Luận án tiến sĩ: Đặc trưng ngôn ngữ tạo hình trong tranh thiếu nhi Việt Nam giai đoạn 2009-2017 - Ngô Bá Công

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM Ngô Bá Công ĐẶC TRƢNG NGÔN NGỮ TẠO HÌNH TRONG TRANH THIẾU NHI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2009 - 2017 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHỆ THUẬT Hà Nội - 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM Ngô Bá Công ĐẶC TRƢNG NGÔN NGỮ TẠO HÌNH TRONG TRANH THIẾU NHI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2009 - 2017 Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Mỹ thuật Mã số: 9210101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHỆ THUẬT NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thị Lan Hƣơng Hà Nội - 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ Đặc trưng ngôn ngữ tạo hình trong tranh thiếu nhi Việt Nam giai đoạn 2009 - 2017 là công trình nghiên cứu độc lập của cá nhân. Các trích dẫn, số liệu và kết quả trong luận án trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Nếu sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật.

Hà Nội, ngày 01 tháng 12 năm 2020 Tác giả luận án Ngô Bá Công luan an ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT………………………………………………iv MỞ ĐẦU. 9 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TRANH THIẾU NHI…………………………………………………………………………. Cơ sở lý luận để nghiên cứu tranh thiếu nhi. Một số khái niệm sử dụng trong luận án.

Những điểm căn bản của lý thuyết mỹ thuật học và lý thuyết tâm lý học và nghệ thuật. Tổng quan tình hình nghiên cứu tranh thiếu nhi. Tình hình nghiên cứu tranh vẽ thiếu nhi ở nƣớc ngoài. Một vài nhận định rút ra từ tổng quan nghiên cứu.

Khái quát về đối tƣợng nghiên cứu. 51 NGÔN NGỮ TẠO HÌNH TRONG TRANH THIẾU NHI. Nét trong tranh thiếu nhi. Nét trong tranh thiếu nhi nhóm 4 - 5 tuổi.

Nét trong tranh thiếu nhi nhóm 6 - 8 tuổi. Nét trong tranh thiếu nhi nhóm 9 - 11 tuổi. Nét trong tranh thiếu nhi nhóm 12 - 15 tuổi. Hình trong tranh thiếu nhi.

Hình trong tranh thiếu nhi nhóm 4 - 5 tuổi. Hình trong tranh thiếu nhi nhóm 6 - 8 tuổi. Hình trong tranh thiếu nhi nhóm 9 - 11 tuổi. Hình trong tranh thiếu nhi nhóm 12 - 15 tuổi.

Màu trong tranh thiếu nhi. Màu trong tranh thiếu nhi nhóm 4 - 5 tuổi. Màu trong tranh thiếu nhi nhóm 6 - 8 tuổi. Màu trong tranh thiếu nhi nhóm 9 - 11 tuổi.

Màu trong tranh thiếu nhi nhóm 12 - 15 tuổi. 89 luan an iii 2. Bố cục trong tranh thiếu nhi. Bố cục trong tranh thiếu nhi nhóm 4 - 5 tuổi.

Bố cục trong tranh thiếu nhi nhóm 6 - 8 tuổi. Bố cục trong tranh thiếu nhi nhóm 9 - 11 tuổi. Bố cục trong tranh thiếu nhi nhóm 12 - 15 tuổi. 103 LUẬN BÀN VỀ KẾT QỦA NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN.

Sự chuyển biến của ngôn ngữ tạo hình trong tranh thiếu nhi theo nhóm tuổi. Sự chuyển biến của yếu tố nét. Sự chuyển biến của yếu tố hình. Sự chuyển biến của yếu tố màu.

Sự chuyển biến của yếu tố bố cục. Đặc trưng biểu hiện của các yếu tố tạo hình trong tranh thiếu nhi. Đặc trƣng biểu hiện của yếu tố hình trong tranh thiếu nhi. Đặc trƣng biểu hiện của yếu tố màu trong tranh thiếu nhi.

Đặc trƣng biểu hiện của yếu tố bố cục trong tranh thiếu nhi. Đặc trƣng tranh thiếu nhi nội dung chủ đề. Đặc trưng tranh thiếu nhi qua những dạng biểu hiện nghệ thuật. Tiến trình và biểu hiện nghệ thuật của thiếu nhi qua tranh vẽ.

