Luận án tiến sĩ tư tưởng của phan bội châu về tôn giáo tín ngưỡng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------ NGUYỄN KHẮC SÂM TƢ TƢỞNG CỦA PHAN BỘI CHÂU VỀ TÔN GIÁO, TÍN NGƢỠNG Chuyên ngành : CNDVBC&CNDVLS Mã số : 62. 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Phạm Bá Lƣợng HÀ NỘI - 2017 0 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ Tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các trích dẫn và kết quả nêu trong luận án là trung thực và có xuất xứ rõ ràng.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận án Nguyễn Khắc Sâm 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện đề tài luận án “Tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng”, Tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điều kiện của tập thể lãnh đạo, các nhà khoa học, cán bộ, chuyên viên Khoa Triết học; tập thể Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, giảng viên, cán bộ các phòng, ban chức năng của Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội. Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành về sự giúp đỡ đó. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS, TS. Đỗ Thị Hòa Hới; TS.

Phạm Bá Lượng - thầy, cô giáo là những người đã giúp Tôi có được nền tảng và sự tự tin để hoàn thành luận án này trong điều kiện tốt nhất. Đây là một món quà tinh thần có ý nghĩa giúp tôi có thể tiếp tục vững bước trên con đường nghiên cứu khoa học của mình. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ Tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận án này. TÁC GIẢ LUẬN ÁN 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Những công trình nghiên cứu về bối cảnh, con người và sự nghiệp của Phan Bội Châu. Những công trình nghiên cứu tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng. Những vấn đề đặt ra và hướng nghiên cứu, giải quyết của luận án.

Những vấn đề đặt ra. Hướng nghiên cứu, giải quyết của luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VÀ KHÁI LƢỢC CHO SỰ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƢ TƢỞNG VỀ TÔN GIÁO, TÍN NGƢỠNG CỦA PHAN BỘI CHÂU. Cơ sở lý luận cho sự hình thành, phát triển tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng của Phan Bội Châu.

Sự kế thừa các yếu tố tư tưởng trong Nho, Phật, Đạo. Sự tiếp thu tư tưởng từ Tân văn, Tân thư. Sự kế thừa và phát triển tư tưởng khoan dung tôn giáo, đoàn kết, yêu nước và các giá trị văn hóa truyền thống khác của Việt Nam. Cơ sở thực tiễn và khái lược cho sự hình thành, phát triển tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng của Phan Bội Châu.

Bối cảnh thế giới, khu vực tác động đến sự hình thành, phát triển tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng của Phan Bội Châu. Bối cảnh Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX tác động đến sự hình thành, phát triển tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng của Phan Bội Châu. Khái lược tiến trình tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng của Phan Bội Châu .65 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 3. MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƢ TƢỞNG CỦA PHAN BỘI CHÂU VỀ TÔN GIÁO, TÍN NGƢỠNG.

Phan Bội Châu quan niệm về trời, đạo trời, qủy thần. Quan điểm của Phan Bội Châu về đoàn kết lương - giáo, tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Quan niệm của Phan Bội Châu về Phật giáo. Quan điểm của Phan Bội Châu về giá trị của tôn giáo, tín ngưỡng trong đời sống xã hội.

Phan Bội Châu phân biệt những người theo các tôn giáo chân chính và những kẻ đội lốt tôn giáo, lợi dụng tôn giáo. Phan Bội Châu phê phán những biểu hiện mê tín dị đoan, hủ tục trong các tôn giáo, tín ngưỡng. Quan điểm của Phan Bội Châu về giá trị của các tôn giáo, tín ngưỡng. GIÁ TRỊ, HẠN CHẾ CỦA TƯ TƯỞNG PHAN BỘI CHÂU VỀ TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Một số giá trị, hạn chế trong tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng. Một số giá trị trong tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng. Một số hạn chế trong tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng. Ý nghĩa của tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng đối với việc thực hiện chính sách tôn giáo, tín ngưỡng ở Việt Nam hiện nay.

Sự kế thừa và phát triển nội dung tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng ở Hồ Chí Minh. Ý nghĩa của tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng đối với Việt Nam hiện nay. 161 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 164 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

165 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phan Bội Châu (1867 - 1940) là nhà yêu nước, nhà tư tưởng, danh nhân văn hóa trong lịch sử cận đại Việt Nam. Ông là dấu nối giữa tư tưởng văn hóa truyền thống với tư tưởng văn hóa hiện đại của Việt Nam. Vì thế, đã có rất nhiều nhà nghiên cứu về Phan Bội Châu từ nhiều góc độ lịch sử, văn học, văn hóa, tư tưởng triết học.

