Luận án tiến sĩ: Đảng lãnh đạo công tác vận động đồng bào các tôn giáo ở Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1954

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------ NGUYỄN THỊ LIÊN ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG ĐỒNG BÀO CÁC TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 1930 ĐẾN NĂM 1954 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội - 2018 z ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------- NGUYỄN THỊ LIÊN ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG ĐỒNG BÀO CÁC TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 1930 ĐẾN NĂM 1954 Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam Mã số: 62 22 03 15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Lê Văn Thịnh Hà Nội - 2018 z LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của Phó giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Thịnh. Tên đề tài không trùng với bất cứ nghiên cứu nào đã được công bố. Các số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực, đảm bảo tính khách quan.

Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng. Tác giả luận án Nguyễn Thị Liên z MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp của luận án. Kết cấu của luận án.

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. Nhóm các công trình nghiên cứu lý luận về tôn giáo. Nhóm các công trình nghiên cứu quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng về tôn giáo.

Nhóm các công trình nghiên cứu về phương thức thực hiện chủ trương của Đảng về tôn giáo. Khái quát chung và những vấn đề luận án sẽ tập trung giải quyết. Khái quát kết quả của các công trình khoa học đã được công bố liên quan đến đề tài luận án. Những vấn đề luận án nghiên cứu.

26 Tiểu kết chƣơng 1. CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG ĐỒNG BÀO CÁC TÔN GIÁO CỦA ĐẢNG TRONG THỜI KỲ ĐẤU TRANH GIÀNH ĐỘC LẬP (1930 - 1945). Những yếu tố tác động đến chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng. Quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh về tôn giáo.

Chính sách cai trị của thực dân Pháp và tình hình tôn giáo ở Việt Nam. Chủ trương của Đảng và quá trình hiện thực hóa. Quan điểm, chủ trương của Đảng. Đảng chỉ đạo thực hiện công tác vận động đồng bào các tôn giáo.

59 Tiểu kết chƣơng 2. ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG ĐỒNG BÀO CÁC TÔN GIÁO TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP VÀ CAN THIỆP MỸ (1945 - 1954). Chủ trương và quá trình chỉ đạo công tác vận động đồng bào các tôn giáo của Đảng trong giai đoạn 1945 - 1950. Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng.

Đảng chỉ đạo thực hiện công tác vận động đồng bào các tôn giáo. Chủ trương và quá trình chỉ đạo công tác vận động đồng bào các tôn giáo của Đảng trong giai đoạn 1951 - 1954. Hoàn cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng. Đảng chỉ đạo thực hiện công tác vận động đồng bào các tôn giáo.

103 Tiểu kết chƣơng 3. MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM. Nhận xét chung. Một số kinh nghiệm chủ yếu.

137 Tiểu kết chƣơng 4. 145 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 148 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội và cũng là một hiện tượng (thực thể) xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng xã hội.

Tôn giáo xuất hiện từ rất sớm và sẽ còn tồn tại lâu dài với con người, đáp ứng cho nhu cầu tinh thần của đông đảo nhân dân, với chức năng an ủi, che chở cho tín đồ, dù hư ảo, để được giải thoát khỏi cõi đời bất hạnh. Việt Nam là một quốc gia nằm ở giữa ngã ba đường của Đông Nam Á, có bờ biển chạy suốt chiều dài đất nước, là cầu nối Đông - Tây nên là nơi tụ hợp, giao lưu của các nền văn hoá, tôn giáo, tín ngưỡng của các dân tộc khác nhau cùng chung sức hình thành một quốc gia dân tộc từ hàng chục thế kỷ nay. Vì vậy, giải quyết vấn đề tôn giáo trong một quốc gia đa tôn giáo, đa dân tộc là vấn đề không mấy dễ dàng và còn khó khăn hơn, khi quốc gia ấy dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản non trẻ, nhân dân vừa giành được chính quyền lại tiếp tục phải đối mặt với nhiều kẻ thù, đặc biệt là thực dân Pháp với mưu đồ xâm lược Việt Nam lần thứ hai. Đại đoàn kết toàn dân trong tình thế ấy là một việc cấp thiết, Đảng Cộng sản Việt Nam đã kiên định với đường lối nhất quán: tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của nhân dân, đoàn kết tôn giáo, đoàn kết dân tộc đánh đổ kẻ thù xâm lược.

Năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, lãnh đạo cách mạng Việt Nam và vấn đề tôn giáo được Đảng đặt trong tổng thể đường lối chiến lược chung của cách mạng cả nước. Đại đoàn kết dân tộc là đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam, là nguồn sức mạnh, động lực chủ yếu và là yếu tố có ý nghĩa quyết định đảm bảo thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc trước đây, cũng như sự phát triển bền vững trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đồng bào có tôn giáo, tín ngưỡng và không tôn giáo, tín ngưỡng ở 3 z Việt Nam đã đoàn kết xung quanh Đảng, đấu tranh xóa bỏ ách cai trị của đế quốc, thực dân, thực hiện thành công cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945, lập ra nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng hòa, đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp và lực lượng can thiệp Mỹ, bảo vệ nền độc lập. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh rằng, một trong những nguyên nhân làm nên thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam thời kỳ 1930 - 1954 là ở chỗ, Đảng đã có chủ trương và giải pháp đúng trong công tác xây dựng thực lực cho cách mạng, trong đó có một phần đóng góp không nhỏ từ phương diện Đảng lãnh đạo công tác vận động đồng bào các tôn giáo đồng hành cùng dân tộc trong cuộc đấu tranh giành và giữ nền độc lập.

Khi hệ thống xã hội chủ nghĩa còn tồn tại, do ảnh hưởng sâu sắc và kéo dài của tư tưởng tả khuynh, không phải nước nào cũng thành công trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo. Song tại Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những chủ trương, chính sách đúng đắn về tôn giáo trong sự nghiệp cách mạng nói chung và trong thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân (1930 - 1954) nói riêng. Đây là một nét đặc sắc trong giải quyết vấn đề tôn giáo của Đảng, của Chính phủ Việt Nam. Những thành công này là kết quả từ chủ trương đúng đắn, nhất quán của Đảng về tôn giáo, từ quan điểm, nhận thức biện chứng về tôn giáo của các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam và cả sự vận dụng sáng tạo, linh hoạt, đồng lòng của các cán bộ, chức sắc, đồng bào tôn giáo trong việc thực hiện chủ trương của Đảng trong từng giai đoạn, từng địa phương, phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn.

Ngày nay, việc tiếp tục thực hiện chính sách đổi mới về tôn giáo và chủ trương đại đoàn kết dân tộc, tôn giáo có ý nghĩa thời sự, không chỉ nhằm tạo ra động lực đảm bảo sự thành công của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mà còn có ý nghĩa trong đấu tranh chống âm mưu lợi dụng vấn đề tôn giáo của các thế lực thù địch. Chúng gắn vấn đề “dân chủ”, “nhân quyền” với cái gọi là “tự do tôn giáo” để chia rẽ tôn giáo, 4 z dân tộc; chúng tài trợ, xúi giục các phần tử xấu trong các tôn giáo truyền đạo trái phép, lôi kéo tôn giáo vào các hoạt động trái pháp luật, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân, đi ngược lại lợi ích dân tộc, gây mất ổn định chính trị. Việc nghiên cứu công tác vận động đồng bào các tôn giáo của Đảng trong thời kỳ 1930 - 1954, nhằm đưa ra những nhận xét, đúc rút kinh nghiệm để vận dụng vào hiện tại là vấn đề cấp thiết và mang tính thời sự sâu sắc. Với ý nghĩa khoa học và thực tiễn như trên, chúng tôi chọn vấn đề “Đảng lãnh đạo công tác vận động đồng bào các tôn giáo ở Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1954” làm đề tài luận án Tiến sĩ Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Làm sáng tỏ quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng trong công tác vận động đồng bào các tôn giáo và quá trình tổ chức thực hiện từ năm 1930 đến năm 1954. Qua đó nêu lên nhận xét, đánh giá và rút ra một số kinh nghiệm chủ yếu góp phần thực hiện thành công chính sách tôn giáo của Đảng trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam. Nhiệm vụ nghiên cứu - Làm rõ những yếu tố tác động đến tình hình tôn giáo ở Việt Nam thời kỳ 1930 - 1954.

- Làm rõ các quan điểm, chủ trương của Đảng về tôn giáo và công tác vận động, tổ chức đồng bào các tôn giáo, góp phần hình thành khối đại đoàn kết toàn dân tộc thực hiện thắng lợi các mục tiêu và nhiệm vụ cách mạng trong thời kỳ 1930 - 1954. - Bước đầu đưa ra một số nhận xét, đánh giá về ưu điểm, hạn chế và đúc rút một số kinh nghiệm chủ yếu, góp phần thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng trong tình hình hiện nay. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Luận án tập trung làm rõ quan điểm, chủ trương và chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam (mặc dù trong thời điểm lịch sử cụ thể, Đảng có nhiều tên gọi khác nhau: Đảng Cộng sản Việt Nam; Đảng Cộng sản Đông Dương; Đảng Lao Động Việt Nam, tác giả sử dụng tên gọi Đảng Cộng sản Việt Nam xuyên suốt nội dung Luận án) về tôn giáo và công tác vận động đồng bào các tôn giáo ở Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1954.