Luận văn thạc sĩ Luật học: Người bị tạm giữ trong tố tụng hình sự Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH TRƢƠNG VĂN HÒA NGƢỜI BỊ TẠM GIỮ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2013 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH TRƢƠNG VĂN HÒA NGƢỜI BỊ TẠM GIỮ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự Mã số: 60380104 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS.

Võ Thị Kim Oanh TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi tên: Trƣơng Văn Hòa, sinh năm 1968 là học viên lớp Cao học luật khóa I - Long An, chuyên ngành: Luật hình sự. Tôi được trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh phân công thực hiện Luận văn thạc sỹ với đề tài “Ngƣời bị tạm giữ trong tố tụng hình sự Việt Nam”. Nay tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi cùng giáo viên hướng dẫn.

Tôi sẽ hoàn toàn chịu trách nhiệm về mọi thắc mắc, khiếu nại sau này. Tác giả luận văn Trương Văn Hòa DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Bộ luật TTHS Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 NBTG Người bị tạm giữ TTHS Tố tụng hình sự THTT Tiến hành tố tụng TNHS Trách nhiệm hình sự MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGƢỜI BỊ TẠM GIỮ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ. Khái niệm chung về ngƣời bị tạm giữ.

Định nghĩa người bị tạm giữ và người bị tạm giữ trong một số trường hợp đặc biệt. Vai trò và đặc điểm của người bị tạm giữ trong tố tụng hình sự. Mối quan hệ giữa ngƣời bị tạm giữ với cơ quan và ngƣời tiến hành tố tụng. Mối quan hệ giữa người bị tạm giữ với Cơ quan điều tra và người được Bộ luật tố tụng hình sự giao một số hoạt động tố tụng.

Mối quan hệ giữa người bị tạm giữ với Viện kiểm sát. Sơ lƣợc về ngƣời bị tạm giữ trong tố tụng hình sự Việt Nam. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1988 .2 Giai đoạn từ năm 1988 đến trước năm 2003. 23 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.

PHÁP LUẬT THỰC ĐỊNH VỀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA NGƢỜI BỊ TẠM GIỮ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG. Pháp luật thực định và thực tiễn áp dụng về quyền của ngƣời bị tạm giữ. Pháp luật thực định và thực tiễn về quyền được biết lý do mình bị tạm giữ. Pháp luật thực định và thực tiễn về quyền được nghe giải thích về quyền và nghĩa vụ của họ; có quyền trình bày lời khai.

Pháp luật thực định và thực tiễn về quyền của người bị tạm giữ có quyền tự mình bào chữa hoặc có quyền nhờ người khác bào chữa; quyền đưa ra tài liệu, đồ vật, yêu cầu. Pháp luật thực định và thực tiễn về quyền khiếu nại việc tạm giữ, quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Pháp luật thực định và thực tiễn về quyền của người bị tạm giữ đối với một số quyền khác. Pháp luật thực định và thực tiễn áp dụng về nghĩa vụ của ngƣời bị tạm giữ.

48 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ NGƢỜI BỊ TẠM GIỮ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ. Cải cách tƣ pháp và nhu cầu nâng cao việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của ngƣời bị tạm giữ trong tố tụng hình sự. Đánh giá chung về việc áp dụng quyền và nghĩa vụ của ngƣời bị tạm giữ trong tố tụng hình sự .1 Những thành tựu và hạn chế trong xây dựng pháp luật .2 Những thành tựu và hạn chế trong việc áp dụng pháp luật.

Nguyên nhân của những hạn chế, vướng mắc trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người bị tạm giữ. Một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao việc đảm bảo quyền và nghĩa vụ của ngƣời bị tạm giữ trong tố tụng hình sự. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Nhóm giải pháp khác.

74 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Người bị tạm giữ cùng với hai loại người khác gồm: bị can, bị cáo là những người tham gia tố tụng có vị trí trung tâm trong quá trình tố tụng hình sự, giải quyết vụ án. Người bị tạm giữ bị cơ quan tiến hành tố tụng nghi là người đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội có dấu hiệu của tội phạm và hành vi đó được qui định trong Bộ luật Hình sự. Thông thường người bị tạm giữ ở giai đoạn khởi tố sẽ trở thành bị can ở giai đoạn điều tra và trở thành bị cáo ở giai đoạn xét xử.

Do đó, người tiến hành tố tụng thường hay có định kiến xem những người bị tạm giữ là tội phạm và oan sai sẽ xảy ra nếu như cơ quan và người tiến hành tố tụng không thực hiện đúng những chế định về người bị tạm giữ được Bộ luật tố tụng hình sự qui định. Chế định người bị tạm giữ được qui định trong các điều luật của Bộ luật Tố tụng hình sự 2003 nhưng trọng tâm và quan trọng nhất là Điều 48. Tính có căn cứ và hợp pháp của việc bắt, tạm giữ đã hình thành nên địa vị pháp lý của người bị tạm giữ. Xuất phát từ địa vị pháp lý của người bị tạm giữ nêu trên nên nguy cơ người bị tạm giữ dễ bị xâm phạm các quyền cơ bản của họ như: Quyền được bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, chính trị, dân sự… bởi người tiến hành tố tụng và cơ quan tiến hành tố tụng gây ra.

