Luận án tiến sĩ Luật học - Vũ Thị Thu Hiền: Pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRUONG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NOI VŨ THỊ THU HIẾN PHÁP LUẬT GIẢI QUYET TRANH CHAP LUẬN ÁN TIEN SĨ LUẬT HOC HÀ NỘI - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI VŨ THI THU HIẾN Chuyên ngành — : Luật Kinh tế Mã số : 62 38 01 07 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUAT HOC Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYÊN THỊ KIM PHỤNG 2. ĐỖ NGAN BÌNH HÀ NOI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, số liệu tham khảo, trích dan trình bày trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Vat Thị Thu Hiền DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT TRONG LUẬN AN BCHCD Ban chap hành công đoàn BLLD Bộ luật Lao động HGVLD Hoà giải viên lao động HDTTLD Hội đồng trọng tài lao động ILO Tổ chức Lao động Quốc tế LD — TB va XH Lao động, Thương binh và Xã hội NLD Người lao động NSDLD Người sử dụng lao động Nxb Nhà xuất bản 10. TTLD Tập thể lao động 11. TCLD Tranh chấp lao động 12.

TCLDCN Tranh chấp lao động cá nhân 13. TCLDTT Tranh chấp lao động tập thể 14. TLTT Thương lượng tập thê 15. TULDTT Thoả ước lao động tập thê 16.

TTVLD Trọng tài viên lao động 17. UBND Uỷ ban nhân dân MỤC LỤC Trang MỞ DAU CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT GIẢI ¬naNo QUYÉT TRANH CHAP LAO ĐỘNG TẬP THE VE LỢI ÍCH Ở VIỆT NAM 1. Khái quát chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Tình hình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài 1.

Tình hình nghiên cứu của các tac gia trong nước 1. Đánh giá về sự liên quan của các công trình đã công bố với đề tài luận án 17 1. Sự liên quan của các công trình khoa học đã công bố với vấn đề lý luận về tranh chấp lao động tập thể về lợi ích và pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích 17 1. Sự liên quan của các công trình khoa học đã công bồ với van đề thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thê về lợi ích ở Việt Nam 21 1.

Su liên quan của các công trình khoa học đã công bô với vân đê hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thê về lợi ích ở Việt Nam 23 1. Những nội dung được luận án tập trung nghiên cứu 26 CHUONG 2: MỘT SO VAN DE LÝ LUẬN VE TRANH CHAP LAO DONG TAP THE VE LỢI ICH VA PHAP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHAP LAO DONG TAP THE VE LỢI ÍCH 28 2. Tranh chap lao động tập thé về lợi ích 28 2. Tranh chấp lao động tập thé về lợi ích — hiện tượng khách quan trong nên kinh tế thị trường 28 2.

Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp lao động tập thê về lợi ích 30 2. Pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích 40 2. Mục đích điều chỉnh bằng pháp luật đối với việc giải quyết tranh chap lao động tập thé về lợi ích 40 2. Khái niệm pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thé về lợi ích 44 2.

Nội dung pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thé về lợi ích 45 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHAP LAO ĐỘNG TAP THE VE LỢI ÍCH Ở VIỆT NAM 77 3. Nguyên tắc giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích 77 3. _ Tôn trọng, bảo đảm quyên tự quyết định của các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp 77 3. Đảm bảo thực hiện thương lượng trực tiếp giữa các bên tranh chấp nhằm giải quyết hài hoà lợi ích của hai bên tranh chấp, 6n định sản xuât kinh doanh, bảo đảm trật tự và an toàn xã hội 79 3.

Bảo đảm thực hiện hoà giải, trọng tài trên cơ sở tôn trọng quyền và lợi ích của hai bên tranh chấp, tôn trọng lợi ích chung của xã hội, không trái pháp luật S0 3. Giải quyết tranh chấp lao động công khai, minh bạch, khách quan, kip thời, nhanh chong và đúng pháp luật 81 3. Bao đảm sự tham gia của đại diện các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động tập thé về lợi ích 82 3. Chủ thé có thắm quyền giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích 83 3.

Hoa giải viên lao động 83 3. Hội đồng trọng tài lao động 88 3. Chủ tịch Uy ban nhân dân cấp tinh 92 3. Trinh tự, thú tục giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích 94 3.

Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động tập thé về lợi ích ở doanh nghiệp được đình công 94 3. _ Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động tập thé về lợi ích ở doanh nghiệp không được đình công 106 CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHAP LAO ĐỘNG TAP THE VE LỢI ÍCH Ở VIỆT NAM 112 4. Những yêu cầu cơ bản đối với việc hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam 112 4. Khắc phục những điểm bắt hợp lý, bảo đảm tính khả thi của pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thê về lợi ích ở Việt Nam 112 4.

Hướng tới mục tiêu xây dựng quan hệ lao động hài hoà, 6n định và tiễn bộ trong doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế thị trường ở Việt Nam 114 4. Hướng tới mục tiêu phù hợp với các tiêu chuẩn lao động quốc tế về quan hệ lao động trong bối cảnh hội nhập quốc tế 116 4. Dé xuất sửa đổi, bố sung một số quy định của pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích 118 4. Sửa đôi định nghĩa về tranh chấp lao động tập thể về lợi ích 118 4.

