Luận án tiến sĩ phân tích cơ chế giải quyết tranh chấp phòng vệ thương mại trong WTO - Tăng Văn Ngh*a

VIàN HÀN LÂM KHOA HâC Xà HàI VIàT NAM HàC VIàN KHOA HàC Xà HÞI TRÄN THÞ LIÊN H¯¡NG C¡ CH¾ GIÀI QUY¾T TRANH CHÂP VÀ PHÒNG Và TH¯¡NG M¾I TRONG WTO LUÀN ÁN TI¾N S) LUÀT HàC Hà Nßi – 2024 VIàN HÀN LÂM KHOA HâC Xà HàI VIàT NAM HàC VIàN KHOA HàC Xà HÞI TRÄN THÞ LIÊN H¯¡NG C¡ CH¾ GIÀI QUY¾T TRANH CHÂP VÀ PHÒNG Và TH¯¡NG M¾I TRONG WTO Ngành: LuÁt Kinh t¿ Mã số: 9 38 01 07 LUÀN ÁN TI¾N S) LUÀT HàC Ng°ßi h°áng d¿n khoa hác: PGS. Tăng Văn Ngh*a Hà Nßi – 2024 MĀC LĀC Mà ĐÄU. 1 Ch°¢ng 1: TàNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CĄU VÀ C¡ Sà LÝ THUY¾T NGHIÊN CĄU. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đ¿n đÁ tài luận án.

Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đ¿n đÁ tài luận án. C¡ sá lý thuy¿t nghiên cứu và câu hßi nghiên cứu. 24 K¿t luÁn ch°¢ng 1. 27 Ch°¢ng 2: LÝ LUÀN VÀ C¡ CH¾ GIÀI QUY¾T TRANH CHÂP VÀ PHÒNG Và TH¯¡NG M¾I TRONG Tà CHĄC TH¯¡NG M¾I TH¾ GIàI.

Khái quát tranh chÁp vÁ phòng vá th±¡ng mại trong Tổ chức th±¡ng mại th¿ giới và nhu cầu gi¿i quy¿t tranh chÁp. Khái niám, đặc điểm c¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp phòng vá th±¡ng mại trong Tổ chức th±¡ng mại th¿ giới. C¡ sá pháp lý và thi¿t ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp phòng vá th±¡ng mại trong Tổ chức th±¡ng mại th¿ giới. Đánh giá vÁ c¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp vÁ phòng vá th±¡ng mại trong Tổ chức th±¡ng mại th¿ giới .52 K¿t luÁn ch°¢ng 2.

57 Ch°¢ng 3: THþC TR¾NG GIÀI QUY¾T TRANH CHÂP VÀ PHÒNG Và TH¯¡NG M¾I THEO C¡ CH¾ CĂA Tà CHĄC TH¯¡NG M¾I TH¾ GIàI. Thāc trạng sử dÿng c¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp vÁ cháng bán phá giá và thāc tißn áp dÿng đái với các n±ớc đang phát triển. Thāc trạng gi¿i quy¿t tranh chÁp vÁ trā cÁp và các bián pháp đái kháng và thāc tißn áp dÿng đái với các n±ớc đang phát triển. Thāc trạng gi¿i quy¿t tranh chÁp vÁ tā vá và thāc tißn áp dÿng đái với các n±ớc đang phát triển.

Bài hãc kinh nghiám áp dÿng c¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp phòng vá th±¡ng mại trong Tổ chức th±¡ng mại th¿ giới đái với Viát Nam.112 K¿t luÁn ch°¢ng 3. 117 Ch°¢ng 4: GIÀI PHÁP NÂNG CAO HIàU QUÀ THAM GIA C¡ CH¾ GIÀI QUY¾T TRANH CHÂP VÀ PHÒNG Và TH¯¡NG M¾I TRONG Tà CHĄC TH¯¡NG M¾I TH¾ GIàI CHO VIàT NAM. Thāc tißn tham gia c¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp vÁ phòng vá th±¡ng mại cāa Viát Nam trong Tổ chức Th±¡ng mại th¿ giới. Gi¿i pháp nâng cao hiáu qu¿ tham gia cāa Viát Nam trong c¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp phòng vá th±¡ng mại cāa Tổ chức th±¡ng mại th¿ giới.

