Luận án tiến sĩ: Quan hệ giữa luật tục và pháp luật tại Tây Bắc Bộ

tai lieu, luan van1 of 98. VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ******** MA THỊ THANH HIẾU QUAN HỆ GIỮA LUẬT TỤC VÀ PHÁP LUẬT TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH KHU VỰC TÂY BẮC BỘ Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 9 38 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – 2023 document, khoa luan1 of 98. tai lieu, luan van2 of 98. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi.

Các số liệu, thông tin, kết quả nêu trong luận án là trung thực, bảo đảm độ chính xác, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình. Tác giả luận án document, khoa luan2 of 98. tai lieu, luan van3 of 98.

MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN NGHIÊN CỨU. Khái lược tình hình nghiên cứu. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu. 36 Kết luận Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUAN HỆ GIỮA LUẬT TỤC VÀ PHÁP LUẬT. Khái niệm và đặc điểm quan hệ giữa luật tục và pháp luật.

Nội dung và các lĩnh vực thể hiện quan hệ giữa luật tục và pháp luật. Các yếu tố ảnh hưởng đến quan hệ giữa luật tục và pháp luật. 70 Kết luận Chương 2. THỰC TRẠNG QUAN HỆ GIỮA LUẬT TỤC VÀ PHÁP LUẬT TỪ CÁC TỈNH KHU VỰC TÂY BẮC BỘ.

Khái quát về các dân tộc thiểu số và luật tục các dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Bộ. Thực tiễn quan hệ giữa luật tục và pháp luật tại các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ. Đánh giá chung về quan hệ giữa luật tục và pháp luật tại các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ. 103 Kết luận Chương 3.

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUAN HỆ GIỮA LUẬT TỤC VÀ PHÁP LUẬT TỪ THỰC TIỄN CÁC TỈNH KHU VỰC TÂY BẮC BỘ. Quan điểm hoàn thiện quan hệ giữa luật tục và pháp luật từ thực tiễn các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ. Giải pháp hoàn thiện quan hệ giữa luật tục và pháp luật từ thực tiễn các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ. 127 Kết luận Chương 4.

146 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 150 document, khoa luan3 of 98. tai lieu, luan van4 of 98. DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Nguyên nghĩa CNXH Chủ nghĩa xã hội BLDS Bộ luật dân sự DTTS Dân tộc thiểu số HN và GĐ Hôn nhân và gia đình TAND Tòa án nhân dân TTDS Tố tụng dân sự UBND Ủy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa document, khoa luan4 of 98.

tai lieu, luan van5 of 98. DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ Hình 3. Tỷ lệ tảo hôn của người DTTS theo giới tính và khu vực .1: Thống kê số lượng các dân tộc thiểu số và tỷ lệ % dân số khu vực Tây Bắc Bộ .2: Tỷ lệ dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Bộ phân loại theo tỉnh .3: Kết quả khảo sát sơ bộ về hình thức tồn tại của luật tục các DTTS khu vực Tây Bắc. Thống kê số lượng tảo hôn, hôn nhân cận huyết khu vực Tây Bắc Bộ giai đoạn 2015-2021.

110 document, khoa luan5 of 98. tai lieu, luan van6 of 98. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Pháp luật đóng vai trò quan trọng là công cụ duy trì trật tự trong xã hội phân hóa thành các giai cấp với những mâu thuẫn lợi ích khác nhau. Chức năng của pháp luật là điều hòa, giữ những mâu thuẫn đó trong một giới hạn chấp nhận được nhằm giữ cho xã hội ổn định, phát triển.

Tuy nhiên, bởi tính giai cấp của nhà nước và pháp luật nên tất yếu, pháp luật bảo bảo vệ quyền, lợi ích của giai cấp cầm quyền mà không thể hài hòa mọi lợi ích giai cấp trong xã hội. Cùng với tiến trình phát triển của xã hội loài người, pháp luật ngày càng hoàn thiện nhưng do bản chất giai cấp, tính lạc hậu của pháp luật với tồn tại xã hội mà không phải lúc nào, trong lĩnh vực nào pháp luật cũng kịp thời điều chỉnh các quan hệ xã hội. Nhất là mỗi quốc gia, mỗi dân tộc lại có trình độ phát triển không đồng đều về nhiều mặt, vấn đề này tạo nên những khiếm khuyết trong hệ thống pháp luật. Trong điều kiện đó, các quy phạm xã hội khác đã được nhiều cộng đồng áp dụng để giải quyết những quan hệ xã hội mà pháp luật chưa vươn tới được, hoặc chưa đủ sức để điều chỉnh, trong đó có luật tục.

