Tư tưởng từ bi của Phật giáo trong kinh Diệu Pháp Liên Hoa và giá trị đạo đức đối với đời sống Phật tử Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Vũ Tuyết Thanh TƯ TƯỞNG TỪ BI CỦA PHẬT GIÁO TRONG KINH DIỆU PHÁP LIÊN HOA VÀ GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC CỦA NÓ ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG PHẬT TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Tôn giáo học Mã số: 9229009.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÔN GIÁO HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRẦN THỊ KIM OANH Hà Nội, 2024 MỤC LỤC Mục lục. TỔNG QUAN TÀI LIỆU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ KHÁI NIỆM SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN. Tổng quan tài liệu nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.

Các công trình viết về những tư tưởng cơ bản của Phật giáo và tư tưởng Từ bi trong Phật giáo. Các công trình viết xoay quanh chủ đề về kinh Diệu Pháp Liên Hoa và những tư tưởng cơ bản của kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Các công trình viết về tư tưởng đạo đức, giá trị đạo đức của Phật giáo đối với đạo đức xã hội Việt Nam và đời sống tín đồ Phật tử Việt Nam hiện nay. Nhận xét, đánh giá và những vấn đề đặt ra đối với luận án.

Nhận xét, đánh giá. Những vấn đề đặt ra đối với luận án. Một số Khái niệm sử dụng trong luận án. KHÁI QUÁT CHUNG TƯ TƯỞNG CỦA PHẬT GIÁO VÀ KINH DIỆU PHÁP LIÊN HOA.

Khái quát chung tư tưởng của Phật giáo. Tư tưởng của Phật giáo thể hiện trong Kinh sách. Tư tưởng của Phật giáo phát triển và kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Khái quát chung về kinh Diệu Pháp Liên Hoa.

Ý nghĩa tên, bối cảnh ra đời, quá trình phiên dịch và truyền bá của kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Cấu trúc và nội dung của kinh Diệu Pháp Liên Hoa .3 Vị trí, vai trò của kinh Diệu Pháp Liên Hoa. 85 Tiểu kết chương 2. NỘI DUNG TƯ TƯỞNG TỪ BI CỦA PHẬT GIÁO ĐƯỢC THỂ HIỆN TRONG KINH DIỆU PHÁP LIÊN HOA.

Từ bi chính là Giải thoát – Niết bàn và bình đẳng “Phật tính”. Từ bi chính là Giải thoát – Niết bàn. Từ bi là bình đẳng “Phật tính”. Từ bi là thực hành hướng đến Giải thoát – Niết bàn và hạnh Bồ tát.

Từ bi là thực hành hướng đến Giải thoát – Niết Bàn. Từ bi là thực hành hướng đến hạnh Bồ tát. 125 Tiểu kết chương 3. GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRONG TƯ TƯỞNG TỪ BI CỦA PHẬT GIÁO ĐƯỢC THỂ HIỆN QUA KINH DIỆU PHÁP LIÊN HOA ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG PHẬT TỬ VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA.

Giá trị đạo đức trong tư tưởng Từ bi của Phật giáo được thể hiện qua kinh Diệu Pháp Liên Hoa đối với đời sống Phật tử Việt Nam hiện nay. Giá trị đối với Phật tử trong thực hành hướng đến Giải thoát – Niết bàn. Giá trị đối với Phật tử trong việc thực hành hướng đến hạnh Bồ tát. Một số vấn đề đặt ra và khuyến nghị nhằm phát huy giá trị đạo đức của tư tưởng Từ bi trong Phật giáo được thể hiện qua kinh Diệu Pháp Liên Hoa đối với đời sống Phật tử Việt Nam hiện nay.

Một số vấn đề đặt ra. Một số khuyến nghị. 179 Tiểu kết chương 4. 184 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

186 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 187 PHỤ LỤC 2 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Tôn giáo là bộ phận của văn hóa, giá trị văn hóa của các tôn giáo được thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau, trong đó giá trị đạo đức là giá trị nổi bật. Đạo đức tôn giáo được thể hiện thông qua tư tưởng, giáo lý, giáo luật của các tôn giáo.

Các tôn giáo lớn đều hướng đến điểm chung là hướng con người đến hướng thiện, đến các giá trị Chân – Thiện – Mỹ. Như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng phân tích: "Chúa Giê su dạy: đạo đức là bác ái Phật Thích ca dạy: đạo đức là từ bi Khổng Tử dạy: đạo đức là nhân nghĩa" [Hồ Chí Minh, 1995, tr. Phật giáo với lịch sử du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, lại có nhiều điểm tương đồng, gần gũi với đạo lý, văn hóa truyền thống của dân tộc nên được người Việt nhiệt thành mở lòng đón nhận. Trải qua thời gian, Phật giáo đã luôn đồng hành, gắn kết chặt chẽ với văn hóa dân tộc, vun bồi, làm sâu sắc thêm các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc.

Trong hệ thống triết lý sâu sắc của Phật giáo, phạm trù được coi là nền tảng của đạo đức của Phật giáo chính là phạm trù: “Từ bi”, như lời khẳng định của Hồ Chí Minh: “Phật Thích Ca dạy: đạo đức là từ bi”. Có thể khẳng định: Từ bi là chất liệu không thể thiếu trong Phật giáo. Từ là thương cho vui, Bi là thương cứu khổ. Từ bi là đem lại niềm hạnh phúc cho mọi chúng sinh, là giải thoát chúng sinh khỏi bể khổ như Đức Phật đã từng khẳng định: Nước đại dương chỉ có một vị mặn, như đạo của ta chỉ có vị giải thoát.

