Luận án: Đổi mới, hoàn thiện pháp luật quản lý nhà nước người nước ngoài VN

BO GIÁO DUC VA DAO TAO HOC VIEN CHINH TRI QUOC GIA HO CHI MINH BUI QUGNG BGA DOI MỚI VA HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT. TRONG QUAN LÝ NHÀ NƯỚC DOI VỚI NGƯỜI NƯỚC NGOÀI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Chuyên ngành: Ly luận Nhà nước và pháp quyền Md số : 5. TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT HA NỘI PHÒNG ĐỌC _ LUẬN AN PHO TIẾN SI KHOA HỌC LUAT HOC —Neguoi hướng dan khoa hoc: PTS. Tran Dinh Nha * HA NỘI, 1996 LỜI CAM ĐOAN Vôi xin cam doan đây là cing trinh ngyhiin cứu của riêng tôi.

Ode sô litu, két qua. néu trong ludn an la trung thue va Guta ting dude ai cing ba trong bat ky cosy trink trào. Tác gia luận án ký và ghi rõ họ tên 1-2 NHỮNG CHỮ VIẾT TÁT TRONG LUẬN ÁN CNXH Chủ nghĩa xã hội XHCN Xã hội chủ nghĩa CH XHCN Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa VN DCCH Việt Nam Dân chủ Cộng hoà CHND Cộng hoà Nhân dân CHDC Cộng hoà Dân chủ CPC Căm-pu-chia ANQG An ninh quốc gia TTATXH Trật tự an toàn xã hội ĐQTB Đế quốc tư bản BLHS Bộ luật hình sự BLDS Bộ luật dân sự UBND Uy ban nhân dan BNV Bộ Nội vụ TAND Toà án nhân dân TNHH Trách nhiệm hữu hạn VPĐD Văn phòng đại diện NGO Tổ chức phi chính phủ XNC Xuất nhập cảnh Nghị định QD Quyết đính SL Sắc lệnh LHQ Liên hợp quốc MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 06 Chương 1. Vai trò của cơ chế điều chỉnh pháp luật trong quan lý Nhà nước - đối với người nước ngoài 11 1.1 - Địa vị pháp lý của người nước ngoài tai Việt Nam 11 1.1 - Khái nệm "người nước ngoài” 11 1.2 - Phan loại người nước ngoài 15 1.3 - Địa vị pháp lý của người nước ngoài tại Việt Nam 16 1.4 - Quan ly Nha nước về an ninh quốc gia 26 1.5 - Quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài 29 1.2 - Cơ chế điều chỉnh pháp luật - điều kiện cơ bản dam bảo hiệu quả quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài.1 - Khái niệm cơ chế điều chỉnh pháp luật trong quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài.2 - Bản chất và nội dung của cơ chế điều chỉnh pháp luật trong quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài.3 - Vai trò của pháp luật trong quan lý người ước ngoài.

Thực trạng pháp luật trong quản lý Nhà nước đổi với người nước ngoài.1 - Vài nét lịch sir về pháp luật quan lý người nước ngoài ở Việt Nam. 49 i) I2 - Thực trạng quản lý Nhà nước của Bộ Nội vụ đối với người nước ngoài ở Việt Nam.1 - Hệ thống cơ quan quan ly Nha nước về nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú, đi lại của người nước ngoài ở Việt Nam.2 - Công tác quản lý Nhà nước của Bộ Nội vụ đối với người nước ngoài tại Việt Nam. - Thực trạng vi phạm pháp luật của người nước ngoài ở Việt Nam và công tác xử lý của các cơ quan chức năng.1 - Tình hình vi phạm pháp luật Việt Nam của người nước ngoài.2 - Công tác điều tra, xử lý các hoạt động vi phạm pháp luật Việt Nam của người nước ngoài. Phương hướng đổi mới và hoàn thiện pháp luật trong quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài 128 3.1 - Một số quan điểm chỉ đạo quá trình đổi mới và hoàn thiện pháp luật trong quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài 128 3.1 - Những quan điểm trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật quản lý người nước ngoài 129 3.2 - Quan điểm về hoàn thiện bộ máy quản lý người nước ngoài 130 3.3 - Những quan điểm và nguyên tắc hoàn thiện hệ thống các cơ quan tài phán 3.2 _ - Phương hướng đổi mới và hcàn thiện pháp luật trong quản ly người nước need 133 3.1 - Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý người nước ngoài 133 3.2 - Đổi mới và hoàn thiện cơ chẻ tài phan 142 3.

lào, 3 - Đổi mới và hoàn thiện bộ máy, cơ ché quan lý Nhà nước đối với người nước ngoài ơ nước t2 145 3.4 - Phương hướng xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý người nước ngoài ¬ 151 KET LUAN 156 Danh mục tài liệu tham khảo 160 +. Tính cấp thiết của đề tài Lịch sử phát triển quan hệ giữa các nước cho thấy vấn đề quản lý người nước ngoài là một nhu cầu thực tiền tất yếu. Trước hết, nó đảm bảo an toàn và tạo thuận lợi cho người nước ngoài cư trú, đi lại, hoạt động tại nước sơ tại. Thứ hai, nó góp phần giữ gìn an ninh - trật tự, hạn chế và ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật của người nước ngoài trên lãnh thổ quốc gia nơi người đó cư trú.

Thứ ba, nó góp phần cùng cố quan hệ hữu nghị giữa các nước có quan hệ hợp tác với nhau. Quan lý người nước ngoài là một mặt của quan lý Nhà nước trên linh vực bảo vệ an ninh quốc gia (ANQG). Ở các nước, cơ chế điều chỉnh pháp luật trong quản lý người nước ngoài thường xuyên được nghiên cứu, đổi mới cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Vấn dé quản lý người nước ngoài Ở nước ta đã được đặt ra từ nhiều thập kỷ nay.