Ngôn ngữ tạo hình bộc lộ năng khiếu ngay từ khi còn nhỏ. Tính hồn nhiên và biểu cảm trong tranh thiếu nhi giảm dần theo nhóm tuổi. Tính khoa học trong tranh thiếu nhi tăng dần theo nhóm tuổi. Ý nghĩa thực tiễn và xu hướng phát triển tranh thiếu nhi.

Ý nghĩa của tranh thiếu nhi. Thực tiễn triển lãm tranh mỹ thuật thiếu nhi toàn quốc. Xu hƣớng phát triển của tranh thiếu nhi. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

166 luan an iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BTC Ban tổ chức GD Giáo dục GDDT Giáo dục đào tạo HĐ Hội đồng HĐNT Hội đồng nghệ thuật PL Phụ lục NCS Nghiên cứu sinh Nxb Nhà xuất bản TG Tác giả TK XX Thế kỷ 20 Tp Thành phố TpHCM Thành phố Hồ Chí Minh Tr Trang VHTT Văn hóa thể thao VN Việt Nam luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thiếu nhi vẽ tranh là một nhu cầu tự nhiên vì đặc điểm của đối tƣợng này là tính duy kỷ khiến các em đến với tranh vẽ một cách dễ dàng. Vẽ tranh cũng là một cách để giúp các em nhận thức cuộc sống xung quanh mình, bày tỏ ƣớc mơ hay bộc lộ khả năng tƣ duy và cảm xúc của mình vào trong đó. Chính vì vậy tranh vẽ của thiếu nhi rất trong trẻo, hồn nhiên, sống động và đầy cảm xúc.

Thêm nữa, một đặc điểm khá đặc biệt ở thiếu nhi là tính không chủ định, điều này khiến các em không bị khó khăn trong việc miêu tả, nên sự sáng tạo trong mỗi bức tranh của các em thƣờng khá táo bạo, ấn tƣợng và giàu cảm xúc. Ở VN trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2017, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm, phối hợp với Hội Mỹ thuật Việt Nam đã tổ chức 5 cuộc triển lãm mỹ thuật thiếu nhi toàn quốc. Những cuộc triển lãm này có chất lƣợng chuyên môn khá cao, đã để lại dƣ âm tốt đẹp đối với những ngƣời làm mỹ thuật nói chung cũng nhƣ giáo dục mỹ thuật nói riêng. Tuy nhiên, xét về mặt lý luận và phê bình mỹ thuật, đã có các công trình nhƣ bài báo và sách giáo trình nghiên cứu tới tranh vẽ của thiếu nhi.

Nhƣng những công trình này chƣa đƣợc xem xét, lý giải ở nhiều góc độ nên số lƣợng bài viết chuyên đề cho mục tranh thiếu nhi hay công trình nghiên cứu chuyên sâu về tranh vẽ thiếu nhi còn khá khiêm tốn, thậm chí đang còn là vấn đề bị bỏ ngỏ. Trƣớc yêu cầu của thực tiễn đặt ra hiện nay vấn đề tranh vẽ của thiếu nhi cần đƣợc hiểu một cách thấu đáo và sáng tỏ về khả năng tạo hình của đối tƣợng này nói chung và đặc trƣng ngôn ngữ tạo hình trong tranh nói riêng. Xét về góc độ mỹ thuật học, tâm lý học và nghệ thuật, có thể xem xét các yếu tố nghệ thuật trong tranh vẽ thiếu nhi. Tuy nhiên cũng có những ý kiến cho rằng rất khó có thể đánh giá các yếu tố nghệ thuật trong tranh vẽ luan an 2 thiếu nhi.

Theo NCS có cơ sở rõ ràng để đánh giá tranh vẽ thiếu nhi qua các yếu tố ngôn ngữ tạo hình nét, hình, màu, bố cục để từ đó chỉ ra những đặc trƣng ngôn ngữ tạo hình trong tranh thiếu nhi; góp phần khai mở cho một vấn đề còn nhiều tranh luận này. Với hƣớng nghiên cứu nhƣ trên, NCS thiết nghĩ vấn đề của lận án sẽ giải quyết đƣợc và sẽ làm sáng rõ đƣợc một số vấn đề còn bị bỏ ngỏ về tranh thiếu nhi hiện nay. Quan điểm tiếp cận hƣớng nghiên cứu thông qua mỹ thuật học, tâm lý học và nghệ thuật của NCS sẽ đƣợc thể hiện rõ ràng qua việc nghiên cứu Đặc trưng ngôn ngữ tạo hình trong tranh thiếu nhi Việt Nam giai đoạn 2009 - 2017. Mục đích nghiên cứu 2.

