Luận án: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ thời đổi mới, hội nhập

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN VĂN SANG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG XỨ NGHỆ TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI, HỘI NHẬP QUỐC TẾ Chuyên ngành: Triết học Mã số: 9229001 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội - 2018 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA 7 TRUYỀN THỐNG XỨ NGHỆ TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI, HỘI NHẬP QUỐC TẾ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 7 1. Cơ sở lý luận về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ 29 Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế Chương 2.

CƠ SỞ HÌNH THÀNH GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG XỨ NGHỆ VÀ CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG 45 XỨ NGHỆ 2. Cơ sở hình thành các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ 45 2. Các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ được bảo tồn và phát huy trong 61 thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế 2. Vai trò và tính đặc thù của việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa 83 truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế Chương 3.

THỰC TRẠNG BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG XỨ NGHỆ TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI, 90 HỘI NHẬP QUỐC TẾ 3. Thực trạng bảo tồn, phát huy giá trị yêu nước 90 3. Thực trạng bảo tồn, phát huy giá trị cần kiệm, chịu khó 98 3. Thực trạng bảo tồn, phát huy giá trị hiếu học 102 3.

Thực trạng bảo tồn, phát huy giá trị khảng khái và bộc trực 108 3. Thực trạng bảo tồn, phát huy giá trị ý chí, nghị lực bền bỉ và quyết liệt trong hành động 112 3. Một số nguyên nhân của những thành tựu, cũng như hạn chế trong bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ thời kỳ đổi mới, hội 115 nhập quốc tế Chương 4. QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP CƠ BẢN ĐỂ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG XỨ NGHỆ 122 TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI, HỘI NHẬP QUỐC TẾ 4.

Quan điểm cơ bản để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống 122 xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế 4. Giải pháp cơ bản để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ 133 Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế KẾT LUẬN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 153 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 160 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh hiện nay, những ảnh hưởng của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế đã, đang tác động mạnh mẽ đến văn hóa truyền thống của tất cả các dân tộc trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Tình trạng dễ nhận thấy trong xã hội hiện đại nói chung là sự phai nhạt của các giá trị văn hóa truyền thống, ngày càng có nhiều biểu hiện của sự vô cảm, lạnh lùng.

Vậy nên, vấn đề bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống luôn là một vấn đề nóng của các nước, nhất là các nước đang phát triển. Ngay cả Tổ chức khoa học giáo dục và văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) cũng đã có rất nhiều công ước, các nghiên cứu để tìm ra những phương cách tốt nhất cho các nước thành viên. Ở Việt Nam, có thể nói từ Đề cương văn hóa của Đảng năm 1943 đã đặt ra vấn đề này khi đưa ra phương châm: “Dân tộc, khoa học và đại chúng”. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam cũng đã ngày càng quan tâm nhiều hơn đến việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đặc biệt là từ khi đất nước bước vào giai đoạn đổi mới, hội nhập quốc tế.

Đổi mới, hội nhập là tất yếu để đón lấy các giá trị văn hóa, các thành tựu văn minh của nhân loại, nhưng điều có ý nghĩa và thực sự thành công là chúng ta phát triển được kinh tế nhưng đồng thời bảo tồn, phát huy được các giá trị tinh hoa của văn hóa dân tộc. Bởi vậy, làm thế nào để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, để nó thực sự đóng góp vào sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, để nó là động lực cho sự phát triển hiện nay? Đó là câu hỏi luôn thường trực đối với các nhà lý luận cũng như những người làm thực tiễn của nước ta hiện nay. Từ phương diện triết học, các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống được xem xét ở các cấp độ quốc gia và từng vùng văn hóa hay cộng đồng cụ thể. Trên cơ sở những nguyên tắc chung, việc bảo 2 tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống yêu cầu phải tôn trọng các đặc điểm riêng, đặc thù ở những cấp độ khác nhau và đảm bảo “tính thống nhất trong đa dạng”.