Tuy nhiên, chỉ vài năm trở lại đây lĩnh vực này mới được đặc biệt coi trọng. Bởi vậy, linh vực nghiên cứu. khoa học về quản lý người nước ngoài nói chung, về cơ chế điều chỉnh pháp luật nói riêng trong linh vực này ở nước ta, thành tựu đạt được còn khiêm tốn. Cho đến nay, vẫn chưa cớ một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện về lĩnh vực quản lý người nước ngoài, trong lúc yêu cầu thực tế đang đặt ra rất bức thiết.

Từ khi Đảng và Nhà nước ta chủ trương mở rộng quan hệ hợp tác với các nước theo phương châm "thêm bạn, bớt thù", số lượng người n' ˆ^ ngoài hàng năm đến Việt Nam ngày càng tăng, với nhiều mục dick ", thành phần va tính chất rất đa dang. Phan lớn người nước nr tích cực góp phần củng cố va phát trién quan hệ hữu ng" Nam. Tuy nhiên, một bộ phận không nhỏ đã lợi dụng car CỨU. luật và sự lỏng lẻo trong quản lý của Nhà nước ta, đã có những hoạt động phức tạp, gây phương hại đến ANQG và trật tự an toàn xã hội của Việt Nam.

Trofg khi đó, công tác quản ly của Nhà nước ta chưa đổi mới kịp thời từ nhận thức, quan điểm đến hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý. Nhiều chủ trương, chính sách của Đảng về quản lý người nước ngoài chưa được thể chế hoá kịp thời. Sự phối hợp giữa các cơ quan, ban, ngành trong linh vực quản lý người nước ngoài chưa được chặt chẽ, thiếu thống nhất. Những tồn tại đó có thể kìm hãm quá trình mở cửa, gây khó khăn cho công tác quản lý; tác động tiêu cực đến lĩnh vực bao vệ ANQG và trật tự an toàn xã hội cũng như các lợi ích về chính trị, kinh tế, văn hoá, giáo dục, đối ngoại của Đảng và Nhà nước tả.

Trước những đòi hoi cấp thiết của tình hình nói trên, trong quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài đòi hỏi vừa phải quán triệt quan điểm "Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước”, phục vụ có hiệu quả quá trình đổi mới, mở rộng dân chủ; nhưng đồng thời vẫn phải đảm bảo an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Chính vì vậy, việc nghiên cứu những vấn dé lý luận và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, để trên cơ sở đó nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài; đồng thời góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý người nước ngoài đang đặt ra như một nhu cầu bức thiết. Với ý nghĩa đó, việc nghiên cứu đề tài "Đổi mới và hoàn thiện pháp luật trong quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài ở nước ta hiện nay” là rất cấp thiết, cả về phương diện lý luận và thực tiễn, phục vụ sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Tình hình nghiên cứu Nang cao hiệu quả quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài luôn là dé tài được các nhà khoa hoc và hoạt động thực tiễn quan tâm nghiên cứu.

Trong lĩnh vực này, đến nay đã một số công trình nghiên cứu được công bố, như: Địa vị pháp lý của người nước ngoài, người không quốc tịch. (Giáo trình luật hành chính Việt Nam-Đại học luật Hà Nội. 1994) (14); Địa vị người nước ngoài. (Giáo trình pháp luật Dai cuong-Dai học kinh tế quốc dân.

1995)(16), Địa vị pháp lý của người nước ngoài tại Việt Nam và công tác quản lý người nước ngoài của ta. (Tạp chí Công an Nhân dân. Năm 1995); Thái Công Khanh. Bàn về thuật ngữ "người nước ngoài”, "người Việt Nam định cư ở nước ngoài" trong Bộ luật dân sự.

(Tạp chí Toà án Nhân dân, số 5/1996)(21); Nguyễn Ngọc Anh. Một số vấn đề về quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài trong Bộ luật dân sự. Bộ luật dân sự va vấn dé quốc tịch (Tap chí Công an Nhân dân, số tháng 7/1996) (33). Ở các góc độ tiếp cận khác nhau, các công trình nêu trên trong phạm vi nhất định đã đề cập đến vấn đề người nước ngoài ở Việt Nam, địa vị pháp lý của họ cũng như công tác quản lý của ta.

Tuy nhiên, vấn đề quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài ở nước ta hiện nay vân chưa được quan tâm nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống. Mục đích và nhiệm vụ của luận án Mục đích chính của luận án này là góp phần làm sáng tỏ những cơ sở lý luận và thực tiễn nhằm xác định những đặc trưng, vai trò và nội dung của quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài. Dé đạt được mục đích trên, luận án có các nhiệm vụ sau: - Đi sâu phân tích, làm rõ khái niệm về cơ chế điều chỉnh pháp luật, vai trò của pháp luật trong cơ chế quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài Ở nước ta hiện nay. - Luận giải những luận cứ khoa hoc phục vụ việc mở rộng nghiên cứu về quản lý người nước ngoài nhằm từng bước hoàn thiện lĩnh vực công tác này cả về phương điện lý luận và thực tiễn.

- Đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn quản lý người nước ngoài ở nước ta hiện nay, phân tích nguyên nhân của thực trạng và kiến nghị các giải pháp đổi mới và hoàn thiện hệ thống luật pháp, cơ chế quản lý Nhà nước đối với người nước ngoài ở Việt Nam trong giai đoạn mới.