Quyền con người và thực thi quyền con người của dân tộc Mông ở Tây Bắc Việt Nam (Luận án TS)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRƯƠNG VĂN HÒA QUYỀN CON NGƯỜI VÀ THỰC THI QUYỀN CON NGƯỜI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC MÔNG Ở CÁC TỈNH TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: CNDVBC &CNDVLS Mã số : 62 22 03 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.T PHẠM VĂN ĐỨC HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các số liệu và tư liệu trong luận án đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Trương Văn Hòa MỤC LỤC MỞ ĐẦU………………………………………………………………………….

1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI………………………………………………………………………………. Tình hình nghiên cứu lý luận cơ bản về quyền con người……………………. Tình hình nghiên cứu về cơ chế bảo đảm, bảo vệ quyền con người của các dân tộc thiểu số và dân tộc Mông……………………………………………………. Đánh giá về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết.

30 Chương 2: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ MỘT SỐ NHẬN THỨC LIÊN QUAN ĐẾN QUYỀN CON NGƯỜI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC MÔNG………………………………………………………………. Một số vấn đề lý luận về quyền con người ……………………………………. Một số vấn đề lý luận về thực thi quyền con người……………………………. Một số nhận thức liên quan trong quá trình thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông hiện nay……………………………………………………… .61 Chương 3: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG QUÁ TRÌNH THỰC THI QUYỀN CON NGƯỜI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC MÔNG Ở CÁC TỈNH TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY……………………….

Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc………………………………………………………………………. Thực trạng thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông tại các tỉnh Tây Bắc trong giai đoạn hiện nay………………………………………………………. Đánh giá một số hạn chế trong quá trình thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc hiện nay………………………. Nguyên nhân của những hạn chế trong quá trình thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc hiện nay…………………….

Một số vấn đề đặt ra trong quá trình thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam hiện nay. 107 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG CƠ BẢN VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU, NHẰM THỰC THI TỐT HƠN QUYỀN CON NGƯỜI CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC MÔNG Ở CÁC TỈNH TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY…………………. Phương hướng cơ bản đảm bảo thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc hiện nay………………………………………………. Một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy thực thi tốt hơn quyền con người của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc hiện nay……………………………….

144 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ…………. 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………. 149 PHỤ LỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Chủ nghĩa Xã hội : CNXH Các tỉnh Tây Bắc : CTTB Dân tộc thiểu số : DTTS Đảng và Nhà nước : Đ&NN Đồng bào dân tộc Mông : ĐBDTM Quyền con người : QCN Quyền Dân sự, chính trị : QDSCT Quyền Kinh tế, xã hội và văn hóa : QKTXH&VH Kinh tế, xã hội : KTXH Thực thi quyền con người : TTQCN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quyền con người (QCN) là một trong những vấn đề cơ bản của loài người, là vấn đề được đặc biệt quan tâm của cộng đồng nhân loại.

Mỗi bước phát triển của con người đều gắn liền với cuộc đấu tranh nhằm cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội, xây dựng và hoàn thiện các mối quan hệ xã hội của con người. Chính vì vậy, bảo vệ và phát huy QCN luôn được coi là trọng tâm, là đích đến của mỗi cuộc cách mạng. “Sự không hiểu biết, sự lãng quên hay sự coi thường QCN là những nguyên nhân duy nhất của những nỗi bất hạnh công cộng, của tệ hủ bại của các chính phủ” (Lời nói đầu Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền năm 1789 của nước Pháp) [24, tr. QCN mặc dù đã có lịch sử phát triển lâu dài trong tư tưởng nhân loại, tuy nhiên, do tính chất phức tạp của nó, nên vẫn đang tồn tại những quan điểm khác nhau, thậm chí trái ngược nhau.

Mặc dù vậy, nhân loại tiến bộ đã đi đến những quan điểm chung về QCN, đó là: QCN không thể tách rời giữa quyền cá nhân và quyền cộng đồng, giữa dân tộc và nhân loại, giữa quyền lợi và trách nhiệm, giữa quyền dân sự chính trị với quyền kinh tế văn hóa… Tất cả những điều đó tạo nên tính phổ biến và đặc thù của QCN. Việc vận dụng và giải quyết vấn đề QCN trong thực tiễn, đang trở thành yêu cầu đòi hỏi bức thiết, cần tránh xu hướng cực đoan tuyệt đối hóa theo một chiều nhất định. Điều đó một mặt đảm bảo tuân thủ các quyền cơ bản vốn có của con người đã được thừa nhận rộng dãi, mặt khác khi đề cập đến QCN, phải xem xét đến các yếu tố lịch sử, văn hóa, điều kiện KTXH. Ở Việt Nam, vấn đề QCN và bảo vệ QCN, đã được Đ&NN khẳng định và bảo vệ bằng Hiến pháp và pháp luật.

