Luận án Tiến sĩ: Lý luận, Thực tiễn Bảo hộ Đầu tư theo Hiệp định ASEAN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN BẢO HỘ ĐẦU TƯ THEO CÁC HIỆP ĐỊNH VỀ ĐẦU TƯ CỦA ASEAN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Hà Nội - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BẢO HỘ ĐẦU TƯ THEO CÁC HIỆP ĐỊNH VỀ ĐẦU TƯ CỦA ASEAN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật quốc tế Mã số: 9 38 01 08 LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Hoàng Phước Hiệp Hà Nội - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong Luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. 1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài.

Những công trình nghiên cứu tổng thể các vấn đề trong bảo hộ đầu tư. Những công trình nghiên cứu về vấn đề tước quyền sở hữu, quốc hữu hóa. Những công trình nghiên cứu về các nguyên tắc đối xử với nhà đầu tư nước ngoài. Những công trình nghiên cứu về vấn đề giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư nước ngoài.

Những công trình nghiên cứu về vấn đề bồi thường trong trường hợp xung đột vũ trang. Những công trình nghiên cứu về vấn đề chuyển vốn và lợi nhuận. Những công trình nghiên cứu một số vấn đề pháp lý về bảo hộ đầu tư trong ASEAN. Tình hình nghiên cứu trong nước.

Những công trình nghiên cứu về một nội dung pháp lý cụ thể trong bảo hộ đầu tư. Những công trình nghiên cứu tổng thể những vấn đề pháp lý của bảo hộ đầu tư trong ASEAN. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu của Luận án.

Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong Luận án. 35 CHƯƠNG 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HỘ ĐẦU TƯ THEO CÁC HIỆP ĐỊNH CỦA ASEAN VỀ ĐẦU TƯ. Khái niệm bảo hộ đầu tư. Định nghĩa bảo hộ đầu tư.

Đặc điểm của bảo hộ đầu tư. Vai trò của bảo hộ đầu tư ………………………………………………. Cơ sở pháp lý của bảo hộ đầu tư. Điều ước quốc tế.

Tập quán quốc tế. Các nguồn luật khác. Các nguyên tắc bảo hộ đầu tư. Nguyên tắc đối xử tối huệ quốc (Most Favoured Nation - MFN).

Nguyên tắc đối xử quốc gia (National Treatment - NT). Nguyên tắc đối xử công bằng và thoả đáng (Fair and Equitable Treatment - FET). Nguyên tắc bảo hộ an toàn và đầy đủ (Full Protection Sercurity - FPS). So sánh các nguyên tắc bảo hộ đầu tư trong các hiệp định của ASEAN về đầu tư với một số hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Các biện pháp bảo hộ đầu tư. Không tước quyền sở hữu và bồi thường khi tước quyền sở hữu (Expropriation and Compensation). Chuyển vốn và tài sản ra nước ngoài (Transfers). Bồi thường trong trường hợp xung đột vũ trang (Compensation in Amed Conflict ).

Giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư với Nhà nước (Investment Dispute Between an Investor and a Member State). Điều khoản chung (Umbrella Clause). 84 KẾT LUẬN CHƯƠNG II. 89 CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH VÀ THỰC TIỄN THỰC THI CÁC QUY ĐỊNH VỀ BẢO HỘ ĐẦU TƯ THEO CÁC HIỆP ĐỊNH CỦA ASEAN VỀ ĐẦU TƯ.

Thực trạng các quy định về bảo hộ đầu tư theo các hiệp định của ASEAN về đầu tư. Tước quyền sở hữu và Bồi thường (Expropriation and Compensation). Chuyển vốn và tài sản (Tranfer). Bồi thường trong trường hợp xung đột vũ trang (Compensation in Cases of Strife).

Giải quyết tranh chấp giữa Nhà đầu tư với Quốc gia thành viên (Investment Dispute Between an Investor and a Member State). So sánh các quy định về bảo hộ đầu tư trong các hiệp định của ASEAN về đầu tư với quy định về bảo hộ đầu tư trong một số hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Thực tiễn thực thi các hiệp định của ASEAN về bảo hộ đầu tư tại một số Quốc gia thành viên. Pháp luật Campuchia.

Pháp luật Indonesia. Pháp luật Myanmar. Pháp luật Lào. Pháp luật Philippines.

Nhận xét pháp luật về bảo hộ đầu tư tại một số nước ASEAN. 131 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 134 CHƯƠNG 4 THỰC TIỄN VIỆT NAM VỀ BẢO HỘ ĐẦU TƯ THEO CÁC HIỆP ĐỊNH CỦA ASEAN VỀ ĐẦU TƯ. Tình hình thực hiện các quy định về bảo hộ đầu tư tại Việt Nam.

Cơ sở pháp lý cho hoạt động bảo hộ đầu tư tại Việt Nam. Các nguyên tắc bảo hộ đầu tư. Các biện pháp bảo hộ đầu tư. Đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo hộ đầu tư.

Phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện các hiệp định của ASEAN về bảo hộ đầu tư. Phương hướng nâng cao hiệu quả thực hiện các hiệp định của ASEAN về bảo hộ đầu tư của Việt Nam. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện các hiệp định của ASEAN về bảo hộ đầu tư của Việt Nam. 163 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.

