Luận án tiến sĩ Luật học - Pháp luật mua bán doanh nghiệp tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRẢN THỊ BẢO ÁNH Chuyên ngành : Luật Kinh tế Mã số : 62 38 01 07 LUẬN AN TIEN SĨ LUẬT HOC Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYEN VIET TY 2. PHAN CHÍ HIỂU HÀ NỘI - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan day là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả số liệu nêu trong luận dn là trung thực, có nguôn gốc rõ ràng, chính xác của các cơ quan chức năng đã công bố.

Những kết luận khoa học của luận án là mới và chưa có tác giả công bồ trong bất cứ công trình khoa hoc nào. Tác gia luận án Tran Thị Bảo Anh MỤC LỤC Trang MỞ DAU | PHẢN TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI LUẬN ÁN 7 Chương 1: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE MUA BAN DOANH NGHIỆP VA PHAP LUAT VE MUA BAN DOANH NGHIEP 31 1. Khái quát về mua ban doanh nghiệp 3l 1. Quan niệm về mua bán doanh nghiệp 31 1.

Đặc điểm của mua ban doanh nghiệp 39 1. Tác động của mua bán doanh nghiệp đối với bên bán, bên mua doanh nghiệp và nền kinh tế - xã hội 45 1. Pháp luật về mua bản doanh nghiệp 49 1. Khái niệm pháp luật về mua bán doanh nghiệp 49 1.

Nội dung pháp luật về mua bán doanh nghiệp 53 Chương 2: THUC TRẠNG PHAP LUAT VE MUA BAN DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM 66 2. Quy định về các hình thức mua bản doanh nghiệp 66 2. Mua ban toàn bộ doanh nghiệp 66 2. Mua ban mét phan doanh nghiép 70 2.

Mua ban tai san cua doanh nghiép 75 2. Quy định về chủ thé mua bản doanh nghiệp 76 2. Bên bán doanh nghiệp 76 2. Bên mua doanh nghiệp 78 2.

Quy định về hợp đông- phương thức thực hiện các giao dịch mua ban doanh nghiệp 85 2. Các loại hop đồng- phương thức thực hiện các giao dich mua bán doanh nghiệp 85 2. Nội dung hợp đồng mua ban doanh nghiệp 87 2. Hình thức của hop đồng mua bán doanh nghiệp 95 2.

Quy định về thủ tục mua bán doanh nghiệp 96 2. Kiếm soát mua bán doanh nghiệp dưới góc độ điều chỉnh của pháp luật cạnh tranh 96 2. Thủ tục mua ban doanh nghiệp đối với các thương vụ mua bán doanh nghiệp không thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật cạnh tranh 103 Chương 3: YEU CÂU VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VE MUA BAN DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM 117 3. Yêu cau đối với việc hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp ở Việt Nam 117 3.

Hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp phải trên cơ sở đổi mới tư duy quan lý nhà nước, đảm bảo sự công bang và bảo vệ cạnh tranh 117 3. Hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp ở Việt Nam phải phản ánh thực tiễn mua bán doanh nghiệp và đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp phải đảm bao tính khả thi, đáp ứng đòi hỏi thực tiễn 121 3. Hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp phải đảm bảo tính minh bạch, thống nhất 127 3. Hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp ở Việt Nam phải đáp ứng các yêu câu hội nhập kinh tế quốc tế 130 3.

Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về mua bản doanh nghiệp ở Việt Nam 133 3. Nhóm giải pháp chung 134 3. Nhóm giải pháp cụ thé 138 KET LUẬN 155 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CUA TÁC GIÁ LIÊN QUAN DEN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BÓ 158 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 159 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong tiếng Anh, cụm từ Mergers and Acquisitions (viết tắt là M&A) có nghĩa là sáp nhập và mua lại (hoặc mua bán) doanh nghiệp.

Đó là hoạt động giành quyền kiểm soát một phần hoặc toàn bộ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thông qua việc sở hữu một phân hoặc toàn bộ doanh nghiệp. M&A là một phan không thể thiếu trong bức tranh kinh doanh của toàn cầu và là một yếu tố quan trọng của nền kinh tế các quốc gia. Sự phát triển của M&A tập trung chủ yếu trong sáu dot sáp nhập lớn tính từ đầu thế ky XX và phan lớn trong đó có nguồn gốc từ Mỹ. Những cải tiến mới nhất trong lĩnh vực M&A đều được áp dụng đầu tiên tại Mỹ sau đó mới được du nhập sang các quốc gia hoặc các khu vực khác.

Trên thế giới, M&A diễn ra như một trào lưu dé mở rộng hoạt động kinh doanh và tạo ra nhiều tên tuổi trên trường kinh doanh quốc tế như ông vua phần mềm Bill Gates đã mua lai DOS và phát triển dé tạo nên dé chế Microsoft hoặc nhà tỷ phú lừng danh người Nga Roman Abramovich đã mua lại Sibneft ngay sau khi Liên Xô tan rã dé đưa nó thành công ty dầu khí hàng thứ tư trên thé giới [8, tr. M&A diễn ra ở hầu hết các ngành quan trọng như ngành dau lửa với các vụ Exxon và Mobil (năm 1999), ngành công nghệ thông tin với vụ Compaq và HP (2002), ngành dịch vụ tài chính với Chase Manhattan và JP Morgan (2000) [27, tr. Trước năm 1999, tại Việt Nam, gần như không có dữ liệu về sự xuất hiện các thương vụ M&A. Luật Doanh nghiệp (1999) ra đời, lam cơ sở pháp lý quan trong cho các hoạt động M&A sau đó.