132 K¿t luÁn ch°¢ng 4. 147 TÀI LIàU THAM KHÀO. 149 DANH MĀC TĆ VI¾T TÂT STT Tć vi¿t tÃt Ngh*a căa tć vi¿t tÃt 1 AB Appellate Body 3 C¡ quan phúc thẩm 2 ACWL Advisory Centre on WTO LAW - Trung tâm T± vÁn pháp luật WTO Anti-Dumping Agreement 3 Hiáp đánh cháng bán phá giá (Hiáp 3 ADA đánh thāc thi ĐiÁu VI cāa GATT) 4 BPTV Bián pháp tā vá 5 CBPG Cháng bán phá giá 6 CTC Cháng trā cÁp 7 CQĐT C¡ quan điÁu tra 8 DSB Dispute Settlement Body 3 C¡ quan gi¿i quy¿t tranh chÁp cāa WTO Dispute Settlement Understanding - Tho¿ thuận vÁ các quy tắc và 9 DSU thā tÿc điÁu chßnh viác gi¿i quy¿t tranh chÁp cāa WTO 10 FTA Free Trade Agreement 3 Hiáp đánh th±¡ng mại tā do General Agreement on Tariff and Trade 3 Hiáp đánh chung vÁ 11 GATT thu¿ quan và th±¡ng mại 12 ILC The International Law Commission 3 Uỷ ban Luật pháp Quác t¿ 13 KTC Korea Trade Commission 3 Uỷ ban Th±¡ng mại Hàn Quác National Aeronautics and Space Administration 3 C¡ quan hàng 14 NASA không và vũ trÿ Hoa Kỳ 15 NME Non Market Economic - NÁn kinh t¿ phi thá tr±ßng 16 NTC National Tariff Committee 3 Āy ban Thu¿ quan Quác gia 17 PVTM Phòng vá th±¡ng mại 18 QLNT Qu¿n lý Ngoại th±¡ng Agreement on Subsidies and Countervailing Measures 3 Hiáp 19 SCM đánh vÁ trā cÁp và các bián pháp đái kháng 20 SG Agreement on Safeguards 3 Hiáp đánh vÁ tā vá 21 SOE State 3 Owned Enterprise 3 Doanh nghiáp nhà n±ớc 22 USDOC United States Department of Commerce - Bá Th±¡ng mại Hoa Kỳ 23 USDOD United State Department of Defense 3 Bá Quác phòng Hoa Kỳ 24 WTO World Trade Organization 3 Tổ chức Th±¡ng mại th¿ giới Mà ĐÄU 1. Tính cÃp thi¿t căa đÁ tài Quá trình tā do hoá th±¡ng mại toàn cầu dißn ra ngày càng sâu ráng, các rào c¿n truyÁn tháng nh± thu¿ quan đã dần đ±āc dÿ bß, thay vào đó, các quác gia có xu h±ớng sử dÿng nhiÁu các bián pháp phi thu¿ để b¿o há ngành s¿n xuÁt trong n±ớc và các doanh nghiáp nái đáa.

Kể từ sau cuác khāng ho¿ng kinh t¿ th¿ giới năm 2008, bái c¿nh kinh t¿ cāa các quác gia vẫn trong tình trạng khó khăn, do đó, chā nghĩa b¿o há th±¡ng mại có xu h±ớng không ngừng gia tăng. Các bián pháp phòng vá th±¡ng mại (PVTM) gồm cháng bán phá giá, cháng trā cÁp và tā vá là mát phần trong chính sách th±¡ng mại cāa các quác gia. Các bián pháp này đ±āc sử dÿng nhằm b¿o vá ngành s¿n xuÁt trong n±ớc khßi các đái thā cạnh tranh n±ớc ngoài, bên cạnh đó, nhÿng bián pháp này còn đ±āc coi nh± hàng rào ngăn c¿n gia nhập thá tr±ßng. Trong nhÿng tr±ßng hāp đặc biát, các bián pháp PVTM đ±āc khái x±ớng để ngăn c¿n viác tăng mạnh mẽ, không l±ßng tr±ớc đ±āc cāa hàng nhập khẩu vào thá tr±ßng nái đáa.

Mặc dù thúc đẩy tā do hoá th±¡ng mại là mát mÿc tiêu cāa hái nhập quác t¿, song Tổ chức Th±¡ng mại th¿ giới (World Trade Organization 3 WTO) cũng thừa nhận rằng, các n±ớc thành viên có thể sẽ ph¿i b¿o vá s¿n xuÁt trong n±ớc, cháng lại cạnh tranh từ hàng hoá n±ớc ngoài. Tuy vậy, WTO yêu cầu các n±ớc ph¿i ti¿n hành, b¿o vá thông qua quy trình điÁu tra nghiêm ngặt, đ¿m b¿o duy trì nhÿng nguyên tắc nhÁt đánh để tránh viác lạm dÿng. Các n±ớc thành viên cāa WTO đÁu nhìn nhận rằng, các bián pháp PVTM chính là trÿ cát cuái cùng để đ¿m b¿o th±¡ng mại công bằng và b¿o vá ngành s¿n xuÁt trong n±ớc tr±ớc nhÿng tác đáng tiêu cāc gây ra bái hàng hoá nhập khẩu [201]. Do đó, các bián pháp PVTM là chính sách phổ bi¿n nhÁt mà nhÿng n±ớc nhập khẩu lớn trong WTO sử dÿng để hạn ch¿ th±¡ng mại quác t¿ [133; tr.

