Luận án TS: Giá trị hôn nhân, gia đình Công giáo tại Việt Nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐỖ THỊ NGỌC ANH GI¸ TRÞ CñA H¤N NH¢N Vµ GIA §×NH C¤NG GI¸O ë VIÖT NAM HIÖN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI – 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐỖ THỊ NGỌC ANH GI¸ TRÞ CñA H¤N NH¢N Vµ GIA §×NH C¤NG GI¸O ë VIÖT NAM HIÖN NAY Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS Mã số : 62 22 80 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN VĂN TÀI HÀ NỘI - 2015 Lời cam đoan - Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu khoa học Giá trị của hôn nhân và gia đình Công giáo ở Việt Nam hiện nay, dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của Giáo sƣ, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tài là hoàn toàn mới, không có sự trùng lặp với các công trình nghiên cứu khác. - Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ công trình khoa học nào. Tác giả Đỗ Thị Ngọc Anh i Lời cảm ơn Tôi xin trân trọng cảm ơn Thầy - Nhà giáo Nhân dân, Giáo sƣ, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tài - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng Việt Nam đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn các Thầy, Cô giáo, các nhà khoa học, giảng viên của Trung tâm đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị (cơ sở đào tạo cũ) và Khoa Triết học của Trƣờng Đại học khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (cơ sở đào tạo hiện tại) đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình tham gia học nghiên cứu sinh. Xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các Thầy, Cô giáo và gia đình, bè bạn đã giúp đỡ, ủng hộ tôi hoàn thành luận án.

Tác giả Đỗ Thị Ngọc Anh ii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu đề tài. Nguồn tài liệu Công giáo, khái niệm và những lý thuyết cơ bản.

Tài liệu Công giáo. Một số khái niệm. Những lý thuyết cơ bản. HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO Ở VIỆT NAM 32 2.

Công giáo ở Việt Nam. Khái quát về Công giáo. Vài nét về sự hình thành Công giáo ở Việt Nam. Hôn nhân Công giáo ở Việt Nam.

Quan niệm của Công giáo Việt Nam về hôn nhân. Mục đích của hôn nhân Công giáo Việt Nam. Đặc điểm của hôn nhân Công giáo Việt Nam. Gia đình Công giáo ở Việt Nam.

Quan niệm của Công giáo Việt Nam về gia đình. Đặc điểm của gia đình Công giáo Việt Nam. Mối quan hệ, sự tƣơng đồng và khác biệt giữa hôn nhân, gia đình của ngƣời Công giáo với ngƣời ngoài Công giáo ở Việt Nam. Mối quan hệ giữa hôn nhân và gia đình Công giáo ở Việt Nam.

Sự tƣơng đồng giữa hôn nhân, gia đình của ngƣời Công giáo với ngƣời ngoài Công giáo ở Việt Nam. Sự khác biệt giữa hôn nhân, gia đình của ngƣời Công giáo với ngƣời ngoài Công giáo ở Việt Nam. 61 iii Tiểu kết chƣơng 2. NHỮNG GIÁ TRỊ CƠ BẢN CỦA HÔN NHÂN CÔNG GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Hôn nhân tự do, tự nguyện giữa hai ngƣời khác giới. Hôn nhân chung thuỷ. Hôn nhân mang tính thánh thiêng. Hôn nhân vì sự phát triển con ngƣời.

93 Tiểu kết chƣơng 3. NHỮNG GIÁ TRỊ CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Gia đình bền vững. Gia đình có sự liên kết chặt chẽ giữa các thành viên.

Tôn trọng sự sống và yêu thƣơng con ngƣời. Gia đình là môi trƣờng truyền thụ các giá trị văn hoá, đạo đức và tôn giáo; là chủ thể tích cực tham gia vào đời sống xã hội. Gia đình là môi trƣờng truyền thụ các giá trị văn hoá, đạo đức và tôn giáo. Gia đình là chủ thể tích cực tham gia vào đời sống xã hội.

124 Tiểu kết chƣơng 4. PHÁT HUY GIÁ TRỊ CỦA HÔN NHÂN, GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO TRONG CỘNG ĐỒNG GIÁO DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY. Những vấn đề đặt ra trong việc phát huy giá trị của hôn nhân, gia đình Công giáo trong cộng đồng giáo dân Việt Nam hiện nay. Tính tất yếu của việc phát huy giá trị của hôn nhân, gia đình Công giáo trong cộng đồng giáo dân Việt Nam hiện nay.

Những thách đố trong việc phát huy giá trị của hôn nhân, gia đình Công giáo trong cộng đồng giáo dân Việt Nam hiện nay. Những chuyển biến về hôn nhân, gia đình của ngƣời Công giáo Việt Nam hiện nay. Một số hạn chế, khó khăn trong việc phát huy giá trị của hôn nhân, gia đình Công giáo ở Việt Nam hiện nay. Giải pháp cơ bản phát huy giá trị của hôn nhân, gia đình Công giáo trong cộng đồng giáo dân Việt Nam hiện nay.

Giải pháp về nâng cao nhận thức các giá trị. Giải pháp về phát triển các giá trị. Giải pháp về hiện thực hoá các giá trị trong đời sống của ngƣời Công giáo. 155 Tiểu kết chƣơng 5.

160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 163 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 164 PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT 1. St - Sách Sáng thế 2.

Xh - Sách Xuất hành 3. Lv - Sách Lê-vi 4. Đnl - Sách Đệ nhị luật 5. Tb - Sách Tô-bi-a 6.

