Luận án Tiến sĩ Luật học: Phúc thẩm trong Tố tụng Dân sự Việt Nam - Nguyễn Thị Thu Hà

+ ee — aa BO GIAO DUC VA DAO TAO BO TU PHAP TRUONG DAI HOC LUAT HA NOI NGUYEN THI THU HA PHÚC THẤM TRONG TỔ TUNG DÂN SỰ VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Dan sự Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. TS ĐINH TRUNG TỤNG 2. TS TRAN VAN TRUNG HÀ NỘI - 2011 | KNOSEICRENCTED LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bat kì công trình nào khác. Hà Nội ngày tháng năm 2011 Tác giả luận án NGUYEN THỊ THU HÀ DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT BLDS : Bộ luật Dan su BLLĐ : Bộ luật Lao động BLTTDS : Bộ luật Tố tụng dân sự HĐXX : Hội đồng xét xử HĐTPTANDTC : Hội đồng Tham phán Toà án nhân dân tối cao HLPL : Hiệu lực pháp luật LTCTAND : Luật Tổ chức Toà án nhân dân LTCVKSND : Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân NQ số 05/2006/ : Nghị quyết của Hội đồng thâm phán Tòa án nhân dân tối NQ-HĐTP cao số 05/2006/NQ-HĐTP ngày 04/08/2006 hướng dẫn thi hành một số quy định trong Phần thứ ba “Thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp phúc thẩm” của Bộ luật Tố tụng dân sự PLTTGQCVADS : Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự PLTTGQCVAKT : Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế PLTTGQCTCLĐ : Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động TA : Tòa án TAND : Toa án nhân dân TANDTC : Toà án nhân dân tối cao TTDS : Tố tụng dân sự VADS : Vụ án dân sự VKS : Viện kiểm sát VKSND : Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao XHCN : Xã hội chủ nghĩa MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CƠ BAN VE PHÚC THẢM 1] TRONG TÓ TỤNG DÂN SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của phúc thâm trong tố tụng li dân sự 1. Một số nội dung cơ bản của phúc thẩm trong tố tụng dân sự 43- CHƯƠNG 2: NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT TÓ TỤNG 85 DAN SỰ VIỆT NAM HIỆN HANH VE PHÚC THAM VÀ THUC TIEN ÁP DỤNG 2.

Quy định của pháp luật tố tụng dân sự về kháng cáo, kháng 85 nghị theo thủ tục phúc thâm dân sự và thực tiễn áp dụng 2. Quy định của pháp luật tố tụng dân sự về xét xử theo thủ 106 tục phúc thâm và thực tiễn áp dụng CHƯƠNG 3: YÊU CAU VÀ NOI DUNG HOÀN THIỆN PHAP LUẬT TO 145 TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM VẺ PHÚC THẢM 3. Những yêu cầu cơ bản của việc hoàn thiện pháp luật tố tụng 145 dân sự Việt nam về phúc thâm 3. Nội dung hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về 158 phúc thâm KET LUẬN 195 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BÓ 198 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 199 PHỤ LỤC 210 MỞ ĐẦU 1.

TINH CAP THIET CUA VIỆC NGHIÊN CUU DE TÀI Xét xử vu án dân su (VADS) tại Toa án nhân dân (TAND) là giai đoạn quan trọng nhất của tố tụng dân sự (TTDS), “nơi phản ánh một cách đầy đủ và sâu sắc nhất ban chất của một nền công lý, biểu hiện tập trung của quyền tư pháp” [80, tr. Hơn nữa, “xét xử là hoạt động dựa trên tư duy của các thầm phán và chỉ diễn ra trong một thời gian nhất định” [131, tr. 204] do đó, quyết định của thâm phán có thé có những thiếu sót, sai lầm. Các thiếu sót, sai lầm này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức.

Vì vậy cần phải có giải pháp sửa chữa các quyết định đó. Một trong các giải pháp sửa chữa ở đây là quy định nguyên tắc hai cấp xét xử. Thực hiện nguyên tắc hai cấp xét xử, phúc thâm trong TTDS là việc Tòa án (TA) cấp trên trực tiếp xét xử lại VADS mà bản án, quyết định của TA cấp sơ thâm chưa có hiệu lực pháp luật (HLPL) bị khang cáo hoặc kháng nghị. Day là một thủ tục tố tụng quan trọng nhằm đảm bảo các bản án, quyết định trước khi có HLPL và được đưa ra thi hành là những bản án, quyết định chính xác và đúng pháp luật.

Thông qua thủ tục phúc thâm, TA cấp trên kịp thời phát hiện và sửa chữa những thiếu sót, sai lầm có thể có trong các bản án, quyết định chưa có HLPL của TA cấp dudi, qua đó bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, góp phần đảm bảo công bằng xã hội và pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN). Trình tự, thủ tục phúc tham được quy định trong các văn bản pháp luật của Nhà nước ta ngay từ năm 1946 và ngày càng được hoàn thiện. Bộ luật Tế tụng dân sự năm 2004 (BLTTDS) đã đánh dấu một bước phát triển của hệ thống pháp luật TTDS nói chung và chế định phúc thâm nói riêng. BLTTDS đã bể sung những thiếu sót, khắc phục được những điểm bat cập, chưa hợp lý về phúc thẩm trong các Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự (PLTTGQCVADS), Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vu án kinh tế (PLTTGQCVAKT), Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động (PLTTGQCTCLD).