Ngoài ra, người bị tạm giữ còn được hiểu là người đang bị tình nghi thực hiện tội phạm, do vậy Bộ luật Tố tụng hình sự qui định tương đối đầy đủ về các chế định về vấn đề này. Phải khẳng định rằng đây là cơ sở pháp lý quan trọng để ràng buộc cơ quan, người tố tụng hình sự, tôn trọng, bảo vệ cũng như đảm bảo thực hiện quyền, nghĩa vụ tố tụng của người bị tạm giữ. Tuy nhiên, Bộ luật Tố tụng hình sự hiện nay vẫn còn một số điểm qui định bất cập, chưa rõ ràng, thiếu tính chặt chẽ, chưa đảm bảo cho người bị tạm giữ thực hiện đầy đủ quyền tố tụng của họ, nhất là quyền yêu cầu, quyền bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa. Thậm chí có những quyền qui định còn mang tính hình thức… Trong thực tế quyền cơ bản của người bị tạm giữ được Bộ luật Tố tụng hình sự qui định đó là có quyền yêu cầu người bào chữa cho mình ngay thời điểm bị bắt nhưng trong thực tế thường thì quyền này bị người tiến hành tố tụng lấy nhiều lý do để từ chối hoặc có trường hợp do pháp luật chưa qui định, qui định chưa 2 đầy đủ dẫn đến hệ quả bất lợi cho người bị tạm giữ.

Vì thế, việc ép cung, mớm cung, dùng nhục hình bắt nhận tội vẫn còn xảy ra. Do đó, việc nghiên cứu chế định người bị tạm giữ trong tố tụng hình sự Việt Nam để tìm ra những giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chế định này từ phía cơ quan, người tiến hành tố tụng và bản thân người bị tạm giữ cũng như để tìm ra một số giải pháp kiến nghị hoàn thiện chế định người bị tạm giữ trong Bộ luật tố tụng hình sự là một điều hết sức cần thiết mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao. Vấn đề này còn được xem là một cách thức bảo vệ, bảo đảm quyền của người bị tạm giữ trong tố tụng hình sự Việt Nam. Vì lý do vừa trình bày trên, tác giả chọn đề tài: Người bị tạm giữ trong tố tụng hình sự Việt Nam làm luận văn tốt nghiệp khóa học của mình.

Tình hình nghiên cứu đề tài Nghiên cứu liên quan đến chế định người bị tạm giữ trong tố tụng hình sự Việt Nam thời gian qua đã có một số công trình như: - Hội thảo quốc tế về quyền con người trong tố tụng hình sự do Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Ủy ban nhân quyền Australia phối hợp tổ chức vào tháng 3 năm 2010 tại thành phố Hồ Chí Minh. Tài liệu này đề cập đến việc hoàn thiện quyền và nghĩa vụ của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, người bào chữa theo yêu cầu cải cách tư pháp. Sách viết về Đảm bảo quyền con người trong tư pháp hình sự Việt Nam – nhà xuất bản Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh – năm 2010 của tiến sĩ Võ Thị Kim Oanh chủ biên. Đây là tài liệu có nhiều bài viết của các tác giả đi sâu về việc đảm bảo quyền của các chủ thể tham gia tố tụng hình sự và các chủ thể tiến hành tố tụng.

Trong hai tài liệu nêu trên có bài viết của PGS. TS Trần Văn Độ “Hoàn thiện quyền và nghĩa vụ tố tụng của người bị tam giữ, bị can, bị cáo theo yêu cầu cải cách tư pháp”.Tuy nhiên, vể tổng thể người bị tạm giữ trong tố tụng hình sự chưa được tài liệu đề cập đến một cách toàn diện. - Đề tài luận văn thạc sĩ Các biện pháp ngăn chặn bắt, giữ, tạm giam trong tố tụng hình sự Việt Nam của thạc sĩ Lê Đông Phong. Luận văn đi sâu nghiên cứu các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự trong đó có một số biện pháp ngăn chặn là cơ sở hình thành địa vị tố tụng của người bị tạm giữ 3 như biện pháp bắt người khẩn cấp, biện pháp bắt người phạm tội quả tang, đầu thú, tự thú, biện pháp tạm giữ.

- Đề tài luận văn thạc sĩ Bảo đảm quyền của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự Việt Nam của thạc sĩ Nguyễn Tiến Đạt. Đề tài chủ yếu nghiên cứu về việc bảo đảm quyền của người tham gia tố tụng hình sự trong đó có người bị tạm giữ. Tuy nhiên, đề tài nêu trên chưa đi sâu về người bị tạm giữ với tư cách là chủ thể của quan hệ pháp luật tố tụng hình sự có quyền và nghĩa vụ tố tụng nhất định. - Đề tài luận văn thạc sĩ Bị can trong tố tụng hình sự Việt Nam của thạc sĩ Nguyễn Thanh Sơn.

Đề tài tập trung nghiên cứu, đánh giá một cách tổng thể về bị can trong tố tụng hình sự. Tài liệu này giúp cho việc hình thành cách nghiên cứu đối với chủ thể tham gia tố tụng hình sự - người bị tạm giữ.