Trong giai đoạn hiện nay, việc tồn tại luật tục bên cạnh pháp luật của nhà nước mang tính khách quan, nó cho thấy rằng có những điều kiện kinh tế - xã hội và các quan hệ xã hội phù hợp với sự điều chỉnh của luật tục. Bởi vậy, vai trò hiện thực của luật tục trong quan hệ với pháp luật và đời sống xã hội đòi hỏi luật tục cần một chỗ đứng xứng đáng như là một bộ phận của hệ thống các quy phạm xã hội, một nguồn để hình thành Nhưng cần phải nhìn nhận mối quan hệ giữa luật tục và pháp luật như thế nào cho đúng đắn, vừa giữ gìn kho tàng vốn sống văn hóa hết sức phong phú, nhân văn của các dân tộc thiểu số biểu hiện trong luật tục, mà phải phát huy các giá trị đó góp phần chuyển tải pháp luật của nhà nước vào trong đời sống người dân phục vụ mục tiêu phát triển chung của đất nước. document, khoa luan6 of 98. 1 tai lieu, luan van7 of 98.

Khu vực Tây Bắc Bộ là là địa bàn rộng lớn, là nơi sinh sống lâu đời của nhiều dân tộc thiểu số. Sự phát triển của từng dân tộc ở các tỉnh Tây Bắc luôn gắn chặt với sự phát triển chung của đất nước, tạo nên sức mạnh của toàn dân tộc trong sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội của cả nước. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương kế thừa và phát huy những luật tục, phong tục trong việc quản lý cộng đồng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Bắc. Bên cạnh những kết quả đạt được của kinh tế - xã hội trên địa bàn khu vực Tây Bắc Bộ, thực tiễn pháp luật đi vào đời sống rất khó khăn, thậm chí còn phải nương theo những quy định của luật tục để đi vào cuộc sống.

Điều này cho thấy việc kết hợp luật tục và pháp luật trong quản lý xã hội, điều chỉnh các quan hệ cộng đồng là một đòi hỏi hết sức khách quan nhất là trong điều kiện các dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc Bộ vốn phát triển không đồng đều, mang tính đặc thù và đa dạng cao. Tuy nhiên, hiện nay chưa có cơ chế nào đảm bảo tỉnh khả thi cho việc thừa nhận luật tục và quan hệ giữa luật tục và pháp luật tại các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ. Những quy định rải rác về thừa nhận tập quán lại thiếu hướng dẫn, chưa thực sự phù hợp để tạo không gian pháp lý cho luật tục tiến bộ có thể được thừa nhận rộng rãi và áp dụng trong thực tiễn, loại bỏ những hủ tục. Ngoài ra, còn thiếu các công trình nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc, làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về quan hệ giữa luật tục và pháp luật nói chung, quan hệ giữa luật tục và pháp luật từ thực tiễn các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ nói riêng.

Điều này khiến cơ sở cho việc đề xuất thừa nhận và giải quyết quan hệ giữa luật tục và pháp luật gặp nhiều khó khăn. Xuất phát từ những nhận thức trên, học viên đã chọn đề tài “Quan hệ giữa luật tục và pháp luật từ thực tiễn các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ” để triển khai nghiên cứu trong quy mô luận án với mong muốn góp phần nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống nội dung liên quan đến đề tài được lựa chọn. document, khoa luan7 of 98. 2 tai lieu, luan van8 of 98.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích tổng quát của luận án là luận chứng khoa học cho một giải pháp giải quyết hài hòa quan hệ giữa luật tục các dân tộc thiểu số khu vực Tây Bắc và pháp luật của nhà nước trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân, tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về luật tục và pháp luật, trên cơ sở đó làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về quan hệ giữa luật tục và pháp luật gồm: khái niệm, đặc điểm, nội dung, lĩnh vực thể hiện và những yếu tố ảnh hưởng đến quan hệ giữa luật tục và pháp luật; - Nghiên cứu, đánh giá thực trạng quan hệ giữa luật tục và pháp luật tại các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ theo các lĩnh vực thể hiện quan hệ giữa luật tục và pháp luật, làm rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế đó từ thực tiễn quan hệ giữa luật tục và pháp luật các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ; - Hệ thống các quan điểm và đề xuất được các giải pháp mang tính khả thi, toàn diện, giải quyết hài hòa quan hệ giữa luật tục và pháp luật từ thực tiễn các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ, gợi mở những đề xuất pháp lý cho việc xử lý hiệu quả quan hệ giữa luật tục và pháp luật ở nước ta thời gian tới. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận và thực tiễn quan hệ giữa luật tục và pháp luật tại khu vực Tây Bắc Bộ, cụ thể là khái niệm, đặc điểm và nội dung quan hệ giữa luật tục và pháp luật; đặc trưng, hình thức biểu hiện quan hệ giữa luật tục và pháp luật từ thực tiễn các tỉnh khu vực Tây Bắc Bộ hiện nay, đánh giá và đưa ra những giải pháp hoàn thiện. document, khoa luan8 of 98. 3 tai lieu, luan van9 of 98. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: luận án tập trung nghiên cứu đặc điểm, nội dung và lĩnh vực biểu hiện quan hệ giữa luật tục và pháp luật tại khu vực Tây Bắc Bộ.