Đồng thời, các quy định về phúc thâm trong BLTTDS đã thể chế hóa được quan điểm, chủ trương về cải cách tư pháp được ghi nhận trong các văn kiện của Đảng như Nghị quyết Đại hội đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng, Nghị quyết 08 - NQ/TƯ ngày 2/1/2002 của Bộ chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới. Tuy nhiên, những quy định của BLTTDS về phúc thẩm qua thực tiễn thi hành van còn những vướng mắc, bat cập cần được tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ. Nhiều quy định không phù hợp với thực tiễn xét xử; có quy định chưa đầy đủ, rõ ràng và còn có những cách hiểu khác nhau; có những quy định chưa thực sự tôn trọng và bảo vệ quyền con người trong TTDS; có quy định mâu thuẫn với các văn bản pháp luật khác như với Bộ luật dân sự năm 2005 về nội dung thỏa thuận giữa các đương sự. Mặt khác, do BLTTDS có nhiều quy định mới về phúc thẩm nhưng lại chưa được các cơ quan có thầm quyền hướng dẫn thi hành dẫn đến việc các cơ quan tiến hành tố tụng hiểu khác nhau và áp dụng không thống nhất.

Đó là một trong các lý do dẫn đến tình trang phúc thâm chưa phải là cấp xét xử cuối cùng. Theo Báo cáo tổng kết công tác ngành TA thì “số lượng đơn đề nghị giám đốc thâm, tái thâm thuộc thâm quyền giải quyết của TANDTC tăng hon và rat phức tạp”[95, tr. Điều này đã làm giảm lòng tin của nhân dân vào hoạt động của cơ quan tư pháp nói chung và của TA nói riéng. Nhận thức được những hạn chế, bat cập trong các quy định của BLTTDS, theo sự phân công của Ủy ban thường vụ Quốc hội, TANDTC chủ trì, phối hợp với các cơ quan hữu quan xây dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLTTDS.

Trong quá trình soạn thảo Luật sửa đổi, b6 sung BLTTDS đã có rất nhiều ý kiến đóng góp có giá trị về các quy định của BLTTDS nói chung và các quy định về phúc thẩm nói riêng. Tuy nhiên, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLTTDS được Quốc hội thông qua ngày 29 tháng 03 năm 2011 và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2012 mới chỉ giải quyết được một phần vướng mắc trong việc áp dụng các quy định của BLTTDS về phúc thẩm. BLTTDS vẫn còn có những các quy định chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, có quy định chưa rõ ràng, minh bạch dẫn đến có nhiều cách hiểu và áp dụng không thống nhất. Trước tình hình đó, việc nghiên cứu phúc thâm trong TTDS là một yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.

Hơn nữa, việc nghiên cứu đề tài “PHÚC THẢM TRONG TÓ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM” cũng nhằm đáp ứng một trong các nhiệm vụ cải cách tư pháp được đề ra trong Nghị quyết 49 - NQ/TƯ ngày 2/6/2005 của Bộ chính trị, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về Chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020: “Tiếp tục hoàn thiện thủ tục TTDS.; bảo đảm tính đồng bộ, dan chủ, công khai, mình bạch, tôn trọng và bảo vệ quyền con người” [30, tr. TINH HÌNH NGHIÊN CỨU DE TÀI Van đề phúc thẩm trong TTDS luôn thu hút được sự quan tâm, đóng góp ý kiến của rất nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các cán bộ thực tiễn. Trong thời gian vừa qua, ở Việt Nam nhiều công trình nghiên cứu đã đề cập đến các khía cạnh và ở mức độ khác nhau của phúc thẩm: - Công trình nghiên cứu cấp Bộ “Những quan điểm cơ bản về BLTTDS Việt Nam” do Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia thực hiện năm 2001. Đề tài nay chỉ dé cập phúc thẳm dưới góc độ là một nội dung của nguyên tắc thực hiện chế độ hai cấp xét xử; Công trình nghiên cứu cấp Bộ “Vấn đề tổ chức phiên tòa và việc thực hiện các quy định của pháp luật TTDS tại phiên tòa của TAND” mã số 97 - 98/043/DT của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC).

Đề tài này chủ yếu đi sâu nghiên cứu phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn và yêu cầu đổi mới hình thức tổ chức phiên tòa nói chung và phiên tòa phúc thẩm nói riêng: Công trình nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Thực trạng hoạt động xét xử phúc thẩm và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xét xử phúc thẩm của các tòa phúc thẩm TANDTC” của TANDTC thực hiện năm 2006. Đề tài này đề cập đến khái niệm, vị trí, vai trò của xét xử phúc thâm nói chung nhưng chưa đưa ra khái niệm phúc thâm dân sự nói riêng. Ngoài ra, đề tài đã phân tích và đánh giá thực trạng xét xử phúc thẩm của các tòa phúc thẩm TANDTC, trên cơ sở đó đưa ra các tiêu chí để nâng cao chất lượng hiệu quả xét xử phúc thấm và các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả xét xử phúc thâm của các tòa phúc thẩm TANDTC. Tuy nhiên, đề tài không đi sâu phân tích giải pháp hoàn thiện pháp luật tố tụng về phúc thâm nói chung và phúc thâm dân sự nói riêng.