Tv - Sách Thánh vịnh 7. Cn - Sách Châm ngôn 8. Hc - Sách Huấn ca 9. Ml - Sách Ma-la-khi 10.

Mt - Tin mừng theo thánh Mát-thêu 11. Mc - Tin mừng theo thánh Mac-cô 12. Lc - Tin mừng theo thánh Luc-ca 13. Ga - Tin mừng theo thánh Gio-an 14.

Rm - Thƣ gửi tín hữu Rô-ma 15. 1Cr - Thƣ gửi tín hữu Cô-rin-tô 16. 2Cr - Thƣ gửi tín hữu Cô-rin-tô 17. Ep - Thƣ 1 gửi tín hữu Ê-phê-xô 18.

Cl - Thƣ gửi tín hữu Cô-lô-xe 19. Kh - Sách khải huyền 20. GLHT - Giáo lý Hội Thánh 21. MV - Hiến chế mục vụ về Hội thánh trong thế giới ngày nay của Công đồng Vaticanô II 22.

TĐ - Sắc lệnh về Tông đồ Giáo dân của Công đồng Vaticanô II 23. GĐ - Tông huấn về Gia đình của Đức Giáo hoàng Gio-an Phao-lô II, 1981 24. GD - Tuyên ngôn về giáo dục Kitô giáo của Công đồng Vaticanô II. vi CHÚ GIẢI CÁCH TRÍCH DẪN TÀI LIỆU THAM KHẢO Trong đề tài này, chúng tôi sử dụng cách trích dẫn cụ thể sau đây: Thứ nhất, đối với tài liệu tham khảo của Giáo hội, chúng tôi sử dụng phƣơng pháp trích dẫn đặc thù của Công giáo, chẳng hạn: - Tài liệu là Kinh thánh, khi trích dẫn đoạn 5, câu 17 Sách Sáng thế, chúng tôi ghi: [St 5, 17], hoặc khi trích dẫn đoạn 7, câu 1 của Thư thứ nhất gửi giáo đoàn Cô-rin-tô, chúng tôi ghi: [1Cr 7, 1].

- Tài liệu Sách Giáo lý của Hội Thánh Công giáo, khi trích dẫn câu số 1601, chúng tôi ghi: [56, số 1601], trong đó, 56 là số thứ tự của tài liệu tham khảo đƣợc xếp theo vần a, b, c… trong phần Tài liệu tham khảo của đề tài, còn 1601 là số câu đƣợc trích dẫn. - Tài liệu là Bộ Giáo luật, khi trích dẫn điều 1078, chúng tôi ghi: [54, điều 1078], trong đó, 54 là số thứ tự của tài liệu tham khảo đƣợc xếp theo vần a, b, c… trong phần Tài liệu tham khảo của đề tài, còn 1601 là số câu đƣợc trích dẫn. Thứ hai, đối với những tài liệu tham khảo khác, chúng tôi sử dụng phƣơng pháp trích dẫn thông thƣờng của một đề tài nghiên cứu khoa học. vii MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Với mỗi ngƣời, hôn nhân là việc trọng đại, đánh dấu sự trƣởng thành về tâm sinh lý, nhận thức và trách nhiệm xã hội. Đồng thời hôn nhân cũng mở ra một hƣớng đi mới trong cuộc sống của mỗi con ngƣời. Trong xã hội hiện đại, hôn nhân thƣờng đƣợc xây dựng trên cơ sở tự nguyện của tình yêu thƣơng giữa một ngƣời nam và một ngƣời nữ mà kết quả của nó là sự ra đời của một gia đình mới. Hay nói cách khác, gia đình đƣợc bắt đầu từ hôn nhân, hôn nhân chính là điều kiện đầu tiên cần thiết cho sự thiết lập một gia đình.

Con ngƣời sống không thể tách rời gia đình. Gia đình và giáo dục gia đình luôn in dấu ấn đậm nét nhất trong cuộc đời của mỗi con ngƣời. Vì vậy, dù xét ở phƣơng diện nào đi nữa, gia đình vẫn luôn là tổ ấm, nơi nƣơng tựa quan trọng của mỗi con ngƣời, là cội nguồn của mọi tình cảm. Gia đình có vai trò quyết định trực tiếp tới sự hình thành thể lực, trí lực và nhân cách, văn hóa của mỗi con ngƣời.

Đồng thời, gia đình cũng là một thiết chế cơ bản của xã hội, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Gia đình là nền tảng, tế bào của xã hội, là một trong những nhân tố quyết định sự hƣng thịnh của quốc gia. Muốn có một xã hội phát triển lành mạnh, trƣớc hết từng “tế bào” phải phát triển lành mạnh, bền vững. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng chỉ rõ: “Nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt hơn, hạt nhân của xã hội là gia đình.

Chính vì vậy, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội là phải chú ý hạt nhân cho tốt” [87, tr. Chỉ thị số 49-CT/TW ngày 21/2/2005 của Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng Về xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cũng đã xác định: “Gia đình là một trong những nhân tố quan trọng quyết định sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc và xây dựng chủ nghĩa xã hội” [3]. 1 Những trình bày trên đây chứng tỏ hôn nhân và gia đình là hai vấn đề đặc biệt quan trọng, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và là nhân tố quyết định sự phát triển của xã hội. Tuy nhiên, trong xã hội hiện nay, nền kinh tế thị trƣờng đang trực tiếp tác động đến hôn nhân, gia đình làm rạn nứt, mai một các giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam trên các phƣơng diện kinh tế, văn hoá, đạo đức và lối sống… Đồng thời đây cũng là hệ quả của việc nhìn nhận vấn đề hôn nhân, gia đình thiếu đúng đắn.