Sửa đối, b6 sung các quy định về chủ thé có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động tập thê về lợi ích 120 4. Sửa đối, bố sung các quy định về trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động tập thê về lợi ích 126 KET LUẬN 141 DANH MỤC CONG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BO LIÊN QUAN DEN 144 LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 145 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài TCLD là một hiện tượng kinh tế - xã hội có thé phát sinh trong quá trình xác lập, duy trì, thay đôi và cham dứt quan hệ lao động. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, TCLĐ, đặc biệt là TCLĐTT về lợi ích có chiều hướng gia tăng về số lượng và phức tạp về tính chất.

Theo số liệu thống kê từ Bộ LD - TB và XH, nếu như từ năm 1995 đến hết năm 2005, cả nước xảy ra 984 cuộc đình công, trong đó hơn 90% các cuộc đình công xuất phát từ việc TTLĐ đấu tranh đòi NSDLĐ đảm bảo đúng các quyền cho NLĐ đã được pháp luật quy định hoặc các bên đã thỏa thuận thì từ năm 2006 đến hết tháng 6 năm 2015, cả nước xảy ra hơn 4000 cuộc đình công, trong đó phần lớn các cuộc đình công lại phát sinh từ việc TTLĐ đấu tranh đòi thỏa mãn các yêu sách mới về lợi ích. Bên cạnh những tác động có tính tích cực, TCLDTT, đặc biệt là TCLDTT về lợi ích đã có những ảnh hưởng xấu đến mối quan hệ lao động giữa hai bên, tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như sự ôn định của nền kinh tế - xã hội. Chính vì vay, VIỆC điều chỉnh pháp luật về TCLĐ nói chung, TCLĐTT về lợi ích nói riêng là một nhu cầu tất yếu, góp phần 6n định va làm lành mạnh hóa quan hệ lao động, ôn định sản xuất và đời sống xã hội. Theo quy định của Luật sửa đôi, bố sung một số điều của BLLĐ năm 2006, TTLD chỉ có quyền đình công sau khi vụ TCLĐTT về lợi ích đã qua thủ tục hoa giải tại HGVLĐ, HDTTLD nhưng không thành hoặc HDTTLD không tiến hành hoà giải TCLDTT về lợi ích trong thời hạn luật định.

Tuy nhiên, qua nghiên cứu thực tế các TCLĐTT về lợi ích là nguyên nhân của phần lớn các cuộc đình công xảy ra từ năm 2006 đến hết tháng 4 năm 2013, có thé thấy răng khi có tranh chấp với NSDLD thì giải pháp đầu tiên mà TTLĐ lựa chọn (thay vì cuối cùng như quy định của pháp luật) là đình công. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng hầu hết các cuộc đình công xảy ra trong thời gian qua đều không hợp pháp. Nguyên nhân của tình trạng trên có nhiều, nhưng chủ yếu tập trung vào một số vấn đề như: tô chức công đoàn của các doanh nghiệp còn yếu kém và hầu như bị NLD đặt ra ngoài khi TTLD đình công; NLD chưa được hướng dẫn cụ thê về trình tự, thủ tục giải quyết một TCLĐTT; phương thức giải quyết các cuộc đình công hiện nay của các cơ quan Nhà nước có thâm quyền còn chưa hợp lý. Khi có đình công, các cơ quan Nhà nước có thâm quyền chủ yếu nặng về thu xếp để thỏa mãn những yêu cầu trước mắt của NLĐ và khuyến khích họ mau chóng ngừng đình công mà không phân tích rõ cho NLĐ biết họ đã làm sai quy trình giải quyết TCLĐTT như thế nào.

Một nguyên nhân đặc biệt quan trọng dẫn đến việc TTLĐ sử dụng đình công là vũ khí đầu tiên khi có TCLĐTT về lợi ích thời gian qua là do quy định của pháp luật về giải quyết TCLĐTT về lợi ích còn nhiều bắt cập. Nham khắc phục những vướng mắc, bất cập của pháp luật giải quyết TCLD nói chung, pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích nói riêng, BLLĐ năm 2012 và các văn bản hướng dan thi hành về TCLĐ đã có nhiều sửa đổi, bố sung. Các điểm sửa đôi, bổ sung liên quan chủ yếu đến chủ thé có thâm quyền hoà giải và trình tự hoà giải TCLĐ tai cơ sở như: quy định HGVLD là chủ thé duy nhất có thẩm quyền hoà giải TCLĐ tại cơ sở; quy định thẩm quyền bổ nhiệm HGVLD thuộc về Chủ tịch UBND cấp tỉnh; quy định nhiệm kì của HGVLD là 05 năm. đã góp phần nâng cao địa vị xã hội cũng như bảo đảm tính trung gian cho chủ thể có thâm quyền hoà giải TCLĐ.