Tuy góc nhìn nhận về các vấn đề này còn nhiều ý kiến khác nhau nhưng như Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết: “Ngày nay, chúng ta đi theo con đường của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ chí Minh; chúng ta không quên các cống hiến của các vị tiền bối yêu nước trong đó có nhà chí sĩ, nhà văn hóa lớn, có vị “thiên sứ” Phan Bội châu” [45, tr. Cho đến nay, những quan niệm tiến bộ trong tư tưởng của Phan Bội Châu vẫn còn ánh lên những nhân tố hợp lý và có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn. Việc tiếp tục tìm hiểu tư tưởng của Phan Bội Châu nói chung và tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng nói riêng sẽ giúp chúng ta có thêm luận cứ để chứng minh cho tính cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Như chúng ta biết, đã có nhiều công trình nghiên cứu về Phan Bội Châu, đặc biệt là trong lĩnh vực sử học, văn học.

Riêng trong lĩnh vực tôn giáo học, tư tưởng của ông chưa được nghiên cứu nhiều và còn có những nhận định, đánh giá chưa thống nhất. Tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng tuy chưa thành hệ thống nhưng không kém phần tiêu biểu, đặc sắc và hàm chứa nhiều nội dung có ý nghĩa to lớn đối với chúng ta ngày nay. Trong điều kiện hiện nay, cùng với việc tiếp thu những giá trị văn hóa của nhân loại, hơn bao giờ hết, chúng ta phải biết giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc nhằm xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Sự nghiệp cách mạng của chúng ta không được phép đoạn tuyệt với quá khứ, mà phải là sự tiếp nối và phát huy những truyền thống tốt 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đẹp, những giá trị nhân văn của dân tộc.

Nghiên cứu sự hình thành và phát triển tư tưởng của các nhà Nho duy tân Việt Nam nói chung và tư tưởng của họ về tôn giáo, tín ngưỡng nói riêng là việc làm cần thiết. Tuy nhiên, cho đến nay trong các công trình đã công bố, những tư tưởng này chưa được đặt đúng vị trí vốn có của nó. Đứng trước yêu cầu của thực tiễn, việc nghiên cứu lịch sử tư tưởng Việt Nam nói chung và tìm hiểu tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng của Phan Bội Châu nói riêng đang là một nhu cầu cấp thiết đối với chúng ta trong điều kiện mở cửa hội nhập hiện nay. Qua tiếp nhận thành quả của người đi trước chúng tôi nhận thấy, tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng là bộ phận trong chỉnh thể tư tưởng của Phan Bội Châu cần được tiếp tục đi sâu nghiên cứu, hệ thống hóa.

Sự hình thành, phát triển tư tưởng Phan Bội Châu nói chung và tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng nói riêng là một quá trình phức tạp, trải qua nhiều thời kỳ khác nhau, ở mỗi thời kỳ lại có những đặc điểm nhất định và bao chứa những nội dung khá phong phú có ý nghĩa sâu sắc cần được đi sâu tìm hiểu. Xuất phát từ những lý do đó, trong khuôn khổ luận án tiến sĩ Triết học chúng tôi lựa chọn đề tài đi sâu tìm hiểu Tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu: Luận án phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn và khái lược cho sự hình thành, phát triển và nội dung cơ bản của tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng. Từ đó, luận án chỉ ra giá trị, hạn chế của tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng cũng như chỉ ra ý nghĩa của tư tưởng này đối với việc thực hiện chính sách tôn giáo, tín ngưỡng của Đảng, Nhà nước ta hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu: + Phân tích làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và khái lược cho sự hình thành, phát triển tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng của Phan Bội Châu. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + Phân tích làm rõ một số nội dung cơ bản của tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng. + Bước đầu nêu lên một số nhận xét, đánh giá về giá trị, hạn chế của tư tưởng Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng cũng như chỉ ra ý nghĩa của tư tưởng đó đối với việc thực hiện chính sách tôn giáo, tín ngưỡng của Đảng, Nhà nước ta hiện nay. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng của Phan Bội Châu về tôn giáo, tín ngưỡng.

Phạm vi nghiên cứu: Luận án chủ yếu nghiên cứu qua bộ sách Phan Bội Châu toàn tập, của nhà xuất bản Thuận Hóa và trung tâm văn hóa ngôn ngữ Đông Tây năm 2000 và các tài liệu khác liên quan đến cuộc đời, tư tưởng Phan Bội Châu nói chung và tư tưởng về tôn giáo, tín ngưỡng nói riêng.