Luận án Tiến sĩ Luật học - Phân tích tổ chức thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị ở Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHẠM THỊ NGỌC DUNG Chuyên ngành — : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUAT HOC Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYÊN MINH ĐOAN HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan day là công trình nghiên cứu cua riêng tôi. Các kết quả, số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác do các cơ quan chức năng đã công bố. Những kết luận khoa học của luận án là mới và chưa từng được công bố trong bat cứ công trình khoa học nào.

Tác giả luận án Phạm Thị Ngọc Dung LỜI CẢM ƠN Với lòng kinh trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin bày tỏ lời cảm on chân thành toi can bộ, giáo viên, nhân viên cua Trường Đại học Luật Hà Nội, đặc biệt là PGS. Nguyễn Minh Đoan, người Thây tâm huyết đã tận tình hướng dân tôi nghiên cứu, học tập, dành thời gian quý bau để trao đổi, định hướng cũng như động viên khích lệ tôi hoàn thành luận an tiễn sĩ này. Tôi vô cùng biết ơn tới những người thân yêu của tôi và các bạn bè, đồng nghiệp thân thiết luôn động viên để tôi duy trì nghị lực, luôn cảm thông và chia sẻ về cả thời gian, sức khỏe và các nguôn lực khác trong suốt quá trình hoàn thành luận an. Tác giả luận án Phạm Thị Ngọc Dung MỤC LỤC Trang MO DAU Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU CAC VAN DE CÓ LIEN QUAN DEN DE TAI 1.

Tình hình nghiên cứu trong nước 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 25 1. Đánh giá kết quả các công trình nghiên cứu và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án 33 Chương 2: NHUNG VAN ĐÈ LÝ LUẬN VE TO CHỨC THỰC HIEN PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ 40 2. Khái niệm, vai trò của tổ chức thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị 40 2.

Chủ thé, nội dung của tô chức thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị 67 2. Các yêu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tô chức thực hiện pháp luật bao vệ môi trường đô thị 79 2. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về tổ chức thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị và giá trị tham khảo cho Việt Nam 81 Chương 3: THỰC TRANG TO CHỨC THUC HIỆN PHÁP LUAT BAO VỆ MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 92 3. Thực trạng về đô thị, môi trường đô thị và pháp luật bảo vệ môi trường đô thị ở Việt Nam hiện nay 92 3.

Thực trạng công tác hướng dẫn thi hành pháp luật bảo vệ môi trường đô thị 104 3. Thực trạng công tác pho biến, giáo dục pháp luật về bảo vệ môi trường đô thị 108 3. Thực trạng công tác thanh tra, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo về pháp luật bảo vệ môi trường đô thị 111 3. Thực trạng các điều kiện bảo đảm tổ chức thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị 116 3.

Thực trạng công tác theo dõi thi hành pháp luật bảo vệ môi trường đô thị 124 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUÁ TỎ CHỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM 130 4. Phương hướng nâng cao hiệu quả tô chức thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị ở Việt Nam hiện nay 130 4. Giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị ở Việt Nam hiện nay 135 KÉT LUẬN 152 DANH MỤC CAC CÔNG TRÌNH KHOA HOC CUA TÁC GIÁ LIÊN QUAN ĐÉN ĐÈ TÀI LUẬN ÁN 154 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 155 PHỤ LỤC 166 DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT BVMT Bảo vệ môi trường BVMTDT Bảo vệ môi trường đô thị CNH, HDH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CCN Cụm công nghiệp CTR Chat thải ran DDSH Da dang sinh hoc DMC Đánh giá môi trường chiến lược DTM Đánh giá tác động môi trường KCN Khu công nghiệp LVS Lưu vực sông Nxb Nhà xuất bản QCVN Quy chuẩn Việt Nam QPPL Quy phạm pháp luật QPPL Quy phạm pháp luật USD Đô la Mỹ DANH MỤC CÁC BANG, BIEU DO Trang Bang 3.1: Kết quả thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường 112 Biéu dé 3.1: Đánh giá về sự phù hợp của hệ thống pháp luật bảo vệ môi trường đô thị 102 Biéu dé 3.2: Mức độ quan tâm của người dân về môi trường đô thị 110 Biéu dé 3.3: Mức độ quan tâm của người dân về pháp luật bảo vệ môi trường đô thị 110 Biéu đồ 3.4: Đánh giá hiệu quả các hình thức phố biến, giáo dục pháp luật 111 Biểu đồ 3.5: Mức độ hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường đô thị 119 Biểu đồ 3.6: Đánh giá mức độ tham gia các buổi họp về môi trường đô thị của các chủ thé thực thi pháp luật bảo vệ môi trường đô thị 119 1 MO DAU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hoạt động xây dựng pháp luật ở Việt Nam những năm qua đạt được những kết quả đáng ghi nhận.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của nước ta ngày càng đầy đủ hơn, nhiều quy định có tính tương thích cao với các chuẩn mực thế giới. Những kết quả này được thê hiện đặc biệt rõ nét ké từ khi nước ta gia nhập tô chức thương mại thế giới. Tuy nhiên, cần nhắn mạnh rang nhà nước pháp quyền là nhà nước thỏa mãn ba điều kiện cơ ban: (i) có luật dé thực hiện, (1) có luật phải thực hiện theo luật, và (11) vi phạm pháp luật phải bị xử lý nghiêm. Như vậy, nếu chỉ nhắn mạnh xây dựng pháp luật có nghĩa là chỉ dat một yếu tô của nhà nước pháp quyền.

