Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại có yếu tố nước ngoài tại Tòa án Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP.HỒ CHÍ MINH _______________________ PHAN HOÀI NAM GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƢƠNG MẠI CÓ YẾU TỐ NƢỚC NGOÀI TẠI TOÀ ÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP.HỒ CHÍ MINH _______________________ PHAN HOÀI NAM GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƢƠNG MẠI CÓ YẾU TỐ NƢỚC NGOÀI TẠI TOÀ ÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số: 9. 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. NGUYỄN THỊ MƠ PGS. THOMAS HOFFMANN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu nêu trong Luận án là trung thực. Kết quả nghiên cứu nêu trong Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Luận án Phan Hoài Nam i MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết của đề tài nghiên cứu. Lý thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu.

Phương pháp tiếp cận. 23 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƢƠNG MẠI CÓ YẾU TỐ NUỚC NOÀI TẠI TÕA ÁN VIỆT NAM 2. Khái niệm, phân loại và đặc điểm của giải quyết tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại có yếu tố nƣớc ngoài tại Tòa án Việt Nam. Khái niệm về tranh chấp kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài và giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài tại Tòa án Việt Nam.

Phân loại tranh chấp kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài. Đặc điểm của giải quyết tranh chấp kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài tại Tòa án Việt Nam. Nguyên tắc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại có yếu tố nƣớc ngoài tại Tòa án Việt Nam. Nguyên tắc bảo vệ chủ quyền quốc gia và lợi ích quốc gia.

Nguyên tắc ưu tiên áp dụng điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Nguyên tắc tôn trọng sự thỏa thuận, quyền và lợi ích chính đáng của các bên tranh chấp. Vai trò của việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại có yếu tố nƣớc ngoài tại Toà án Việt Nam. Đối với thương mại quốc tế.

Đối với toà án Việt Nam. Đối với các bên tranh chấp. 55 ii Kết luận chƣơng 2. 55 Chƣơng 3: THẨM QUYỀN CỦA TÕA ÁN VIỆT NAM ĐỐI VỚI VIỆC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƢƠNG MẠI CÓ YẾU TỐ NƢỚC NGOÀI 3.

Thẩm quyền của Tòa án Việt Nam đối với việc giải quyết tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại có yếu tố nƣớc ngoài phát sinh từ hợp đồng. Thẩm quyền chung của Toà án Việt Nam đối với các tranh chấp về hợp đồng kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài. Thẩm quyền riêng biệt của Toà án Việt nam đối với các tranh chấp về hợp đồng kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài. Thẩm quyền của Tòa án Việt Nam đối với tranh chấp kinh doanh, thƣơng mại có yếu tố nƣớc ngoài phát sinh ngoài hợp đồng.

Thẩm quyền chung của Toà án Việt Nam đối với các tranh chấp ngoài hợp đồng trong kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài. Thẩm quyền riêng biệt của Toà án Việt Nam đối với các tranh chấp ngoài hợp đồng trong kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài. 98 Kết luận chƣơng 3. 100 Chƣơng 4: PHÁP LUẬT ÁP DỤNG ĐỐI VỚI VIỆC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH, THƢƠNG MẠI CÓ YẾU TỐ NƢỚC NGOÀI TẠI TOÀ ÁN VIỆT NAM 4.

Pháp luật áp dụng đối với hợp đồng kinh doanh, thƣơng mại có yếu tố nƣớc ngoài phát sinh. Pháp luật áp dụng theo sự thoả thuận lựa chọn của các bên. Pháp luật áp dụng trong trường hợp không có thoả thuận chọn luật. Pháp luật áp dụng đối với quan hệ kinh doanh, thƣơng mại có yếu tố nƣớc ngoài phát sinh ngoài hợp đồng.

