Luận án tiến sĩ: Cơ chế pháp lý đảm bảo pháp chế hành chính nhà nước - Dương Hoán

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH -oOo- DƯƠNG HOÁN LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CHUYÊN NGÀNH: LUẬT HIẾN PHÁP – HÀNH CHÍNH MÃ SỐ: 62. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH DƯƠNG HOÁN CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ngành : Luật học Chuyên ngành : Luật hiến pháp – Luật hành chính Mã số : 938.02 Người hướng dẫn khoa học: Gs. Phạm Hồng Thái LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU Chương 1 : TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.

Tình hình nghiên cứu nước ngoài. Về pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước và yêu cầu của việc bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Về cơ chế bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Về nội dung của các phương thức trong cơ chế bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước.

Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Về pháp chế và sự cần thiết bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước ở Việt Nam. Về khái niệm cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Nội dung và thực trạng của thể chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước.

Về thiết chế bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Về các điều kiện bảo đảm vận hành cơ chế bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Về vấn đề hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu.

Về các nghiên cứu nước ngoài có liên quan đến đề tài. Về các nghiên cứu trong nước có liên quan đến đề tài. Những vấn đề cần nghiên cứu của Luận án, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu. Những vấn đề cần nghiên cứu của Luận án.

Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu .28 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC 2. Khái niệm, bản chất của pháp chế. Khái niệm pháp chế. Bản chất của pháp chế.

Hoạt động hành chính nhà nước và sự cần thiết bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Khái niệm, nội dung và phạm vi của hoạt động hành chính nhà nước. Sự cần thiết bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Khái niệm, các yếu tố cấu thành cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước.

Khái niệm cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Các yếu tố cấu thành của cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Vai trò của cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước .59 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 3. Thể chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hệ thống hành chính nhà nước.

Nội dung cơ bản của thể chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hệ thống hành chính nhà nước. Bất cập của thể chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Thiết chế bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Nội dung cơ bản của thiết chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hệ thống hành chính nhà nước.

Bất cập của tổ chức bộ máy bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Các điều kiện bảo đảm cho sự vận hành của cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Kết quả bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước của cơ chế pháp lý hiện hành .135 CHƯƠNG 4: NGUYÊN NHÂN BẤT CẬP, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM PHÁP CHẾ TRONG HOẠT ĐỘNG HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 4. Nguyên nhân bất cập của cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước ở nước ta.

Phương hướng hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Mục tiêu hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước. Những giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước.

Những giải pháp chung. Giải pháp trực tiếp hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm pháp chế trong hoạt động hành chính nhà nước .180 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .182 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận án này là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các kết luận trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 1. Quyết định hành chính QĐHC 2. Hành vi hành chính HVHC 3. Hoạt động hành chính HĐHC 4.

Xã hội chủ nghĩa XHCN 5. Bảo đảm pháp chế BĐPC 6. Cơ quan hành chính CQHC 7. Toà án nhân dân TAND 1 MỞ ĐẦU 1.

Sự cần thiết của việc nghiên cứu đề tài Tuân thủ pháp luật là yêu cầu tất yếu, mang tính quyết định đến hiệu quả, hiệu lực của hoạt động quản lý nói chung và trong HĐHC nhà nước nói riêng. Với đặc trưng là loại hoạt động chấp hành – điều hành, HĐHC nhà nước đòi hỏi phải được tiến hành trên cơ sở các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và của cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp. Yêu cầu đó không chỉ là yêu cầu sự tuân thủ quy định về hình thức và thủ tục quản lý mà còn là đòi hỏi sự tuân thủ về nội dung để bảo đảm rằng quy định của cơ quan cấp trên và cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp có thể được triển khai một cách nguyên vẹn. Tuy nhiên, với nhiệm vụ đưa pháp luật đi vào cuộc sống, HĐHC nhà nước được trao đặc quyền chủ động, sáng tạo, tính tùy nghi so với các hoạt động nhà nước khác.