Năm 2006, cùng với sự kiện Việt Nam chính thức gia nhập WTO, thị trường chứng khoán phát triển mạnh sau sáu năm kề từ khi xuất hiện, sự ra đời của Luật Doanh nghiệp (2005) và Luật Đầu tư (2005), chủ trương va các quy định pháp lý về cô phần hóa doanh nghiệp nhà nước đã góp phân tạo môi trường đầu tư rộng mở cho tất cả các thành phần kinh tế. Trong môi trường đó, các nhà đầu tư đã từng bước sử dụng M&A như một công cu chiến lược đầu tư dé phát triển hoạt động kinh doanh, các vụ M&A tăng dan theo ting nam: nam 2003, co 41 thương vụ với gia tri 118 triệu USD, đến năm 2008 có 146 vụ với giá tri là 1009 triệu USD, năm 2010 con số này tăng vụt lên 345 vụ với giá tri 1,75 tỷ USD, đặc biệt là năm 2011 có 267 vụ tương ứng với giá tri là 6,3 tỷ USD [25], [28]. Mac dù năm 2013, nhiều dự báo cho thây thị trường M&A sẽ tăng trưởng chậm lại nhưng M&A vẫn được đánh giá là “động lực mới của nên kinh tế” [14. M&A đã thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư, các nhà khoa học trong lĩnh vực kinh tế và pháp lý bởi tính phô biến và các tác động khác nhau tới toàn cảnh nền kinh tế thế giới.

M&A được xem xét dưới hai góc độ chủ yêu là góc độ kinh tế như một van dé của quản trị chiến lược công ty, tài chính doanh nghiệp và góc độ pháp lý như đối tượng của khung khổ pháp lý để thực hiện giao dịch M&A. Tác giả luận án lựa chọn một trong hai hoạt động của M&A là hoạt động mua lại hoặc mua bán doanh nghiệp làm đề tài nghiên cứu luận án Luật học xuất phát từ những lý do cơ bản sau: Một là, các nhà khoa học chủ yêu nghiên cứu M&A dưới góc độ kinh tế, rất ít có các công trình khoa học pháp lý về M&A nói chung và mua bán doanh nghiệp nói riêng. Ở Việt Nam, các quy định pháp lý về sáp nhập doanh nghiệp tương đối rõ ràng, trong khi đó các quy định pháp luật về mua bán doanh nghiệp chưa thống nhất, thiếu tính toàn diện. Hầu hết các công trình nghiên cứu về mua bán doanh nghiệp dưới góc độ hẹp như mua bán công ty (không nghiên cứu mua bán doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã) hoặc nghiên cứu về hợp đồng mua bán doanh nghiệp trong các bài viết hội thảo chưa đánh giá được tổng thê pháp luật về mua bán doanh nghiệp.

Từ đó đặt ra yêu cầu cần phải có các công trình khoa học pháp lý chuyên sâu hơn nghiên cứu về mua bán doanh nghiệp. Vì vậy, nghiên cứu pháp luật về mua bán doanh nghiệp là một đề tài gợi mở ý tưởng cho nghiên cứu sinh lựa chọn để triển khai thành công trình luận án tiễn sĩ luật học. Hai là, ở góc độ cạnh tranh, mua bán doanh nghiệp được hiểu là hành vi tập trung kinh té gan với quá trình ma số lượng các doanh nghiệp độc lập cạnh tranh trên thị trường bị giảm đi thông qua các hành vi sáp nhập, hợp nhất, mua lại doanh nghiệp, liên doanh và các hành vi tập trung kinh tế khác. Các Mác đã phát hiện ra quy luật đầy tính nghịch lý: Cạnh tranh làm phát sinh tập trung kinh tế nhưng tập trung kinh tế đến một mức độ nhất định lại tiêu diệt cạnh tranh và bắt buộc Nhà nước phải điều chỉnh pháp luật đối với tập trung kinh tế.

Đó cũng là một lý do cần phải có công trình nghiên cứu luật học đánh giá pháp luật và tình hình thực thi pháp luật cạnh tranh để kiểm soát các thương vụ mua ban doanh nghiệp nhằm bảo vệ cạnh tranh trên thị trường và phúc lợi chung của xã hội. Từ thực trạng thị trường mua bán doanh nghiệp ở Việt Nam như đã phân tích đặt ra yêu cầu điều chỉnh pháp luật và có công trình nghiên cứu đối với hoạt động mua bán doanh nghiệp. Các công trình khoa học pháp lý sẽ là chiếc cầu nỗi giữa những đòi hỏi khách quan của thực tế hoạt động mua ban doanh nghiệp với các nha lập pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp và đảm bảo hiệu quả thực thi của pháp luật về mua bán doanh nghiệp trên thực tiễn. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Mục đích của luận án là nghiên cứu hoạt động mua bán doanh nghiệp dưới góc độ pháp lý và xây dựng một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về mua bán doanh nghiệp ở Việt Nam.

Đề thực hiện mục đích trên, luận án đề ra nhiệm vụ nghiên cứu cụ thê sau: Thứ nhất, luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về mua bán doanh nghiệp: quan niệm, đặc trưng pháp lý của mua bán doanh nghiệp; ảnh hưởng của mua bán doanh nghiệp đến nền kinh tế- xã hội và nghiên cứu nội dung pháp luật về mua bán doanh nghiệp. Thứ hai, luận án phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về mua bán doanh nghiệp trong quan hệ so sánh với pháp luật của một số nước trên thế giới. Luận án chỉ ra những tôn tại, những khoảng trông pháp lý về chủ thé mua bán doanh nghiệp, hợp đồng mua bán doanh nghiệp, thủ tục mua bán doanh nghiệp va cách thức kiểm soát mua ban doanh nghiệp ở Việt Nam.