Do đó, cùng với việc xây dựng pháp luật thì cần thiết phải tô chức thực hiện pháp luật trên thực tế. Tuy nhiên, khi hệ thống pháp luật Việt Nam được xây dựng và hoàn thiện một cách cơ bản từ Trung ương đến địa phương, thì việc tô chức thực hiện pháp luật lại còn nhiều khiếm khuyết, làm giảm hiệu lực thực tế của các văn bản pháp luật và hiện trở thành mối quan tâm sâu sắc của xã hội. Tình trạng vi phạm pháp luật, tình trạng né tránh pháp luật, lợi dụng pháp luật đang diễn ra phổ biến trong xã hội, lẫn cả trong co quan Nhà nước, thậm chí trong cả cơ quan bảo vệ pháp luật. Việc thực hiện pháp luật không nghiêm đã khiến lòng tin của nhân dân đối với tính thượng tôn pháp luật, đối với hệ thống cơ quan Nhà nước, nhất là cơ quan thực thi quyền hành pháp suy giảm.

Luật ban hành nhiều, song không được triển khai thi hành hoặc thi hành không day đủ, không nghiêm chỉnh đang là thực tiễn đáng lo ngại hiện nay. Điều này cũng phản ánh sự cắt khúc giữa xây dựng, hoàn thiện pháp luật với thi hành pháp luật. Việc tìm ra nguyên nhân đích thực và giải pháp khắc phục tình trạng này là cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Tổ chức thực hiện pháp luật của cơ quan Nhà nước có ảnh hưởng quan trọng, mang tính then chốt.

Trong thực tế, có những trường hợp nếu không có sự tham gia của cơ quan Nhà nước thì nhiều quy phạm pháp luật không thực hiện hoặc thực hiện không đúng. Hơn nữa các hành vi vi phạm pháp luật, né tránh thi 2, hành pháp luật cua cơ quan Nha nước sẽ gay hậu qua nghiêm trọng hon trong bình diện xã hội. Mặt khác, việc nâng cao hiệu quả tô chức thực hiện pháp luật của cơ quan nhà nước nói riêng sẽ là “đòn bay”, tạo phản ứng dây chuyên, góp phần cải thiện chất lượng thi hành pháp luật trong cả hệ thống. Môi trường có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự song, su phat trién kinh tế, văn hóa, xã hội của các quốc gia và nhân loại.

Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đang diễn ra có tác động mạnh mẽ tới đời sống kinh tế, xã hội của mọi quốc gia, trong đó có ảnh hưởng nhiều mặt tới môi trường. Vì vậy, bảo vệ môi trường trở thành vấn đề cấp bách trên phạm vi toàn thế giới, trong đó có nội dung bảo vệ môi trường đô thị. Việt Nam đang bước vào thời kỳ đô thị hóa mạnh nhất từ trước đến nay trên cả 2 phương diện (quy mô và tốc độ). Năm 2005 dân số đô thị nước ta khoảng 20 triệu người.

Theo dự báo, đến năm 2020 dân số đô thị đạt khoảng 45 triệu. Như vậy dân số nước ta sẽ tăng 25 triệu trong I5 năm. Đề thực hiện được mục tiêu phát triển này, hàng loạt van đề được đặt ra. Trong đó van đề bảo vệ môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm phát triển bền vững hệ thông đô thị giữ vai trò rất quan trọng.

Môi trường đô thị hiện nay chịu sức ép nặng nề từ quá trình đô thị hóa và mở rộng địa giới hành chính đô thị, dân số đô thị tăng nhanh do hiện tượng di dân tự do mạnh, khó kiểm soát từ các vùng nông thôn về các đô thị. Đô thị hóa nhanh đã gây ra những ảnh hưởng đáng kê đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên, gây mat cân bang sinh thái. Môi trường đô thị còn chịu sứ ép từ quá trình tăng trưởng kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khai thác tài nguyên, quy hoạch thiếu đồng bộ, ít quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường nói chung và môi trường đô thị nói riêng. Ngày nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều quan tâm tới bảo vệ môi trường nói chung và bảo vệ môi trường đô thị nói riêng.

Tuy nhiên, các vấn đề môi trường như mat cân bằng sinh thái, biến đổi khí hậu, sự cố môi trường, 6 nhiêm môi trường tại các đô thị van diễn ra, gây tác hại cho con 3 người. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó, như ý thức bảo vệ môi trường của người dân còn thấp, chưa áp dụng thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến vào bảo vệ môi trường, đặc biệt hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường còn thiếu đồng bộ, việc thực hiện pháp luật về môi trường còn kém hiệu quả. Trong đó, nguyên nhân chính là do sự yếu kém, thiếu hiệu quả, thiếu cơ chế hữu hiệu, phù hợp, đồng bộ trong tô chức triển khai thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị. Tổ chức thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị với chủ thé chính là chính quyền đô thị.