Mục đích tổng quát Luận án nghiên cứu để làm rõ: Đặc trƣng ngôn ngữ tạo hình trong tranh vẽ của thiếu nhi (lứa tuổi từ 4 đến 15) từ các triển lãm mỹ thuật thiếu nhi toàn quốc giai đoạn 2009 - 2017 ở VN, bao gồm việc chỉ ra những yếu tố ngôn ngữ tạo hình có tác động đến sự chuyển biến qua các nhóm tuổi khác nhau. Trên cơ sở đó luận án sẽ luận bàn về sự chuyển biến của ngôn ngữ tạo hình này và từ đây rút ra những đặc trƣng ngôn ngữ tạo hình trong tranh thiếu nhi VN. Mục tiêu cụ thể - Xây dựng luận cứ khoa học về mặt lý luận cũng nhƣ thực tiễn đối với lĩnh vực tranh vẽ của thiếu nhi VN. Qua đó, hệ thống hóa các tài liệu có liên quan đến đặc trƣng ngôn ngữ tạo hình trong tranh vẽ của thiếu nhi.

- Phân tích, đánh giá những yếu tố ngôn ngữ tạo hình trong tranh thiếu nhi thông qua tranh trong các triển lãm mỹ thuật thiếu nhi toàn quốc giai đoạn 2009 - 2017. - Những kết quả nghiên cứu của luận án chỉ ra đƣợc đặc trƣng ngôn ngữ tạo hình thông qua những bức tranh trong triển lãm mỹ thuật thiếu nhi luan an 3 toàn quốc giai đoạn 2009 - 2017 ở VN. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của luận án là: Đặc trƣng ngôn ngữ tạo hình trong tranh thiếu nhi VN.

Cụ thể luận án nghiên cứu khả năng tạo hình và biểu hiện tạo hình trong tranh thiếu nhi qua các yếu tố ngôn ngữ tạo hình nhƣ: nét, hình, màu, bố cục và khả năng nghệ thuật của nó. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi về không gian: Tranh vẽ từ các triển lãm mỹ thuật thiếu nhi toàn quốc. Giới hạn này để đảm bảo chất lƣợng là tranh đã đƣợc BTC chọn lựa từ rất nhiều địa phƣơng, tỉnh thành khác nhau. Phạm vi về chất liệu: Tranh của thiếu nhi đƣợc các em thể hiện ra bằng rất nhiều cách trên các chất liệu khác nhau, nhƣng luận án xác định rõ là loại tranh vẽ trên giấy.

Phạm vi về thời gian: Luận án tập trung chủ yếu vào khoảng thời gian từ năm 2009 đến năm 2017, đây là thời kỳ các cuộc triển lãm tranh thiếu nhi toàn quốc đã đƣợc diễn ra đều đặn, ổn định. Thời gian từ năm 2009 đến năm 2017, xã hội của VN về mọi lĩnh vực nhƣ chính trị, văn hóa, kinh tế rất ổn định, trong đó lĩnh vực văn hóa nghệ thuật đang trên đà phát triển mạnh và có tính hội nhập quốc tế. Điều đó đã tạo ra một môi trƣờng cho việc hoạt động nghệ thuật của thiếu nhi ở nhiều tỉnh thành trên cả nƣớc phát triển rầm rộ, chính bởi những điều thuận lợi này đã là nguồn tranh có chất lƣợng cho các cuộc triển lãm mỹ thuật thiếu nhi toàn quốc của VN. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học 4.

Câu hỏi nghiên cứu Tranh vẽ của thiếu nhi đƣợc vẽ và thể hiện còn khá đơn giản so với luan an 4 tranh vẽ của ngƣời lớn, tuy nhiên để hiểu và phân tích các bức tranh này khá phức tạp.