Giải thoát chúng sinh là mục đích duy nhất của Đức Phật, chính tinh thần từ bi quảng đại mới có thể thực hiện được tâm nguyện đó của Ngài. Lịch sử cho thấy, Đức Phật Thích Ca đã rời bỏ cung điện hoa lệ, ngũ dục 3 quyến rũ để đi tìm con đường giác ngộ, để giải thoát không phải cho riêng Ngài, mà cho chúng sinh, tất cả chúng sinh hữu tình, chúng sinh vô tình. Từ bi của Phật giáo là một nội hàm rộng lớn, vượt qua mọi giới hạn phạm vi không gian, thời gian. Từ bi có thể hiểu ngắn gọn là mang lại sự hoan lạc cho tất cả chúng sinh.

Bản thân phạm trù “chúng sinh” trong giáo lý Phật giáo là một phạm trù rộng lớn, bao trùm tất cả muôn loài. Tâm “Từ” không phải là tình thương vật chất, không phải là thứ tình cảm riêng tư mà nó là một phạm trù, bao trùm toàn thể chúng sinh, không trừ một ai. Cùng tột của “Từ” là sự thể nhập bản ngã với tất cả chúng sinh. Bi là lòng trắc ẩn, là sự rung động trước sự đau khổ của chúng sinh, mong muốn làm tiêu tan sự đau khổ đó.

Từ ý nghĩa này, Phật giáo có một tinh thần khoan dung và tha thứ cao thượng, như Đức Phật đã từng nói: “hận thù không có lúc nào chấm dứt được hận thù; hận thù chỉ chấm dứt thông qua sự phủ nhận của hận thù (tức là lòng nhân từ)”. Điều này thực sự có ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay. Bối cảnh của những thách thức mang tính toàn cầu trong tất cả các lĩnh vực của đời sống: thách thức chính trị với việc duy trì nền độc lập, tự chủ của các dân tộc và chủ quyền quốc gia, với những vấn đề cần quan tâm đặc biệt như: nền độc lập, tự chủ, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ của các nước nhỏ,…; Thách thức về mặt kinh tế với biểu hiện rõ nét nhất là sự phân cực ngày càng xa của các nước giàu và các nước nghèo, của những quy luật cạnh tranh “cá lớn nuốt cá bé” khốc liệt,…; Thách thức về mặt văn hóa: sự thách thức đối với văn hóa dân tộc, sự ổn định xã hội, sự rối loạn văn hóa tinh thần và rạn nứt các giá trị truyền thống,… Trong hệ thống kinh sách Phật giáo Đại thừa, Diệu Pháp Liên Hoa (hay còn gọi là kinh Pháp Hoa) được coi là một trong những bộ kinh quan trọng nhất, còn được gọi là “vua của các kinh”, được lưu truyền rộng rãi ở các nước 4 Á Đông như Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Hàn Quốc… Tương truyền, kinh Diệu Pháp Liên Hoa được Đức Phật thuyết trên đỉnh núi Linh Thứu trước khi Ngài Nhập Niết Bàn. Chính trong lời dạy của Đức Phật với Bồ - tát Tú Vương Hoa đã khẳng định vai trò của kinh (thể hiện trong phẩm 23): “Tú Vương Hoa! Thí như trong các dòng nước: song, ngòi, kinh, rạch, thời biển là lớn thứ nhất; Kinh Pháp Hoa này cũng như thế, ở trong các Kinh của Đức Như Lai nói rất là sâu lớn.

Lại như trong các núi non: thổ sơn, hắc sơn, núi tiểu Thiết Vi, núi đại Thiết Vi cùng mười núi báu, thời núi Diệu Cao bậc nhứt, Kinh Pháp Hoa này cũng như thế, ở trong các Kinh rất là bậc thượng. Lại như trong các ngôi sao, mặt trăng là bậc nhứt, Kinh Pháp Hoa này cũng như thế, ở trong nghìn muôn ức các Kinh pháp, rất là sáng. Lại như mặt trời hay trừ các chỗ tối tăm, Kinh này cũng thế, hay phá tất cả sự tối bất thiện. Lại như trong các vua nhỏ, vua Chuyển Luân Thánh vương rất là bậc nhứt, Kinh này cũng như thế ở trong Kinh là bậc tôn hơn cả.

Lại như Đế Thích là vua trong ba mươi ba cõi trời, Kinh này cũng thế, là vua trong các Kinh” [Thích Trí Tịnh, 2018, tr. 507-508] Ở Việt Nam, kinh Diệu Pháp Liên Hoa được sử dụng rộng rãi trong hệ phái Phật giáo Bắc Tông ở cả tầng lớp Tăng Ni, cư sĩ và Phật tử. Chính vì thế sức ảnh hưởng của kinh này với cộng đồng Phật tử ở Việt Nam là rất sâu rộng. Với những ý nghĩa, lý luận và thực tiễn như vậy, tác giả lựa chọn đề tài: “Tư tưởng từ bi của Phật giáo trong kinh Diệu Pháp Liên Hoa và giá trị đạo đức của nó đối với đời sống Phật tử ở Việt Nam hiện nay” là đề tài nghiên cứu luận án của mình.

5 Huy vọng những kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần phát huy giá trị đạo đức Phật giáo trong bối cảnh hiện nay. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở phân tích các vấn đề lý luận và nghiên cứu kinh sách, luận án chỉ ra những nội dung, biểu hiện của tư tưởng từ bi của Phật giáo trong kinh Diệu Pháp Liên Hoa. Từ đó chỉ ra những giá trị đạo đức của nó đối với đời sống Phật tử ở Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt được mục đích trên, luận án cần hoàn thành các nhiệm vụ: - Tổng quan các tài liệu đã nghiên cứu xoay quanh chủ đề Luận án để từ đó chỉ ra những điểm Luận án kế thừa và những điểm Luận án tiếp tục nghiên cứu.