người dân nhằm kiểm chứng và khẳng định những kết luận hay đề xuất, khuyến nghị của NCS như là những hệ quả của quá trình nghiên cứu. + Phỏng vấn sâu các nhà quản lý, đội ngũ nhân sự trực tiếp làm công tác xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An, nhằm thu thập các thông tin khách quan trong việc tìm hiểu nguyện vọng của bà con nông dân về các vấn đề đang diễn ra trong cộng đồng (phỏng vấn 12 người về hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn tỉnh Nghệ An). + Xin ý kiến chuyên gia nhằm thu thập ý kiến của các chuyên gia về các vấn đề mà đề tài nghiên cứu đã đưa ra (phỏng vấn 04 người về hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn nói chung và tỉnh Nghệ An nói riêng).

9 - Phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp: Thống kê các nguồn tư liệu, số liệu về hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn, XDNTM và hệ thống hóa từ các văn bản có liên quan, phục vụ trực tiếp cho đề tài: từ sách báo, tạp chí, các công trình nghiên cứu đã được công bố trong và ngoài nước trên các phương tiện thông tin đại chúng. Phân tích các nguồn tư liệu, số liệu về hoạt động xây dựng ĐSVH ở nông thôn, XDNTM và các văn bản có liên quan thu thập được.