Với b¿n chÁt này, n¿u đ±āc áp dÿng đúng mÿc tiêu, các bián pháp PVTM không mâu thuẫn với xu h±ớng tā do hoá th±¡ng mại. Tuy nhiên, khi các bián pháp PVTM bá lạm dÿng và đ±āc sử dÿng nh± công cÿ trá hình để b¿o há các ngành s¿n xuÁt nái đáa, chúng sẽ đi ng±āc lại với mÿc tiêu tích cāc cāa th±¡ng mại tā do. Đó chính là lý do WTO quy đánh nhÿng nguyên tắc vÁ thā tÿc nhằm đ±a viác áp dÿng bián pháp PVTM vào khung cÿ thể để hạn ch¿ tái đa tình trạng lạm dÿng các bián pháp này, và các Thành viên có thể khái kián Thành viên khác khi không tuân thā viác áp dÿng các bián pháp PVTM tại C¡ quan gi¿i quy¿t tranh chÁp cāa WTO (Dispute Settlement Body 3 DSB). 1 Há tháng gi¿i quy¿t tranh chÁp cāa WTO đ±āc ví nh± <viên ngãc quý trên v±¡ng mián= [175; tr.

1], điÁu này đã phần nào cho thÁy tính hiáu qu¿ cāa há tháng này. Do đó, hián nay, có rÁt nhiÁu các công trình nghiên cứu vÁ c¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp cāa WTO. Đồng thßi, các nghiên cứu vÁ các bián pháp PVTM theo quy đánh cāa WTO cũng đ±āc nhiÁu hãc gi¿ tìm hiểu. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu mới chß dừng lại phân tích c¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp cāa WTO, ch±a tập trung phân tích cÿ thể vÁ c¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp cāa WTO trong lĩnh vāc PVTM 3 lĩnh vāc tranh chÁp chā y¿u tại tổ chức này, cũng nh± lĩnh vāc tranh chÁp chā y¿u mà Viát Nam đang ph¿i đái mặt trong th±¡ng mại quác t¿.

Kể từ khi trá thành Thành viên cāa WTO, hàng hoá cāa Viát Nam có nhiÁu h¡n c¡ hái ti¿p cận với thá tr±ßng n±ớc ngoài. L±āng và giá trá xuÁt khẩu cāa hàng hoá xuÁt xứ từ Viát Nam ngày càng gia tăng [205]. Nh± đã phân tích á trên, trong giai đoạn hián nay, hầu h¿t các quác gia đÁu muán b¿o há nÁn s¿n xuÁt trong n±ớc bằng cách tích cāc sử dÿng nhÿng bián pháp phi thu¿, trong đó có bián pháp PVTM. Chính vì điÁu này, hàng hoá xuÁt khẩu cāa Viát Nam có nguy c¡ cao ph¿i đái mặt với các vÿ kián PVTM tại thá tr±ßng n±ớc xuÁt khẩu.

Tính đ¿n h¿t tháng 31/12/2023, hàng hoá xuÁt khẩu cāa Viát Nam bá điÁu tra tổng sá 196 vÿ vÁ phòng vá th±¡ng mại [219]. Vì vậy, khi bián pháp PVTM đ±āc áp dÿng, n¿u xét thÁy nhÿng k¿t luận dẫn đ¿n áp dÿng các bián pháp này là không tho¿ đáng, Chính phā Viát Nam có thể b¿o vá ngành hàng và doanh nghiáp trong n±ớc bằng cách khái kián vÁn đÁ này ra DSB. Bên cạnh đó, Viát Nam cũng ti¿n hành khái x±ớng điÁu tra và áp dÿng các bián pháp PVTM đái với hàng hoá n±ớc ngoài nhập khẩu vào Viát Nam, trong đó có 16 vÿ điÁu tra cháng bán phá giá và 6 vÿ liên quan đ¿n bián pháp tā vá, 01 vÿ điÁu tra cháng trā cÁp, 2 vÿ cháng lẩn tránh bián pháp PVTM [218] các vÿ điÁu tra này cũng có thể là nguy c¡ tiÁm ẩn cho nhÿng tranh chÁp vÁ PVTM cāa Viát Nam trong WTO với vai trò là bá đ¡n. 16 năm kể từ thßi điểm gia nhập WTO, Viát Nam đã có nhiÁu đáng thái thể hián sā tham gia vào C¡ ch¿ gi¿i quy¿t tranh chÁp cāa WTO, cÿ thể, Viát Nam đã tham gia 5 vÿ với t± cách là bên nguyên đ¡n, 39 vÿ với t± cách là bên thứ ba, và ch±a có vÿ nào bá kián tại WTO.

Trong sá 5 tranh chÁp mà Viát Nam khái kián ra DSB, có 4 vÿ kián liên quan đ¿n viác hàng hoá Viát Nam bá áp các bián pháp PVTM tại thá tr±ßng n±ớc xuÁt khẩu [236]. Đồng thßi, tranh chÁp vÁ PVTM cũng là loại tranh chÁp chā y¿u trong WTO, có 341 vÿ trong tổng sá 617 tranh chÁp tại WTO liên quan đ¿n các bián pháp 2 PVTM [234]. Do đó, có thể thÁy, tranh chÁp vÁ PVTM là loại tranh chÁp quan trãng mà trong t±¡ng lai, Viát Nam có thể sẽ ph¿i đái mặt nhiÁu tại WTO.