Do tính chất đa dạng về văn hóa và tộc người, sự khác biệt về trình độ phát triển KTXH trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, nên việc phát triển KTXH, phát huy QCN trong các tộc người thiểu số, mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng vẫn tồn tại hạn chế nhất định. Đồng bào người Mông sinh sống ở Tây Bắc Việt Nam, một địa bàn có vị trí chiến lược về an ninh, quốc phòng; là tộc người có lịch sử, truyền thống, văn hóa nhiều biến động, dễ bị tác động từ bên ngoài, nguy cơ bị tổn thương về QCN cao; điều 1 kiện mọi mặt về đời sống còn nhiều khó khăn. Việc giải quyết và gắn kết mối quan hệ giữa QCN và phát triển KTXH, đảm bảo an ninh, quốc phòng trong đồng bào người Mông là mục tiêu lâu dài trong chính sách phát triển ở nước ta, đảm bảo tính bền vững, tạo cơ sở cho xã hội phát triển hài hòa. Nhận thức đúng đắn về vấn đề này có ý nghĩa quan trọng, nhất là trong điều kiện hiện nay, khi sự nhạy cảm chính trị trong giải quyết vấn đề QCN, đang là lý do tạo ra xung đột giữa các nước phương Tây và các nước phương Đông, giữa các nước phát triển và các nước kém phát triển, giữa Chủ nghĩa xã hội và Chủ nghĩa tư bản.

Trong khi ở các nước phương Tây, các thế lực thù địch đang lợi dụng chiêu bài dân chủ, nhân quyền để chống phá Chủ nghĩa xã hội với những học thuyết như: “Thuyết nhân quyền cao hơn chủ quyền”, “Nhân quyền không biên giới”…Việc kích động mâu thuẫn dân tộc, tôn giáo, đang đe dọa đến sự ổn định chính trị và an ninh quốc gia tại các vùng đồng bào DTTS, trong đó có đồng bào Mông ở CTTB nước ta. Chính điều đó đang đặt ra những nhiệm vụ hết sức bức thiết trên cả lĩnh vực bảo vệ QCN và phát triển KTXH, đảm bảo an ninh quốc phòng. Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc - đa tộc người (khái niệm các DTTS ở Việt Nam được đề cập trong công trình nghiên cứu này được hiểu là các tộc người trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam),trình độ phát triển của các dân tộc không đồng nhất, có những nét văn hóa riêng biệt, tạo nên sự đa dạng và nét đặc sắc cho nền văn hóa chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Đồng thời, chính điều đó cũng đòi hỏi trong nhận thức và hoạch định chính sách của Đ&NN cần đứng trên quan điểm: Phát triển dựa trên QCN, nhằm phát huy những giá trị văn hóa, truyền thống tốt đẹp của các dân tộc, đồng thời tạo ra điều kiện thuận lợi thực hiện QCN một cách tốt nhất.

Đối với các DTTS, khi đề cập đến QCN, luôn được gắn với quyền bình đẳng, quyền phát triển. QCN và quyền phát triển có quan hệ biện chứng, thống nhất nhau. Quyền phát triển là điều kiện tiên quyết để QCN được thực hiện. Ngược lại, chỉ khi QCN được tôn trọng mới có quyền tự do phát triển.

Khi quyền phát triển không được đảm bảo, là nguyên nhân phát sinh những mâu thuẫn, tạo ra các yếu tố mất ổn định chính trị, xã hội, vi phạm đến QCN. Xuất phát từ thực tế đó, thời gian qua, dưới sự lãnh đạo của Đ&NN ta, một mặt lý luận QCN đã được quan tâm nghiên cứu; mặc khác, chúng ta đã tích cực chủ 2 động trong cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng. Đồng thời, quan tâm đề ra các chủ trương, xây dựng các chính sách, nhằm không ngừng phát huy QCN một cách rộng rãi, đảm bảo cho nhân dân ta được hưởng những giá trị QCN một cách thực tiễn hơn, phát huy tính ưu việt thuộc về bản chất của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta đang ra sức phấn đấu xây dựng. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội, với tính chất quá độ của nền kinh tế mới thoát thai từ một trình độ sản xuất thấp kém, điều kiện vật chất, tinh thần của nhân dân còn nhiều khó khăn, các chính sách của nhà nước, tính minh bạch về cơ chế chưa được đảm bảo, sự chênh lệch về khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, các dân tộc…vẫn đang tồn tại.

Chính điều đó đang bị các thế lực thù địch, phản động, lợi dụng, công kích chống phá Đảng, Nhà nước ta trên lĩnh vực QCN với những diễn biến phức tạp, khó lường. Với những lý do đó, nghiên cứu sinh đã chọn đề tài: “Quyền con người và thực thi quyền con người của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam hiện nay” để nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ của luận án 2. Mục tiêu của luận án Trên cơ sở đánh giá thực trạng thực thi QCN của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam, luận án mong muốn đóng góp về mặt lý luận cũng như thực tiễn đối với vấn đề thực thi QCN của một nhóm đối tượng có tính đặc thù và có những ảnh hưởng nhất định đối với chính sách đại đoàn kết dân tộc của Đ&NN.

Qua kết quả nghiên cứu của luận án, là cơ sở khoa học góp phần thúc đẩy những thay đổi tích cực trong nhận thức, xây dựng, triển khai và thực thi tốt hơn QCN của đồng bào dân tộc Mông ở các tỉnh Tây Bắc, tạo được sự phát triển ổn định, bền vững của không chỉ đồng bào dân tộc Mông mà của cả nước trong tình hình hiện nay.