Pháp luật áp dụng theo sự thoả thuận lựa chọn của các bên. Pháp luật áp dụng trong trường hợp không có thoả thuận chọn luật. 152 Kết luận chƣơng 4. 161 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐĂNG TẠP CHÍ iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Tiếng Việt Chữ viết tắt Tên đầy đủ CHXHCN Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa BĐS Bất động sản BLDS Bộ luật Dân sự BLHH Bộ luật Hàng hải BLTM Bộ luật Thương mại BLTTDS Bộ luật Tố tụng Dân sự BTTH Bồi thường thiệt hại Công ước Brussels 1968 Công ước Brussels 1968 của Cộng đồng Kinh tế Châu Âu về thẩm quyền và công nhận, cho thi hành phán quyết về các vấn đề dân sự và thương mại Công ước Hague 2005 Công ước Hague 2005 về thoả thuận lựa chọn toà án Công ước Rome 1980 Công ước Rome 1980 của Cộng đồng Kinh tế Châu Âu về luật áp dụng cho nghĩa vụ hợp đồng DN Doanh nghiệp DS Dân sự ĐƯQT Điều ước quốc tế GQTC Giải quyết tranh chấp HĐ Hợp đồng HĐTP Hội đồng thẩm phán KD Kinh doanh KDTM Kinh doanh, thương mại LDN Luật Doanh nghiệp LĐT Luật Đầu tư LTM Luật Thương mại Luật TTTM Luật Trọng tài Thương mại năm 2010 NCS Nghiên cứu sinh Nghị định số 44/2001 của Liên minh Châu Âu về Nghị định Brussels I thẩm quyền và công nhận, cho thi hành phán quyết về các vấn đề dân sự và thương mại iv Nghị định số 1215/2012 của Liên minh Châu Âu về Nghị định Brussels I thẩm quyền và công nhận, cho thi hành phán quyết Recast về các vấn đề dân sự và thương mại Nghị định số 593/2008 của Liên minh Châu Âu về Nghị định Rome I luật áp dụng cho nghĩa vụ hợp đồng Nghị định số 864/2007 của Liên minh Châu Âu về Nghị định Rome II luật áp dụng đối với nghĩa vụ ngoài hợp đồng NXB Nhà xuất bản PL Pháp luật QHDS Quan hệ dân sự SHTT Sở hữu trí tuệ TA Toà án TAND Toà án nhân dân TANDTC Toà án nhân dân tối cao TM Thương mại TMQT Thương mại quốc tế TPQT Tư pháp quốc tế TQQT Tập quán quốc tế TTDS Tố tụng dân sự VN Việt Nam VVDS Vụ việc dân sự XĐPL Xung đột pháp luật XHCN Xã hội chủ nghĩa YTNN Yếu tố nước ngoài Tiếng Anh Tên đầy đủ tiếng Chữ viết tắt Tên đầy đủ Việt Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia ASEAN Nations Đông Nam Á Công ước Liên hiệp United Nations Convention on quốc về Hợp đồng CISG Contracts for the International Sale Mua bán Hàng hoá of Goods Quốc tế v EU The European Union Liên minh Châu Âu Toà án Công lý Châu ECJ The European Court of Justice Âu Các điều kiện thương Incoterms International Commercial Terms mại quốc tế IP Intellectual Property Sở hữu trí tuệ Singapore International Toà án Thương mại SICC Commercial Court Quốc tế Singapore Singapore International Arbitration Trung tâm Trọng tài SIAC Centre quốc tế Singapore Trung tâm Hoà giải Singapore International Mediation SIMC Quốc tế của Centre Singapore Tuyên bố số 2 về The Second US Second Restatement of Conflict Xung đột pháp luật Restatement of Laws 1971 năm 1971 của Hoa Kỳ Bộ luật Thương mại UCC Uniform Commercial Code Thống nhất của Hoa Kỳ Quy tắc thực hành The Uniform Custom and Practice UCP thống nhất về tín for Documentary Credits dụng chứng từ Uỷ ban Liên hiệp United Nations Commission on UNCITRAL quốc về Luật Thương International Trade Law mại quốc tế The International Institute for the Viện Quốc tế về Nhất UNIDROIT Unification of Private Law thể hoá luật tư Quy tắc thống nhất về URC Uniform Rules for Collection nhờ thu Vietnam - EU Free Trade Hiệp định Thương EVFTA Agreement mại Tự do Việt Nam - EU Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác CPTPP Agreement for Trans-Pacific Tiến bộ và Toàn diện vi Partnership xuyên Thái Bình Dương 1 LỜI NÓI ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Sự phát triển ngày một đa dạng và phức tạp của các quan hệ KDTM có YTNN đòi hỏi cần thiết phải có một khung pháp luật đầy đủ, phù hợp để từ đó góp phần tạo môi trường pháp lý và môi trường kinh doanh thuận lợi nhằm thu hút đầu tư nước ngoài, đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp, bảo vệ lợi ích quốc gia và quan trọng hơn là góp phần nâng cao chất lượng của TA VN trong GQTC KDTM có YTNN, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của TAVN nói riêng và năng lực cạnh tranh của quốc gia để VN hội nhập toàn diện và chuyên sâu hơn trong giai đoạn mới. Trong những năm gần đây, mặc dù với khung pháp luật tương đối đầy đủ về GQTC KDTM có YTNN nhưng thực tiễn áp dụng lại cho thấy TA và các bên tranh chấp tại VN đã và đang gặp nhiều khó khăn, mà một trong những nguyên nhân chính là do những bất cập trong các quy định của pháp luật về vấn đề này. Thậm chí, không ít các quy định liên quan đến việc xác định thẩm quyền của TA trong việc GQTC KDTM có YTNN, cũng như việc xác định luật áp dụng khi giải quyết loại hình tranh chấp này còn chưa đầy đủ và mang tính lạc hậu hơn so với các quy định có liên quan không chỉ của các nước phát triển như EU, Hoa Kỳ, Singapore. mà của cả các nước có nền kinh tế đang phát triển, nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi hoặc có vị trí địa lý, lịch sử tương tự VN như Trung Quốc1.

Vì vậy, việc nghiên cứu vấn đề giải quyết tranh chấp KDTM có YTNN tại TAVN và đặt nó trong mối quan hệ có so sánh với giải quyết tranh chấp KDTM có YTNN tại TA các nước này là rất cần thiết. Bên cạnh đó, khi triển khai thực hiện BLDS 2015 và BLTTDS 2015 đã cho thấy những mâu thuẫn trong các quy định của các văn bản này về GQTC KDTM có YTNN với các luật chuyên ngành như LTM 2005, LĐT 2014, BLHH 2015. Đặc biệt, những yêu cầu cơ bản liên quan đến GQTC KDTM có YTNN tại TA vẫn chưa được luật hoá, như nguyên tắc tự định đoạt trong các quan hệ pháp luật “tư”, cụ thể như quyền lựa chọn TA và các điều kiện hiệu lực của thoả thuận lựa chọn TA và thoả thuận lựa chọn pháp luật áp dụng cho quan hệ KDTM có YTNN phát sinh trong HĐ lẫn ngoài HĐ.