Luận án tiến sĩ: Quyền con người và thực thi quyền dân tộc Mông Tây Bắc

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Trƣơng Văn Hòa QUYỀN CON NGƢỜI VÀ THỰC THI QUYỀN CON NGƢỜI Ở ĐỒNG BÀO DÂN TỘC MÔNG TẠI CÁC TỈNH TÂY BẮC TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Chuyên ngành: CNDVBC &CNDVLS Mã số : 62 22 03 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS PHẠM VĂN ĐỨC HÀ NỘI- 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các số liệu và tư liệu trong luận án đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Trƣơng Văn Hòa MỤC LỤC MỞ ĐẦU…………………………………………………………………………… .1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI…………………………………………………………………………….

Tình hình nghiên cứu về quyền con người và thực thi quyền con người…………. Tình hình nghiên cứu về dân tộc thiểu số và đồng bào dân tộc Mông .26 CHƢƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUYỀN CON NGƢỜI VÀ THỰC THI QUYỀN CON NGƢỜI CỦA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ …………………………………………………………………………………. Một số vấn đề lý luận về quyền con người. Một số vấn đề lý luận thực thi quyền con người………………………………….

Thực thi quyền con người của các dân tộc thiểu số và dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc……………………………………………………………………. 68 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG THỰC THI QUYỀN CON NGƢỜI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC MÔNG Ở CÁC TỈNH TÂY BẮC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY………………………. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc. Thực trạng thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông tại các tỉnh Tây Bắc trong giai đoạn hiện nay………………………………………………………….

Một số thành tựu về thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc. Một số hạn chế trong quá trình thực thi quyền con người của đồng bào đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây BắcViệt Nam. Những vấn đề đặt ra trong quá trình thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây BắcViệt Nam………………………………………………….108 CHƢƠNG 4: PHƢƠNG HƢỚNG CƠ BẢN VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU, NHẰM THỰC THI TỐT HƠN QUYỀN CON NGƢỜI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC MÔNG Ở CÁC TỈNH TÂY BẮC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY…………………………………………………………………………. Phương hướng cơ bản đảm bảo thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam.

Một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy thực thi tốt hơn quyền con người cửa đồng bàodân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam .147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ…………… .151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………….152 NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Chủ nghĩa Xã hội : CNXH Dân tộc thiểu số : DTTS Đảng và Nhà nước : Đ&NN Đồng bào dân tộc Mông : ĐBDTM Liên Hợp Quốc : LHQ Hệ thống pháp luật : HTPL Quần chúng nhân dân : QCND Quyền con người : QCN Quyền Dân sự, chính trị : QDSCT Quyền Kinh tế, xã hội và văn : QKTXHVH hóa Kinh tế, xã hội : KTXH Tây Bắc Việt Nam : TBVN Thực thi quyền con người : TTQCN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quyền con người là một trong những vấn đề cơ bản của loài người, là vấn đề được đặc biệt quan tâm của cộng đồng nhân loại. Mỗi bước phát triển của con người đều gắn liền với cuộc đấu tranh nhằm cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội, xây dựng và hoàn thiện các mối quan hệ xã hội của con người. Chính vì vậy, bảo vệ và phát huy quyền con người luôn được coi là trọng tâm, là đích đến của mỗi cuộc cách mạng.

“Sự không hiểu biết, sự lãng quên hay sự coi thường quyền con người là những nguyên nhân duy nhất của những nỗi bất hạnh công cộng, của tệ hủ bại của các chính phủ” (Lời nói đầu Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền năm 1789 của nước Pháp) [24, tr. Quyền con người mặc dù đã có lịch sử phát triển lâu dài trong tư tưởng nhân loại, tuy nhiên, do tính chất phức tạp của nó, nên vẫn đang tồn tại những quan điểm khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Mặc dù vậy, nhân loại tiến bộ đã đi đến những quan điểm chung về quyền con người, đó là: Quyền con người không thể tách rời giữa quyền cá nhân và quyền cộng đồng, giữa dân tộc và nhân loại, giữa quyền lợi và trách nhiệm, giữa quyền dân sự chính trị với quyền kinh tế văn hóa… Tất cả những điều đó tạo nên tính phổ biến và đặc thù của quyền con người. Việc vận dụng và giải quyết vấn đề quyền con người trong thực tiễn, đang trở thành yêu cầu đòi hỏi bức thiết, cần tránh xu hướng cực đoan tuyệt đối hóa theo một chiều nhất định.