Đồng thời hoạt động này được thực hiện bởi một bộ máy đồ sộ nhất về tổ chức, nhân sự với khả năng áp đặt và sức mạnh cưỡng chế. Tính mệnh lệnh, cưỡng chế và tính chủ động sáng tạo, một mặt là những phương tiện cần thiết để CQHC hoàn thành nhiệm vụ, để HĐHC bảo đảm duy trì được lợi ích chung, trật tự công cộng của quốc gia nhưng mặt khác, đó chính là nguy cơ dẫn đến tình trạng lạm quyền, vi phạm pháp chế. Theo đó, HĐHC trong thực tế không thuần khiết, việc hoài nghi về tính hợp pháp cũng như yêu cầu về bảo đảm tính hợp pháp của hoạt động này là vấn đề ít hay nhiều luôn luôn được đặt ra1. Xuất phát từ sự khác biệt về truyền thống pháp lý, nguyên tắc tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước, những vấn đề cấp bách của mỗi nhà nước, trong mỗi thời kỳ là không giống nhau nên việc thiết lập và vận hành hệ thống kiểm soát quyền hành chính của mỗi quốc gia trong từng thời kỳ cụ thể có những nét đặc thù nhất định về hình thức lẫn mục tiêu cụ thể.

Tuy nhiên, mục tiêu chung cho sự hình thành cơ chế pháp lý BĐPC trong HĐHC nhà nước là đó là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân tổ chức trước khả năng xâm phạm từ HĐHC nhà nước; sau đó là hướng đến việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả của HĐHC nhà nước. Sự cân đối hài hoà giữa các mục tiêu trên là điều cần thiết vì việc không lưu tâm hay quan tâm thái quá đến bất kỳ một mục tiêu nào cũng sẽ tạo ra sự mất cân bằng, sự lệch lạc với những hệ quả khó lường cho khả năng vận hành của một nền hành chính quốc gia2. Bên cạnh đó, dù các phương 1 Bàn về yêu cần đánh giá tính hợp pháp của HĐHC, tác giả Richard H. Fallon, trong bài “Legitimacy and the Constitution”, 118 Harv.

1787, 1853 (2005) cho rằng: HĐHC trong thực tế không thuần khiết như như hoạt động của Quốc hội hay tổng thống, nó nhiều khi vừa mang tính lập pháp, vừa mang tính tư pháp và vừa mang tính điều hành do đó việc hoài nghi về tính hợp pháp cũng như yêu cầu về bảo đảm tính hợp pháp của hoạt động này là vấn đề ít hay nhiều luôn luôn được đặt ra. Tr 1842 2 Chrisrtoph Mollers, The three branches A comparative model of separation of powers, Oxford, 2013. Theo tác giả, việc giám sát của toà án đối với HĐHC mang lại những lợi ích to lớn không thể chối cải nhưng nó cũng có 2 thức kiểm soát hướng đến mục tiêu chính nào thì cũng luôn bảo đảm rằng mọi HĐHC phải luôn là đúng đắn, phải dựa trên cơ sở của pháp luật. Trong HĐHC, việc thay đổi pháp luật hay “vượt rào” pháp lý để đạt được mục tiêu nào đó là không được khuyến khích vì dù việc đó có rất hợp lý thì nó vẫn thuộc thẩm quyền của những người làm chính sách chứ không thuộc về chủ thể quản lý.

Nhìn một cách khái quát, cơ chế bảo đảm sự tuân thủ pháp luật trong HĐHC nhà nước ở Việt Nam có một số đặc trưng cơ bản như sau. Thứ nhất, dù việc BĐPC trong HĐHC nhà nước được triển khai bằng nhiều phương thức nhưng phương thức giám sát của Toà án không phải là phương thức truyền thống và không phải là phương thức ưu tiên. Thứ hai, việc tự kiểm soát, tự đánh giá đối với HĐHC của chính hệ thống CQHC thông qua hoạt động kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu nại là những phương thức lâu đời và có tính thực tiễn cao ở nước ta hiện nay. Thứ ba, ngoài Toà án, hiện tại chưa có một thiết chế riêng biệt nào khác có chức năng và thẩm quyền tài phán hành chính.

Thứ tư, hệ thống Toà án hiến pháp hay cơ chế bảo hiến chưa được thiết lập, do đó, việc BĐPC trong hành chính nhà nước tồn tại nhiều giới hạn. Thứ năm, chưa có cơ chế kiểm soát các QĐHC quy phạm một cách hợp lý.