171 KẾT LUẬN CHUNG. 172 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 174 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ STT 1 AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế ASEAN 2 AFIA Framework Agreement on the ASEAN Investment Area Hiệp định khung về khu vực đầu tư ASEAN 3 AIA ASEAN Investment Area Khu vực đầu tư ASEAN 4 ACIA ASEAN Comprehensive Investment Agreement Hiệp định đầu tư toàn diện ASEAN 5 APEC Diễn đàn kinh tế châu Á- Thái Bình Dương 6 ASEAN Association of Southeast Asian Nations Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á 7 ASEAN 6 Brunei, Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Phlippines và Singapore 8 BIT Bilateral Investment Treaty Hiệp định đầu tư song phương 9 BOT Build-Operate-Transfer Hợp đồng xây dựng – kinh doanh - chuyển giao ký giữa Nhà nước và nhà đầu tư 10 BTO Build- Transfer - Operate Hợp đồng xây dựng – chuyển giao - kinh doanh ký giữa Nhà nước và nhà đầu tư 11 BT Build- Transfer Hợp đồng xây dựng - chuyển giao ký giữa Nhà nước và nhà đầu tư 12 CPTPP Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương 13 EVFTA EU – Vietnam Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do Liên minh châu Âu – Việt Nam 14 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài 15 FET Fair and Equitable Treatment Đối xử công bằng và thoả đáng 16 FPS Full Protection Sercurity Bảo hộ đầy đủ và an ninh 17 FMV Fair Market Value Nguyên tắc giá trị thị trường hợp lý 18 FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tư do 19 GATS General Agreement on Trade in Services Hiệp định chung thương mại dịch vụ 20 GATT General Agreement on Tariffs and Trade Hiệp định chung về thương mại và thuế quan 21 ICJ International Court of Justice Tòa án công lý quốc tế 22 ASEAN IGA ASEAN Investment Guarantee Agreement Hiệp định bảo đảm đầu tư ASEAN 23 IIA International Investment Agreement Hiệp định đầu tư quốc tế 24 IPR Intellectual Property Right Quyền sở hữu trí tuệ 25 ICSID International Centre for Settlement of Investment Disputes Trung tâm giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế 26 ILC International Law Committee Ủy ban Luật quốc tế 27 IMF International Monetary Fun Quỹ tiền tệ quốc tế 28 MAI Multilateral Agreement on Investment Hiệp định đầu tư đa phương 29 MFN Most-Favoured-Nation Treatment Đối xử tối huệ quốc 30 MST Minimum Standard of Treatment Tiêu chuẩn đối xử tối thiểu 31 MNC Multinational corporation Công ty đa quốc gia 32 NAFTA North American Free Trade Agreement Hiệp ước thành lập Khu vực thương mại tự do Bắc – Mỹ 33 NT National Treatment Đối xử quốc gia 34 OECD Organisation for Economic Co-operation and Development Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế 35 QGTV Quốc gia thành viên 36 TPP Trans-Pacific Partnership Agreement Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương 37 TRIM Trade Related Investment Measures Các biện pháp đầu tư liên quan đến Thương mại 38 TRIPs Trade-Related Intellectual Property Rights Quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến Thương mại 39 TTIP Transatlantic Trade and Investment Partnership Hiệp định đối tác thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương 40 UNCTAD United Nations Conference on Trade and Development Hội nghị của Liên Hợp Quốc về Thương mại và phát triển 41 VCCI Vietnam Chamber of Commerce and Industry Phòng thương mại và Công nghiệp Việt Nam 42 WB World Bank Ngân hàng thế giới 43 WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Vào đầu những năm 90 của thế kỷ thứ 20, quá trình toàn cầu hóa kinh tế diễn ra với tốc độ nhanh chóng, các hoạt động đầu tư nước ngoài không ngừng tăng lên cả về quy mô và số lượng.

Thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã dần trở thành một trong những nhân tố chiến lược cho sự nghiệp phát triển kinh tế của các quốc gia và trở thành mục tiêu quan trọng của nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới. Tuy nhiên, khi tiến hành hoạt động đầu tư ra nước ngoài, nhà đầu tư phải đối mặt với rất nhiều rủi ro như rủi ro kinh tế, rủi ro tài chính hay rủi ro chính trị. Do đó, một hệ thống thể chế đồng bộ tại nước nhận đầu tư với các quy định về bảo hộ đầu tư sẽ có vai trò quan trọng trong việc góp phần hạn chế rủi ro của nhà đầu tư nước ngoài, qua đó, bảo vệ các lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư trên lãnh thổ nước nhận đầu tư. Nói cách khác, các biện pháp bảo hộ đầu tư càng đầy đủ, càng hợp lý sẽ càng tạo tâm lý yên tâm cho nhà đầu tư nước ngoài trước khi đưa ra quyết định lựa chọn một thị trường để bỏ vốn, bỏ công sức đầu tư.

Tại Việt Nam, sau đổi mới, sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI trong ba thập kỷ qua đã tác động lớn đến nền kinh tế Việt Nam. Nguồn vốn FDI đóng vai trò như là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam khi mức đóng góp của khu vực FDI trong GDP của cả nước đã tăng từ 9,3% năm 1995 lên 16,9% năm 2008 và 23% năm 2019.1 Những lợi ích mà FDI mang lại là không hề nhỏ.