Điều đó một mặt đảm bảo tuân thủ các quyền cơ bản vốn có của con người đã được thừa nhận rộng dãi, mặt khác khi đề cập đến quyền con người, phải xem xét đến các yếu tố lịch sử, văn hóa, điều kiện kinh tế xã hội. Ở Việt Nam, vấn đề quyền con người và bảo vệ quyền con người, đã được Đảng và Nhà nước khẳng định và bảo vệ bằng Hiến pháp và pháp luật. Do tính chất đa dạng về văn hóa và tộc người, sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế, xã hội trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, nên việc phát triển kinh tế, xã hội, phát huy quyền con người trong các tộc người thiểu số, mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng vẫn tồn tại hạn chế nhất định. 1 Đồng bào người Mông sinh sống ở Tây Bắc Việt Nam, một địa bàn có vị trí chiến lược về an ninh, quốc phòng; là tộc người có lịch sử, truyền thống, văn hóa nhiều biến động, dễ bị tác động từ bên ngoài, nguy cơ bị tổn thương về quyền con người cao; điều kiện mọi mặt về đời sống còn nhiều khó khăn.Việc giải quyết và gắn kết mối quan hệ giữa quyền con người và phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng trong đồng bào người Mông là mục tiêu lâu dài trong chính sách phát triển ở nước ta, đảm bảo tính bền vững, tạo cơ sở cho xã hội phát triển hài hòa.

Nhận thức đúng đắn về vấn đề này có ý nghĩa quan trọng, nhất là trong điều kiện hiện nay, khi sự nhạy cảm chính trị trong giải quyết vấn đề quyền con người, đang là lý do tạo ra xung đột giữa các nước phương Tây và các nước phương Đông, giữa các nước phát triển và các nước kém phát triển, giữa Chủ nghĩa xã hội và Chủ nghĩa tư bản. Trong khi ở các nước phương Tây, các thế lực thù địch đang lợi dụng chiêu bài dân chủ, nhân quyền để chống phá Chủ nghĩa xã hội với những học thuyết như: “Thuyết nhân quyền cao hơn chủ quyền”, “Nhân quyền không biên giới”…Việc kích động mâu thuẫn dân tộc, tôn giáo, đang đe dọa đến sự ổn định chính trị và an ninh quốc gia tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó có đồng bào Mông ở các tỉnh Tây Bắc nước ta. Chính điều đó đang đặt ra những nhiệm vụ hết sức bức thiết trên cả lĩnh vực bảo vệ quyền con người và phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng. Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc - đa tộc người (khái niệm các dân tộc thiểu số ở Việt Nam được đề cập trong công trình nghiên cứu này được hiểu là các tộc người trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam),trình độ phát triển của các dân tộc không đồng nhất, có những nét văn hóa riêng biệt, tạo nên sự đa dạng và nét đặc sắc cho nền văn hóa chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Đồng thời, chính điều đó cũng đòi hỏi trong nhận thức và hoạch định chính sách của Đảng và Nhà nước cần đứng trên quan điểm: Phát triển dựa trên quyền con người, nhằm phát huy những giá trị văn hóa, truyền thống tốt đẹp của các dân tộc, đồng thời tạo ra điều kiện thuận lợi thực hiện quyền con người một cách tốt nhất. Đối với các dân tộc thiểu số, khi đề cập đến quyền con người, luôn được gắn với quyền bình đẳng, quyền phát triển. Quyền con người và quyền phát triển 2 có quan hệ biện chứng, thống nhất nhau. Quyền phát triển là điều kiện tiên quyết để quyền con người được thực hiện.

Ngược lại, chỉ khi quyền con người được tôn trọng mới có quyền tự do phát triển. Khi quyền phát triển không được đảm bảo, là nguyên nhân phát sinh những mâu thuẫn, tạo ra các yếu tố mất ổn định chính trị, xã hội, vi phạm đến quyền con người. Xuất phát từ thực tế đó, thời gian qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ta, một mặt lý luận quyền con người đã được quan tâm nghiên cứu; mặc khác, chúng ta đã tích cực chủ động trong cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng.Đồng thời, quan tâm đề ra các chủ trương, xây dựng các chính sách, nhằm không ngừng phát huy quyền con người một cách rộng rãi, đảm bảo cho nhân dân ta được hưởng những giá trị quyền con người một cách thực tiễn hơn, phát huy tính ưu việt thuộc về bản chất của xã hội Xã hội Chủ nghĩa mà nhân dân ta đang ra sức phấn đấu xây dựng. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội, với tính chất quá độ của nền kinh tế mới thoát thai từ một trình độ sản xuất thấp kém, điều kiện vật chất, tinh thần của nhân dân còn nhiều khó khăn, các chính sách của nhà nước, tính minh bạch về cơ chế chưa được đảm bảo, sự chênh lệch về khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, các dân tộc…vẫn đang tồn tại.

Chính điều đó đang bị các thế lực thù địch, phản động, lợi dụng, công kích chống phá Đảng Nhà nước ta trên lĩnh vực quyền con người với những diễn biến phức tạp, khó lường. Với những lý do đó, nghiên cứu sinh đã chọn đề tài: “Quyền con người vàthực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Môngở các tỉnh Tây Bắc Việt Namhiện nay” để nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ của luận án 2. Mục tiêu của luận án Nghiên cứu, làm rõ lý luận về quyền con người, lý luận thực thi quyền con người; trên cơ sở đó, đánh giá thực trạng thực thi quyền con người của đồng bào Mông ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam.

Đồng thời, đề ra phương hướng, giải pháp chủ yếu, nhằm thực thi tốt hơn quyền con người của họ trong giai đoạn hiện nay.