Bởi vậy, đặt vấn đề nghiên cứu việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế từ góc tiếp cận triết học là góp thêm một nghiên cứu cụ thể một địa phương để đóng góp vào việc nghiên cứu chung của cả nước. Xứ Nghệ là một dải đất thân yêu của Tổ quốc Việt Nam với nhiều dấu ấn lịch sử, đây đồng thời cũng là một tiểu vùng văn hóa lâu đời, đặc sắc trong nền văn hóa Việt Nam với sức sống mãnh liệt. Những giá trị văn hóa, những đức tính tốt đẹp của con người Việt Nam cũng là những giá trị và đức tính tốt đẹp của con người xứ Nghệ. Song do có đặc điểm riêng về điều kiện lịch sử, điều kiện địa lý, điều kiện kinh tế - xã hội nên xứ Nghệ cũng có những nét riêng về giá trị văn hóa, về tính cách con người.

Trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế, khi quê hương cùng đất nước hướng đến mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh với quyết tâm cao nhất thì việc học tập, nghiên cứu truyền thống lịch sử và các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ là rất cần thiết, tăng thêm sức mạnh cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội. Từ tiếng nói của lịch sử hào hùng, của truyền thống tốt đẹp mà mỗi người dân ngày càng ý thức được đầy đủ trách nhiệm của mình, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, vững vàng bước tới tương lai, phát triển cùng thời đại. Lẽ tất nhiên là bất kỳ quốc gia, dân tộc hay cộng đồng dân cư nào cũng có những giá trị văn hóa truyền thống của mình. Trong xu thế vận động không ngừng của tự nhiên và xã hội, mọi giá trị đều mang tính hai mặt và ngay cả những giá trị được xem là có ý nghĩa tích cực, thúc đẩy sự phát triển cũng luôn mang tính tương đối.

Cho nên, đối với những giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ, nay đứng trước bối cảnh đổi mới, hội nhập quốc tế cũng cần được nghiên cứu, “gạn đục, khơi 3 trong” để chọn lấy, phát huy thành nhân tố thúc đẩy sự phát triển, thành chỗ dựa của con người xứ Nghệ trên hành trình đi tới tương lai. Do đó, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế là khách quan và cần thiết, đồng thời cũng tạo nền tảng để xác lập mối quan hệ biện chứng giữa các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ với các giá trị văn hóa truyền thống của những cộng đồng dân cư khác. Việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ cũng là nâng những giá trị ấy lên một tầm cao mới. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xứ Nghệ đã có nhiều chủ trương, chính sách xây dựng, phát triển văn hóa, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và xây dựng lối sống, đạo đức, nhân cách con người mới, đáp ứng yêu cầu của quá trình đổi mới, hội nhập quốc tế.

Tuy đã đạt được những thành tựu nhất định, nhưng cần nhìn nhận một thực tế khách quan rằng, đây là cả một quá trình lâu dài và vẫn còn nhiều mục tiêu chưa đạt được. Do vậy, công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu khái quát lý luận về bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ để quay trở lại phục vụ hiệu quả quá trình thực tiễn tiếp tục được đặt ra cấp thiết. Về mặt lý luận, vấn đề bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ đã có nhiều. Tuy nhiên, đa số mới chỉ dừng lại cụ thể ở một số giá trị và tiếp cận ở góc nhìn văn hóa học, quản lý văn hóa.

Trên thực tế, việc tiếp cận vấn đề từ phương diện triết học, xác định vững chắc cơ sở hình thành và làm rõ các giá trị văn hóa truyền thống, sau đó khái quát thực trạng và đề xuất các quan điểm, giải pháp trên cơ sở các nguyên lý và phạm trù của triết học để bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế chưa được đề cập đến. Vì vậy, đề tài: “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền 4 thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế” có ý nghĩa cả về lý luận lẫn thực tiễn, là trường hợp nghiên cứu cụ thể một vùng văn hóa để đóng góp vào việc nghiên cứu chung của cả nước, được kỳ vọng có đóng góp về mặt khoa học để hình thành nhân cách, lối sống, góp phần đào tạo nguồn nhân lực xứ Nghệ có chất lượng cao, phù hợp quá trình phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án a. Mục đích Trên cơ sở phân tích thực trạng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ hiện nay, luận án đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm bảo tồn và phát huy có hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống xứ Nghệ trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế.